Những 'hạt giống đỏ' trên đất Nam Ban Lâm Hà

Vượt qua gian khổ, sức trẻ Thủ đô không chỉ hồi sinh vùng đất mới Nam Ban - Lâm Hà, mà còn viết nên bản hùng ca về tinh thần dấn thân và nghĩa tình trọn vẹn.

Lên đường theo tiếng gọi non sông

Mùa xuân năm 1976, đất nước trọn niềm vui thống nhất, không khí kiến thiết sục sôi khắp mọi miền. Tuổi trẻ Thủ đô hưởng ứng mạnh mẽ tinh thần: “Mỗi thanh niên là một chiến sĩ trên mặt trận kiến thiết Tổ quốc”.

Các cựu thanh niên xung phong tiền trạm xây dựng vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng trong niềm vui hội ngộ nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập. Ảnh: Bảo Lâm

Ngày 29-3-1976 đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử Thành đoàn Hà Nội khi 125 thanh niên ưu tú của Tổng đội Gia Lâm đặt những bước chân tiền trạm đầu tiên lên mảnh đất Tây Nguyên. Ngay sau đó, phát huy phong trào “Ba sẵn sàng”, 2.766 đoàn viên, thanh niên xung phong từ khắp các quận, huyện: Đông Anh, Từ Liêm, Thanh Trì, Ba Đình, Đống Đa, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng... tạm biệt phố phường Hà Nội thân yêu, mang theo niềm tin, sức trẻ và khát vọng cống hiến, lên đường đến với vùng đất Nam Ban, Lâm Đồng.

Họ lên đường khi tuổi đời vừa mười tám, đôi mươi mang trong mình hoài bão lớn lao và bản lĩnh của tuổi trẻ Thủ đô. Từ những bước chân tuổi trẻ ấy, một vùng đất mới mang dấu ấn Hà Nội dần được hình thành.

Nam Ban thuở ấy chỉ có rừng già, đồi trọc, giao thông cách trở, heo hút bóng người. Như lời bà Cao Thanh Xuân (quê Ngọc Thụy, Gia Lâm cũ), đường vào Lâm Đồng xa đến mức ô tô đi từ Hà Nội vào phải mất cả tuần ròng rã. Chính vì vậy khi hay tin cô con gái 19 tuổi viết đơn tình nguyện gia nhập lực lượng thanh niên xung phong đi làm kinh tế mới, cả gia đình bà Xuân khi ấy đều lo lắng. Nhưng gác lại những lo âu, bà Xuân vẫn một lòng quyết chí lên đường. Bà chia sẻ: “Lúc đó, tôi vừa tròn 19 tuổi. Tôi nói thầy u cứ yên tâm, con đã xác định đi là hoàn thành nhiệm vụ mới về”.

Nhiệm vụ của lực lượng tiền trạm là khảo sát, khai hoang, xây dựng hạ tầng ban đầu để đón nhân dân Thủ đô vào định cư lâu dài, một trọng trách hoàn toàn mới mẻ, đòi hỏi bản lĩnh, lòng dũng cảm và kỷ luật thép. Bằng tinh thần “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”, những chàng trai, cô gái Hà Nội đã dựng lều giữa rừng sâu, phá đá mở đường, chắt chiu từng bữa cơm để vừa sản xuất, vừa dựng xây vùng kinh tế mới.

Gian lao mở đường, giữ đất

Ông Đỗ Văn Mã thăm hỏi người đồng đội, bà Đỗ Thị Chúc (áo đỏ), người nữ cựu thanh niên xung phong tiền trạm vẫn mang trong mình những mảnh đạn. Ảnh: Bảo Lâm

Chàng thanh niên 18 tuổi Đỗ Văn Mã (huyện Đông Anh cũ) trở thành một trong 105 chiến sĩ thuộc Đại đội Tự vệ Lán Tranh (nay là xã Tân Hà Lâm Hà). Nhiệm vụ của đại đội là bảo vệ công trường làm cầu Đinh Văn đi vào Lán Tranh. Điều kiện sinh hoạt thiếu thốn. “Bữa ăn của 105 con người chỉ có vỏn vẹn vài gói mì tôm nấu trong chiếc vạc lớn làm canh”, ông Mã bồi hồi nhớ lại.

Thế nhưng, nguồn động viên lớn lao đối với ông Mã cùng đồng đội chính là sự quan tâm ấm áp từ quê nhà. Kỷ niệm đáng nhớ nhất với ông là lần đồng chí Trần Duy Dương, đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội vào công trường Lâm Đồng thăm hỏi, trực tiếp kiểm tra giếng nước, nhà vệ sinh, chia cho anh em mỗi người một chiếc kẹo chanh, hai người chung nhau điếu thuốc lá Phù Đổng. Bắt chặt tay các chiến sĩ, đồng chí nghẹn ngào: “Các cháu đúng là hạt giống đỏ của cách mạng, hạt giống đỏ này gieo trên đá cũng phải nảy mầm!”

Đoàn lãnh đạo thành phố Hà Nội vào Lâm Đồng thăm thanh niên xung phong tiền trạm dịp Tết năm 1977. Ảnh: NVCC

Cùng chung niềm xúc động ấy, ông Nguyễn Thế Hùng (quận Đống Đa cũ) vào Lâm Đồng khi mới 16 tuổi. Với ông, kỷ niệm không bao giờ quên là chuyến thăm của đoàn lãnh đạo thành phố Hà Nội dịp Tết năm 1977. Giữa chốn rừng sâu, không khí đón Tết tràn ngập tiếng cười và ấm áp tình quê hương. Khi đoàn chụp ảnh lưu niệm, ông Hùng "năn nỉ" thợ ảnh rửa cho mình hai tấm rồi lặn lội nhảy xe ra tận Đà Lạt chờ lấy mang về cất giữ. Suốt nửa thế kỷ qua, hai bức ảnh nhòe mờ ấy luôn là kỷ vật vô giá của một thời thanh xuân.

Lễ khai giảng đầu tiên năm học 1977 - 1978 trên cao nguyên Lâm Đồng. Ảnh: NVCC

Cuộc khai sơn phá thạch còn ghi dấu những người thầy giáo đầu tiên mang chữ lên vùng đất này. Thầy giáo Nguyễn Trần Vỵ (huyện Từ Liêm cũ) bồi hồi nhớ lại những ngày đầu vào Lâm Đồng: Trường lớp chưa có, thầy lặn lội trở về Hà Nội xin hỗ trợ. Một dãy nhà tạm dựng vội đón gần 100 học sinh đầu tiên. Trong ký ức người thầy già, vượt lên những gian nan nơi rừng sâu là đau đáu một nỗi niềm: "Làm sao chăm chút dạy dỗ các em nên người để mai sau làm chủ vùng kinh tế mới".

Đơm hoa kết trái nơi quê mới

Các nữ cựu thanh niên xung phong tiền trạm Hà Nội hân hoan hội ngộ. Ảnh: Bảo Lâm

Trưởng ban Liên lạc Hội Cựu thanh niên xung phong Tiền trạm của Hà Nội Nguyễn Thị Mão chia sẻ: “Ngày đó, một thế hệ thanh niên Thủ đô đã sẵn sàng nhận nhiệm vụ, lên đường với nhiệt huyết của tuổi trẻ. Chúng tôi hiểu rằng nếu lực lượng tiền trạm không hoàn thành nhiệm vụ, đường chưa mở, đất chưa khai hoang thì việc đón đồng bào vào sẽ gặp rất nhiều trở ngại. Chính nhận thức ấy đã thôi thúc mỗi người vượt lên hoàn cảnh, quyết tâm hoàn thành công việc được giao”.

Chỉ tính riêng giai đoạn 1976 - 1979, lực lượng thanh niên tiền trạm đã khai hoang gần 1.900 ha đất, dựng hơn 1.000 căn nhà định cư, đào 117 giếng nước sạch, mở mới 207 km đường giao thông, kiên cố hóa 35 cầu cống; sản lượng lương thực quy thóc đạt trên 4.300 tấn. Những nền móng ấy giúp hàng nghìn hộ dân từ Hà Nội yên tâm đến định cư, tạo cơ sở quan trọng cho sự ra đời của huyện Lâm Hà (tên gọi kết tinh từ Lâm Đồng và Hà Nội) vào năm 1987...

Bà Cao Thanh Xuân (thứ 2 từ trái qua) và bà Đào Thị Xuân Mai (thứ 2 từ phải sang) cùng các đồng đội thanh niên xung phong. Ảnh: Bảo Lâm

Sau 3 năm hoàn thành nghĩa vụ thanh niên xung phong, nhiều người trở về Thủ đô, nhưng cũng có những người ở lại bám trụ trọn đời, trở thành lực lượng nòng cốt trong công cuộc kiến thiết quê hương mới; và cũng có người đã ngã xuống trên mảnh đất này.

Bà Cao Thanh Xuân quyết định ở lại lập nghiệp. Từ năm 1994, bà tích cực tham gia công tác xã hội tại địa phương, tích cực đóng góp cho sự phát triển của quê hương mới.

Cùng lựa chọn gắn bó trọn đời với vùng đất mới, bà Đào Thị Xuân Mai (sinh năm 1952, người quận Hai Bà Trưng cũ) xung phong vào Lâm Đồng từ năm 1977 để vỡ hoang, dựng lán đón dân. Bà cũng kinh qua nhiều vị trí, từ cán bộ cơ sở đến Chủ tịch Hội Cựu Thanh niên xung phong huyện Lâm Hà. Nơi quê mới, căn nhà nhỏ của bà trở thành chốn dừng chân ấm áp nghĩa tình cho các thế hệ đồng đội mỗi dịp vào thăm chốn cũ. Bà Xuân, bà Mai cùng những người ở lại đã viết nên biểu tượng đẹp đẽ về sự cống hiến của tuổi trẻ Thủ đô.

Những vùng đất hoang hóa năm nào nay được phủ xanh bởi cánh đồng, đồi chè, vườn cà phê, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng nâng lên. Mỗi con đường, khu dân cư, mảnh ruộng, nương chè đều có thể gợi nhắc về hành trình bắt đầu từ những bước chân tuổi trẻ cách đây nửa thế kỷ.

Hành trang nối tiếp nửa thế kỷ

Đoàn công tác Ban Liên lạc Thanh niên xung phong tiền trạm vào thăm các địa phương vùng đất Lâm Hà xưa. Ảnh: PV

Nối tiếp mạch ngầm nghĩa tình ấy, trong các ngày từ 22 đến 25-10-2026, nhân kỷ niệm 50 năm xây dựng và phát triển vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng, những cựu thanh niên xung phong có dịp trở lại thăm vùng đất Lâm Hà xưa. Chuyến “trở về” đầy xúc động ấy không chỉ gửi gắm tình cảm gửi tới đồng bào, mà còn trao tận tay những phần quà tri ân ấm áp tại mỗi địa phương.

Xúc động nhớ lại chặng đường 50 năm đã qua, bà Nguyễn Thị Mão khẳng định: “Dù sinh sống, công tác ở Hà Nội hay ở lại Lâm Đồng, trong lòng chúng tôi, vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng luôn là một phần ký ức sâu đậm. Ý chí của thanh niên tiền trạm khi ấy không thể hiện ở lời hứa lúc lên đường, mà được chứng minh bằng từng mét đường được mở, từng thửa đất được khai hoang, từng căn nhà được dựng lên và từng công trình phục vụ đời sống được hoàn thành, ”.

Thầy giáo Nguyễn Trần Vỵ, hiện là Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP phường Cầu Giấy, xúc động tự hào khi lứa học sinh gian khó đầu tiên nay đã lớn khôn, giữ nhiều vị trí quan trọng. “Là những giáo viên có mặt từ những ngày đầu, chúng tôi vô cùng tự hào vì đã đóng góp chút công sức nhỏ bé tạo nên vùng kinh tế mới của người Hà Nội trên cao nguyên”, ông Vỵ chia sẻ.

Ngọn lửa nhiệt huyết mà tuổi trẻ Thủ đô thắp lên trên cao nguyên Lâm Đồng năm xưa vẫn rực cháy, bằng những hoạt động thiết thực, nghĩa tình. Năm 2022, tuổi trẻ Thủ đô đã trao tặng công trình “Thắp sáng đường quê” dài 1,5 km tại xã Mê Linh (Lâm Hà), khởi công 5 công trình vệ sinh cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại thị trấn Đinh Văn cùng hàng trăm suất quà cho các gia đình chính sách, đoàn viên, thanh niên có hoàn cảnh khó khăn.

Các cựu thanh niên xung phong tiền trạm cùng tuổi trẻ Thủ đô. Ảnh: Bảo Lâm

Cùng với các công trình tri ân, nhiều chương trình kết nghĩa đã mở ra những nhịp cầu giao lưu, chia sẻ giữa tuổi trẻ hai địa phương. Phó Bí thư Thành đoàn Hà Nội Dương Minh Đức chia sẻ: “Điều quý giá hơn cả là một thế hệ thanh niên đã chứng minh rằng khi Tổ quốc, khi thành phố cần, tuổi trẻ Hà Nội luôn sẵn sàng đi đến những nơi khó khăn nhất, nhận những việc mới nhất và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Đó chính là di sản lớn nhất mà thế hệ tiền trạm trao lại cho tuổi trẻ Thủ đô hôm nay”.

Từ vùng đất hoang sơ năm nào, Nam Ban Lâm Hà hôm nay đã thực sự trở thành “Cửa ô thứ sáu của Hà Nội” giữa Tây Nguyên bao la. Mạch ngầm nghĩa tình cùng ngọn lửa dấn thân của những thanh niên xung phong đi mở đất nửa thế kỷ trước vẫn tiếp tục cháy sáng, trở thành hành trang vô giá để thế hệ trẻ Thủ đô hôm nay vững bước trên con đường dựng xây đất nước.

Phó Bí thư Thành đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam thành phố Hà Nội Đào Đức Việt trao tặng quà các em học sinh tại xã Nam Ban Lâm Hà. Ảnh: PV

Thành đoàn Hà Nội trao tặng công trình chuyển đổi số gồm 20 bộ máy tính, góp phần hỗ trợ công tác học tập tại xã Nam Ban Lâm Hà. Ảnh: PV

Chiều 25-10-2026, tại xã Nam Ban Lâm Hà, Lâm Đồng, Thành đoàn Hà Nội tổ chức gặp mặt, triển khai hoạt động tình nguyện kỷ niệm 50 năm thành lập Vùng kinh tế mới. Thành đoàn trao 160 suất quà, 1 công trình chuyển đổi số (20 máy tính) và 2 "Ngôi nhà Khăn quàng đỏ", tiếp tục thắt chặt nghĩa tình Hà Nội - Lâm Đồng.

Nguyệt Ánh