Những 'người mẹ' Biên phòng trên núi Hồ Chim

Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà và em Sùng Thị Khoa tại Chương trình "Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản" năm 2025. Ảnh: Trúc Hà

Câu chuyện bắt đầu từ 6 năm trước, khi mẹ của Sùng Thị Khoa, ở bản Hồ Chim, xã Na Sang, tỉnh Điện Biên, đột ngột qua đời. Sau nỗi đau mất mẹ, cô bé Sùng Thị Khoa, khi ấy mới 13 tuổi, phải đối diện với nguy cơ bỏ học. Không chỉ bởi gia đình quá khó khăn, em còn phải ở nhà chăm em út mới được 2 tháng tuổi. Thông tin ấy khiến các thầy, cô giáo Trường phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Ma Thì Hồ rất tiếc nuối, bởi Sùng Thị Khoa nhiều năm liền là học sinh chăm ngoan, học giỏi.

Ban Giám hiệu nhà trường đã cử thầy, cô giáo đến gia đình vận động, mong gia đình cố gắng tạo điều kiện để em tiếp tục đến trường. Thế nhưng, lần nào cũng vậy, bố của Sùng Thị Khoa là ông Sùng A Sấu chỉ im lặng. Ông biết con gái ham học và cũng muốn con mình được bằng bạn, bằng bè. Thế nhưng, ông biết làm gì khi đứa con út còn quá nhỏ đã mất mẹ, rất cần người chăm sóc, trong khi ông và đứa con trai lớn phải lên nương phát rẫy để có đủ gạo cho gia đình. Câu chuyện về cô gái nhỏ Sùng Thị Khoa đã đến tai cán bộ địa bàn của Đồn Biên phòng Mường Mươn đúng dịp Hội Phụ nữ Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên nhờ các đồn Biên phòng rà soát địa bàn, lựa chọn một cháu học sinh có hoàn cảnh khó khăn để nhận đỡ đầu.

Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà, Chủ tịch Hội Phụ nữ Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên, đã quyết định đến tận nhà cô bé Sùng Thị Khoa trước khi nhận đỡ đầu. Trẻ em đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực biên giới có hoàn cảnh khó khăn, mồ côi cha hoặc mẹ không phải là hiếm. Thế nhưng, các hội viên đã thống nhất chọn một cháu ham học, có lực học khá để sự hỗ trợ đến đúng người, đúng hoàn cảnh. Sau gần 20 phút leo ngược dốc lên núi, đứng trước căn nhà gỗ xiêu vẹo, Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà thấy một bé gái dáng nhỏ thó, có phần suy dinh dưỡng, đang địu một đứa nhỏ hơn 1 tuổi sau lưng. Lòng người nữ quân nhân ấy như thắt lại khi biết rằng, bé gái đó chính là Sùng Thị Khoa.

Sau khi nhận được câu trả lời đầy quyết tâm muốn được đến trường của cô gái nhỏ, Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà có cuộc nói chuyện với ông Sùng A Sấu. Người đàn ông gần như chỉ im lặng trong suốt cuộc trò chuyện, khiến Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà nghĩ rằng những lời nói của mình chưa đủ sức thuyết phục. Thế nhưng, bất chợt người đàn ông ấy nhìn chị rồi nói: “Tôi cam kết sẽ để con bé đi học cho đến khi cháu nó không muốn đến trường nữa thì thôi”. Nói đoạn, ông quay sang con gái: “Người Mông mình lời nói ra như dao chém đá. Nếu nhận sự giúp đỡ của các cô, chú Bộ đội Biên phòng thì sau này, con không thể lấy bất cứ lý do nào để bỏ học được”. Sau này, ông Sùng A Sấu nói rằng: “Các chị, các anh Bộ đội Biên phòng không phải là máu mủ, ruột thịt gì mà còn lo cho con bé như vậy. Tôi là bố nó thì nỡ lòng nào bỏ qua cơ hội cho con bé được đến trường”.

Bước vào năm học mới, các mẹ Biên phòng đón Sùng Thị Khoa ra chợ xã Nà Sang, để mua quần áo, giày dép, cặp sách. Món quà mà Sùng Thị Khoa thích nhất là chiếc xe đạp màu hồng, tưởng như chỉ có trong mơ. Từ ngày có xe đạp, quãng đường từ nhà đến trường như gần lại, nhất là những ngày nắng gắt hay mưa rào. Từ đó, ai cũng thấy đôi mắt của Sùng Thị Khoa không còn đượm buồn mà luôn ánh lên niềm vui. Tết nào cũng vậy, các mẹ Biên phòng lại mang đến gạo, mắm, chăn màn, quần áo, bánh kẹo, không chỉ cho Sùng Thị Khoa mà còn cho cả các anh chị em trong nhà. Số tiền các mẹ Biên phòng hỗ trợ mỗi tháng, ông Sùng A Sấu lại gom góp, cất kỹ để lo chuyện tương lai cho con gái.

Hội Phụ nữ Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên có 14 hội viên và tất cả đều đã có gia đình, bởi vậy, các chị luôn coi cô bé Sùng Thị Khoa như con gái. Không chỉ lo lắng về tình hình học tập, sức khỏe, các mẹ Biên phòng còn quan tâm đến tâm tư, tình cảm khi Sùng Thị Khoa trở thành thiếu nữ. Với dáng vẻ nhỏ nhắn, xinh xắn và nước da trắng hồng, Sùng Thị Khoa được không ít bạn trai để ý, có bạn còn ngỏ ý Tết này sẽ “kéo vợ”. Khi em Sùng Thị Khoa có những thay đổi tâm sinh lý tuổi dậy thì, Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà và các chị em luôn quan tâm, định hướng để em giữ vững mục tiêu học tập, tránh các tác động tiêu cực từ hủ tục kết hôn sớm.

Sùng Thị Khoa giúp cha nạo sắn, phơi khô để làm thức ăn chăn nuôi gia súc. Ảnh: Trúc Hà

Thực tế, lớp học của Sùng Thị Khoa đã có 7 bạn nữ bỏ học giữa chừng để về nhà lấy chồng. Biết các mẹ nuôi lo lắng nên mỗi lần Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà nhắn tin, điện thoại hỏi thăm, Sùng Thị Khoa đều chủ động kể chuyện học tập và tâm sự: “Mấy bạn lấy chồng sớm giờ khổ lắm mẹ ơi”. Suốt 9 năm học, Sùng Thị Khoa có 8 năm liền là học sinh xuất sắc. Thế nhưng, cô gái nhỏ lại chỉ nộp hồ sơ thi vào Trường Trung học phổ thông nội trú huyện Mường Chà, nay là xã Na Sang, thay vì Trường Trung học phổ thông nội trú tỉnh Điện Biên vì: “Ở gần cho đỡ tốn tiền tàu xe và tranh thủ về giúp bố làm nương, chăm em”. Sự hiếu thảo cùng tinh thần chăm chỉ học tập của cô gái ấy khiến các mẹ nuôi Biên phòng yên tâm và có phần hãnh diện, bởi các chị biết rằng mình đã chọn đỡ đầu đúng người.

Tổng kết học kỳ 1 năm lớp 10, Sùng Thị Khoa gọi điện cho mẹ Hà, giọng nức nở: “Mẹ ơi, con không được học sinh giỏi rồi, vì chỉ có 5 môn học được trên 8 điểm”. Như một người mẹ và cũng là một người bạn, Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Hà đã động viên, giúp Sùng Thị Khoa hiểu rằng mọi thứ mới chỉ bắt đầu và em còn nhiều thời gian để cố gắng. Kết quả, 3 năm liền ở cấp Trung học phổ thông, Sùng Thị Khoa đều đạt danh hiệu học sinh giỏi.

Mơ ước của Sùng Thị Khoa là trở thành cô giáo. Bởi vậy, sau Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông và xét tuyển đại học vừa qua, Sùng Thị Khoa đăng ký nguyện vọng vào Trường Đại học Sư phạm II và Đại học Sư phạm Thái Nguyên. Các mẹ Biên phòng rất vui và tin cô gái nhỏ Sùng Thị Khoa sẽ thực hiện được ước mơ của mình, bởi trong đôi mắt ấy luôn ánh lên sự mạnh mẽ.

Theo kế hoạch, việc nhận đỡ đầu kết thúc khi Sùng Thị Khoa tốt nghiệp Trung học phổ thông. Thế nhưng, điều đó không có nghĩa là mối quan hệ giữa cô gái nhỏ và các mẹ Biên phòng khép lại. Bởi lẽ, 4 năm đồng hành, gắn bó và sẻ chia đã hình thành nên sợi dây tình cảm không dễ gì chia lìa giữa cô bé mồ côi mẹ trên núi Hồ Chim và những người mẹ đỡ đầu.

Trúc Hà