Những lưu ý về quyền bầu cử của cử tri

Một cử tri phường Trấn Biên xem danh sách các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Ảnh: Kim Liễu

Những quy định của pháp luật cùng các tiện ích mới trên ứng dụng VNeID đang giúp cử tri tháo gỡ những băn khoăn này, tạo điều kiện thuận lợi hơn để mỗi công dân thực hiện quyền bầu cử của mình.

Không bắt buộc về nơi đăng ký thường trú để bầu cử

Thời gian gần đây, một số người dân quan tâm đến việc tham gia bầu cử khi đang sinh sống xa quê. “Tôi đăng ký thường trú ở Đồng Nai nhưng hiện làm việc lâu dài tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đến ngày bầu cử, tôi có bắt buộc phải về địa phương nơi đăng ký thường trú để bỏ phiếu hay không”- anh Nguyễn Thanh Tú (ở xã Gia Kiệm) thắc mắc.

Cùng băn khoăn này, anh Lê Minh Trí (ở xã Dầu Giây) cho biết, con trai anh đang học tập ở nước ngoài nhưng vẫn có hộ khẩu tại địa phương, nên anh muốn biết tên của con có được ghi trong danh sách cử tri không.

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho biết: Việc lập danh sách cử tri và tổ chức bầu cử được thực hiện dựa trên thông tin cư trú của công dân. Theo Điều 10, Thông tư số 21/2025/TT-BNV của Bộ Nội vụ (ban hành ngày 14-2-2025 quy định về việc lập danh sách cử tri, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-4-2025) thì danh sách cử tri được lập căn cứ vào thông tin cư trú của công dân. Trường hợp công dân đã đăng ký thường trú tại địa phương nhưng đi làm ăn, sinh sống ở địa phương khác hoặc ở nước ngoài và đã thực hiện thủ tục thay đổi thông tin cư trú hoặc khai báo tạm vắng thì được coi là không thường trú tại địa phương đó. Khi đó, UBND cấp xã nơi đăng ký thường trú sẽ không ghi tên công dân vào danh sách cử tri.

Tuy nhiên, nếu công dân quay trở lại nơi thường trú trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, thì có thể đến UBND cấp xã, phường nơi đăng ký thường trú để đề nghị bổ sung tên vào danh sách cử tri và nhận thẻ cử tri để tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp.

Ngược lại, đối với trường hợp công dân đăng ký thường trú tại địa phương nhưng vắng mặt dài ngày (đi làm ăn nơi khác hoặc học tập, lao động ở nước ngoài) mà chưa thực hiện thủ tục thay đổi thông tin cư trú và chưa khai báo tạm vắng, thì UBND cấp xã/ phường vẫn ghi tên công dân đó vào danh sách cử tri để thực hiện quyền bầu cử tại địa phương.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Tùng, quy định này không áp dụng nếu cử tri hoặc người thân của cử tri (bố, mẹ, con, anh chị em ruột) đã thông báo nguyện vọng không tham gia bỏ phiếu tại nơi thường trú. Việc thông báo có thể thực hiện bằng văn bản hoặc qua điện thoại đến trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hoặc cán bộ phụ trách lập danh sách cử tri của UBND cấp xã.

“Như vậy, pháp luật không bắt buộc cử tri phải về nơi đăng ký thường trú để bầu cử. Tùy từng trường hợp cụ thể, cử tri có thể thực hiện quyền bầu cử tại địa phương khác theo quy định, bảo đảm thuận tiện cho việc tham gia bầu cử” - luật sư Nguyễn Thanh Tùng nhấn mạnh.

Ngoài ra, để tạo thuận lợi cho cử tri, Hội đồng Bầu cử Quốc gia cũng đã ban hành Công văn số 110/HĐBCQG, ngày 24-1-2026 về việc điều chỉnh một số biểu mẫu ban hành kèm theo Nghị quyết số 40/NQ-HĐBCQG để hướng dẫn cấp giấy chứng nhận cho cử tri tham gia bỏ phiếu ở nơi khác, trong đó cho phép giấy chứng nhận được cấp dưới dạng bản điện tử hiển thị trên ứng dụng VNeID.

Giấy chứng nhận điện tử này được lập theo Mẫu số 11/HĐBC, có đầy đủ các thông tin cần thiết và dù không đóng dấu của UBND cấp xã nhưng vẫn có giá trị pháp lý tương đương bản giấy. Việc áp dụng hình thức điện tử giúp giảm thủ tục hành chính; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để cử tri tham gia bầu cử khi đang sinh sống hoặc làm việc xa nơi đăng ký thường trú.

Ðăng ký bỏ phiếu tại nơi tạm trú qua VNeID

Bên cạnh những băn khoăn về nơi bỏ phiếu, nhiều người dân cũng quan tâm đến việc đăng ký bỏ phiếu tại nơi tạm trú, đặc biệt khi đang sinh sống và làm việc ổn định tại địa phương khác. Anh Trần Việt Kha (ở phường Tam Hiệp, đang làm việc tại tỉnh Tây Ninh) cho biết: “Tôi nghe nói có thể đăng ký bỏ phiếu tại nơi tạm trú qua ứng dụng VNeID. Việc này thực hiện như thế nào và có cần điều kiện gì không”.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Tùng, hiện nay, công dân có quyền đăng ký bỏ phiếu tại nơi thường trú hoặc nơi tạm trú. Để tạo thuận lợi cho người dân, Bộ Công an đã tích hợp chức năng liên quan đến bầu cử trên ứng dụng VNeID.

Thông qua ứng dụng này, cử tri có thể kiểm tra chính xác thông tin cá nhân, địa điểm bỏ phiếu và đăng ký thay đổi nơi bỏ phiếu từ nơi thường trú sang nơi tạm trú. Sau khi cử tri thực hiện đăng ký, yêu cầu sẽ được chuyển vào hệ thống phần mềm quản lý cử tri để cơ quan chức năng xem xét, cập nhật.

Theo quy định, cử tri có nhu cầu đăng ký bỏ phiếu tại địa phương khác cần có tài khoản định danh điện tử mức độ 2. Việc đăng ký phải được thực hiện trước thời hạn quy định để bảo đảm không ảnh hưởng đến việc chốt danh sách cử tri. “Mỗi cử tri chỉ được đăng ký bỏ phiếu tại 1 địa điểm duy nhất để tránh trùng lặp, sai sót trong danh sách. Vì vậy, người dân nên thực hiện đăng ký sớm và kiểm tra lại thông tin cá nhân trên ứng dụng”- luật sư Nguyễn Thanh Tùng lưu ý.

Kim Liễu