Những người trẻ lớn lên từ khoảng trống gia đình

Cũng như anh Vinh, những vết thương lòng âm thầm theo người trẻ suốt nhiều năm, bắt đầu từ cảm giác không được lắng nghe, yêu thương và thấu hiểu trong chính gia đình. Chúng không để lại sẹo trên da, nhưng đủ sức bào mòn cảm xúc qua từng ngày.

Nhiều người vẫn đi làm, vẫn cười nói, vẫn sống như mọi người, nhưng bên trong là những khoảng trống chưa từng được lấp đầy. Điều họ cần đôi khi không phải một lời khuyên, mà chỉ là một người đủ kiên nhẫn để lắng nghe và một nơi đủ an toàn để được là chính mình.

Bố mẹ nuôi em như nuôi “gà”

Nhiên (SN 1999, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) từng nghĩ chỉ cần rời quê, đi học, có công việc ổn định, những nỗi buồn tuổi thơ sẽ dần biến mất. Nhưng càng trưởng thành, cô càng nhận ra có những khoảng trống cảm xúc không dễ dàng được lấp đầy.

Nhiên sinh ra trong gia đình có bố mẹ đều là công chức nhà nước. Gia đình không thiếu thốn về vật chất, nhưng điều cô thiếu lại là sự kết nối. Từ nhỏ, Nhiên và bố đã khó tìm được tiếng nói chung. Bố cô là người ít thể hiện tình cảm, cách nói chuyện thẳng và đôi khi khiến con cảm thấy tổn thương.

Trong gia đình, những câu chuyện về cảm xúc, nỗi buồn hay khó khăn của con cái dường như ít được nhắc đến.

Nhiều bạn trẻ trải qua những năm tháng bế tắc vì thiếu sự yêu thương của gia đình (Ảnh minh họa)

Ngày Nhiên rời quê xuống Hà Nội học đại học là ký ức khiến cô nhớ nhất. Hôm đó, cô chào bố để đi nhưng ông vẫn nhìn vào điện thoại, không hỏi han, không tiễn con.

“Em luôn có cảm giác bố mẹ chỉ nuôi em lớn lên như nuôi gà, chứ không thực sự quan tâm em đang nghĩ gì, cảm thấy thế nào”, Nhiên nói.

Những năm tháng sau đó, Nhiên vẫn học tập, đi làm, tự xây dựng cuộc sống riêng. Nhưng cảm giác thiếu sự yêu thương từ gia đình vẫn tồn tại như một vết thương âm thầm.

Đến tháng 5/2025, những cảm xúc bị dồn nén nhiều năm bùng phát. Nhiên bắt đầu khóc không kiểm soát, vừa làm việc vừa khóc, đi đường cũng khóc. Những ký ức cũ liên tục quay trở lại khiến cô mất tập trung, luôn cảm thấy nặng nề và bế tắc. Khi tìm đến chuyên khoa tâm thần, Nhiên được chẩn đoán sang chấn tâm lý, rối loạn lo âu.

Điều khiến cô sợ hãi không chỉ là quá khứ mà còn là tương lai. Nhiên lo lắng mình sẽ lặp lại một mối quan hệ thiếu sự quan tâm, thiếu thấu hiểu như điều từng trải qua trong gia đình. Do vậy, cô luôn tự tin và lo lắng, gặp khó khăn trong việc tìm hiểu bạn trai mặc dù cô đã 27 tuổi.

Bên bờ tuyệt vọng

Hạnh, nữ sinh 17 tuổi, lại ở trong tình trạng nhiều năm sống trong cảm giác không được bố mẹ, gia đình lắng nghe, công nhận. Trong thời gian chuẩn bị cho kỳ thi vào đại học, một quá trình cạnh tranh khốc liệt ở Việt Nam, em lo lắng dẫn tới mất hứng thú với sở thích và bị mất ngủ.

Mặc dù có những dấu hiệu cảnh báo này, nhưng cha mẹ em lại cho rằng đó là do em lười biếng, mẹ luôn đặt thành tích lên trên hết, không quan tâm đến suy nghĩ tình cảm của em.

Hạnh dần cảm thấy tuyệt vọng, những trang nhật ký chất chứa nỗi buồn vì không tìm được người lắng nghe chia sẻ. Khi sức chịu đựng vượt giới hạn, em uống một lượng lớn thuốc giảm đau để tự tử nhưng may mắn Hạnh được cứu sống.

Khi khám tại phòng bác sỹ, em khóc và thu mình lại, bày tỏ sự hối tiếc nhưng cũng có sự mâu thuẫn về việc sống. Đánh giá trên thang Beck rút gọn điểm số 18, em được chẩn đoán trầm cảm nặng và có ý tưởng và hành vi tự sát.

Áp lực và nỗi cô đơn trong gia đình đẩy người trẻ đến bờ vực tuyệt vọng (Ảnh minh họa)

Cũng mang trong lòng những khoảng trống chẳng thể chia sẻ cùng ai, Dung 15 tuổi (Hà Nội) lại có hành vi tự cắt cổ tay để giải tỏa cảm xúc. Em là một học sinh học giỏi, nhưng đằng sau những thành tích đó, em mang một gánh nặng lớn về sự cô đơn và áp lực.

Ở nhà, bố mẹ em kỳ vọng sự hoàn hảo và hiếm khi thừa nhận nhu cầu cảm xúc của em, trong khi ở trường em cảm thấy bị cô lập với bạn bè. Sự kết hợp giữa kỳ vọng cao, thiếu sự hỗ trợ về mặt cảm xúc và cảm giác bị lãng quên đã khiến Dung kìm nén nỗi đau khổ của mình.

Một buổi tối sau một cuộc cãi vã gay gắt với bố mẹ, Dung dùng dao cạo rạch cổ tay. Em mô tả hành động đó vừa đáng sợ vừa kỳ lạ là nhẹ nhõm, như thể nỗi đau thể xác đã định hình những cảm xúc mà em không thể diễn đạt.

Theo thời gian, hành vi này trở thành một nghi thức bí mật mỗi khi Dung cảm thấy quá tải. Giáo viên của em nhận thấy sự thu mình và giảm sút sự tham gia của Dung. “Bí mật” của em khi đó mới được gia đình phát hiện, em được đưa tới gặp bác sĩ tâm lý.

Thông qua trị liệu, Dung bắt đầu hiểu rằng việc tự làm hại bản thân là một cơ chế đối phó với nỗi đau không lời chứ không phải là một giải pháp. Dung đã học được những cách lành mạnh hơn để quản lý căng thẳng, chẳng hạn như viết nhật ký, vẽ tranh và thực hành chánh niệm.

Thách thức sức khỏe

TS. Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), những câu chuyện buồn của Ngọc, Thủy và Linh không phải những trường hợp cá biệt.

Các rối loạn tâm thần ở thanh thiếu niên và người trẻ đang gia tăng nhanh trong khoảng 15 năm trở lại đây và đã trở thành một thách thức sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu.

Theo số liệu của WHO và UNICEF được TS. Tuấn dẫn lại, cứ 7 trẻ từ 10-19 tuổi thì có 1 em đang sống chung với một rối loạn tâm thần, tương đương khoảng 166 triệu trẻ vị thành niên trên toàn thế giới. Lo âu và trầm cảm chiếm khoảng 40% gánh nặng bệnh tật ở nhóm tuổi này.

Đáng chú ý, 50% các rối loạn tâm thần ở người trưởng thành khởi phát trước tuổi 18 nhưng phần lớn không được phát hiện hoặc điều trị kịp thời.

Các rối loạn tâm thần ở thanh thiếu niên và người trẻ đang gia tăng nhanh (Ảnh minh họa)

Hệ quả nghiêm trọng nhất là tự sát. WHO xác định tự sát hiện là nguyên nhân tử vong đứng thứ ba ở nhóm tuổi 15-29, trong khi UNICEF ước tính mỗi năm có gần 46.000 trẻ vị thành niên tử vong do tự sát, tương đương cứ khoảng 11 phút lại có một trường hợp.

Tại Việt Nam, bức tranh cũng không kém phần đáng lo. Theo số liệu UNICEF được TS. Tuấn dẫn lại, khoảng 20% thanh thiếu niên gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần nhưng chỉ khoảng 8,4% được tiếp cận hỗ trợ chuyên môn. Đặc biệt, một nghiên cứu đa trung tâm năm 2026 trên học sinh THPT ghi nhận 50,5% có triệu chứng lo âu, 42,6% có dấu hiệu trầm cảm và 31,1% bị stress.

Theo TS. Tuấn, nhiều người vẫn nghĩ trẻ chỉ tổn thương khi sống trong gia đình nghèo khó hoặc có bạo lực. Thực tế, điều kiện kinh tế tốt không đồng nghĩa với sức khỏe tinh thần tốt.

“Nhiều trẻ được đầu tư đầy đủ về vật chất nhưng lại thiếu kết nối cảm xúc với cha mẹ. Khảo sát sức khỏe học sinh toàn cầu cho thấy chỉ khoảng 30% học sinh cảm thấy được cha mẹ thực sự thấu hiểu. Đây là khoảng trống rất đáng lo ngại”, TS. Tuấn nói.

Ông cho rằng áp lực thành tích, kỳ vọng phải thành công, sự bùng nổ của mạng xã hội và tình trạng cô đơn ngay trong chính gia đình đang tạo thành “vòng xoáy” khiến nhiều người trẻ lớn lên với cảm giác mình không đủ tốt, không được lắng nghe và không biết tìm ai để chia sẻ.

“Đằng sau rất nhiều trường hợp trầm cảm, lo âu hay tự hại bản thân mà chúng tôi tiếp nhận là những vết thương cảm xúc kéo dài nhiều năm. Có em không nhớ nổi lần cuối cùng được cha mẹ ôm, được hỏi hôm nay con có vui không, hay đơn giản là được lắng nghe mà không bị phán xét”, TS. Tuấn chia sẻ.

Có những đứa trẻ không nhớ nổi lần cuối cùng được cha mẹ ôm... (Ảnh minh họa)

Do vậy, theo TS Tuấn, nhận diện sớm những bất ổn tâm lý ở giai đoạn “tiền lâm sàng” là yếu tố quan trọng để ngăn một đứa trẻ rơi vào khủng hoảng. Những dấu hiệu ban đầu như cảm giác cô đơn, thu mình khỏi gia đình, kiệt sức vì học tập, thay đổi cảm xúc, rối loạn giấc ngủ, sa sút học tập hoặc mất hứng thú với những điều từng yêu thích đều cần được quan tâm.

Đặc biệt, khi trẻ nói về sự tuyệt vọng, mong muốn biến mất hoặc có hành vi tự làm đau bản thân, đó là tín hiệu cảnh báo khẩn cấp cần được hỗ trợ y tế. Trong hành trình trưởng thành, sự lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành của gia đình không chỉ giúp trẻ vượt qua khủng hoảng mà còn là “lá chắn” quan trọng bảo vệ sức khỏe tâm thần của một thế hệ.

Việt Hưng - Như Loan