Những quyết sách của Việt Nam giữa cú sốc năng lượng toàn cầu

Những ngày cuối tháng 2 đầu tháng 3, cuộc xung đột quân sự nổ ra tại Trung Đông, nhất là tại một số khu vực sản xuất và trung chuyển năng lượng lớn của thế giới, tác động trực tiếp đến nguồn cung dầu mỏ, khí đốt và than trên thị trường quốc tế.

Những biến động này đã làm đứt gãy nguồn cung, gây biến động mạnh về giá năng lượng, tạo nhiều thách thức đối với các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, làm gia tăng rủi ro đối với an ninh năng lượng của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ và các cơ quan liên quan đã liên tục theo dõi các biến động để có giải pháp kịp thời, bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Cơ bản đến nay, tình hình được kiểm soát tốt, an ninh năng lượng được bảo đảm.

Kích hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Khi giá xăng dầu thế giới liên tục leo thang cùng nhiều yếu tố khó dự đoán, Chính phủ và Thủ tướng đã nhanh chóng chỉ đạo phối hợp nhiều chính sách để có thể “hạ nhiệt” giá xăng dầu.

Đơn cử, tối ngày 10/3, thực hiện Quyết định số 441/QĐ-BCT ngày 10/3/2026 của Bộ trưởng Bộ Công thương về việc áp dụng biện pháp sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, liên Bộ Công thương – Tài chính đã quyết định phương án sử dụng bình ổn giá xăng dầu ở mức 4.000 – 5.000 đồng/lít tùy vào từng loại.

Hiện mức chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu ở mức 3.000 – 4.000 đồng/lít tùy từng loại theo phương án điều hành gần nhất ngày 19/3.

Trước đó, ngày 9/3, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu đến hết tháng 4 tới.

Quỹ bình ổn xăng dầu đã liên tục được sử dụng trong nhiều kỳ điều hành giá gần đây. Ảnh: Hoàng Anh

Tại cuộc họp của Thường trực Chính phủ về nguồn kinh phí hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu ngày 20/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ mục tiêu cao nhất là không để thiếu năng lượng, xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào; giảm tác động tiêu cực từ tình hình khủng hoảng năng lượng tới điều hành kinh tế vĩ mô; không để đứt gãy chuỗi cung ứng, quá trình sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân.

Thủ tướng nhấn mạnh, trước tình hình diễn biến nhanh, phức tạp và khủng hoảng có thể kéo dài, cần phải chuẩn bị trước cho trường hợp Quỹ bình ổn giá xăng dầu bị thiếu hụt.

Theo đó, Thủ tướng đồng ý về chủ trương với đề xuất của các cơ quan về ứng ngân sách nhà nước (nguồn tăng thu năm 2025) cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, khi khủng hoảng qua thì sẽ lấy nguồn của quỹ để trả lại ngân sách. Thời gian dự kiến áp dụng đến hết 15/4, trong trường hợp kéo dài thì Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để được tiếp tục áp dụng và báo cáo lại.

Sau cuộc họp về kinh phí hỗ trợ này, chỉ một ngày sau, Thủ tướng tiếp tục chủ trì cuộc họp của Thường trực Chính phủ để rà soát việc ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng do các tác động của xung đột tại Trung Đông và vấn đề bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khóa (các loại thuế, phí, chi, ứng chi ngân sách), chính sách quản lý giá. Thủ tướng cũng yêu cầu sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong trước mắt và lâu dài.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi về hỗ trợ lãi suất, vay vốn, nhu cầu ngoại tệ để các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh xăng dầu tiếp cận nguồn vốn phục vụ nhập khẩu, dự trữ và kinh doanh xăng dầu theo đúng quy định của pháp luật.

Thúc đẩy nguồn cung xăng dầu

Ngoài những chỉ đạo các cơ quan liên quan, Thủ tướng Chính phủ liên tục có các cuộc điện đàm, gửi thư tới lãnh đạo nhiều nước cũng như làm việc với các tập đoàn, đại sứ một số nước tại Việt Nam có liên quan đến lĩnh vực năng lượng, xăng dầu để hợp tác ứng phó với khủng hoảng.

Mới nhất vào ngày 23/3, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Liên bang Nga, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã đến thăm, làm việc với Novatek – tập đoàn hàng đầu của Nga và thế giới trong lĩnh vực khí tự nhiên.

Thủ tướng hoan nghênh tập đoàn tham gia phát triển các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng kho cảng LNG, các dự án nhà máy điện khí LNG, như tại khu vực Hải Phòng – Quảng Ninh, Nam Du (An Giang), Nghi Sơn (Thanh Hóa), Cà Ná (Khánh Hòa) cũng như việc cung cấp LNG ổn định cho thị trường Việt Nam.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đến thăm, làm việc với tập đoàn Novatek. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.

Trước đó, Thủ tướng trong cuộc gặp ngày 17/3 với đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam đã đề nghị Nhật Bản tăng cường hợp tác, hỗ trợ Việt Nam về năng lượng, xăng dầu để cùng vượt qua khó khăn trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng dầu thô.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, đã có thư gửi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi đề nghị Nhật Bản xem xét có biện pháp hỗ trợ phù hợp. Trong đó, Nhật Bản có thể hỗ trợ trực tiếp thông qua cung cấp một lượng dầu thô cho Việt Nam từ nguồn dự trữ của Nhật Bản hoặc hỗ trợ gián tiếp với việc để Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đa dạng hóa nguồn dầu đầu vào từ các đối tác khác.

Cùng với đó, Thủ tướng đề nghị Nhật Bản tạo điều kiện cho Việt Nam được tiếp cận bằng hình thức phù hợp nguồn dầu mà Chính phủ Nhật Bản đang xem xét xuất kho dự trữ 80 triệu thùng dầu nhằm giảm tác động từ xung đột tại Trung Đông đối với giá nhiên liệu.

Một ngày sau, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã điện đàm, trao đổi với Thủ tướng Algeria. Trên tinh thần đoàn kết để tạo sức mạnh, hợp tác để tạo giá trị, đối thoại để củng cố niềm tin, cùng phát triển, Thủ tướng đề nghị Algeria hỗ trợ Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng thông qua cung cấp dầu thô và khí đốt, phối hợp triển khai hiệu quả các thỏa thuận hợp tác giữa Tổng Công ty thăm dò và khai thác dầu khí Việt Nam (PVEP) và Công ty dầu khí quốc gia Algeria (Sonatrach).

Trước đó, Thủ tướng cũng đã điện đàm với nhiều lãnh đạo các nước, như Kuwait, Qatar, Angola, UAE đề nghị hỗ trợ thêm về cung cấp dầu thô và khí đốt.

Kết quả là Việt Nam đã huy động được khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác nhằm bảo đảm nguồn cung trước mắt, góp phần ổn định tâm lý thị trường và đời sống nhân dân, theo thông tin Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội với Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ hôm 9/3.

Thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, chuyển dịch năng lượng

Trong bối cảnh xung đột quân sự gia tăng làm gia tăng rủi ro đối với an ninh năng lượng của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm giảm thiểu rủi ro về nguồn cung năng lượng, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan, UBND các tỉnh, thành phố tập trung triển khai quyết liệt các biện pháp tiết kiệm năng lượng; thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu.

Khuyến khích sử dụng pin lưu trữ (BESS) ở các công suất khác nhau nhằm điều tiết lưới điện, đồng thời khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, điện gió để giảm áp lực lên hệ thống điện.

Khuyến khích nghiên cứu, phát triển và thí điểm ứng dụng hydrogen, ammonia và các nhiên liệu phát thải thấp trong các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và giao thông vận tải.

Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công thương đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học (E10), rà soát các điều kiện để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học (E10) trong tháng 4/2026 để góp phần giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng.

Tập đoàn Công nghiệp – năng lượng quốc gia Việt Nam được yêu cầu chỉ đạo các cơ sở lọc dầu tập trung sản xuất, bảo đảm đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước; thực hiện dự trữ xăng dầu theo quy định.

Kiều Mai