Những điều AI chưa thể thay thế trong sáng tạo nghệ thuật

“Cái này có phải do AI viết không?” – câu hỏi ấy ngày càng xuất hiện nhiều hơn khi độc giả tiếp cận các tác phẩm sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật. Không chỉ là sự tò mò, đó còn là biểu hiện của một trạng thái hoài nghi đang dần lan rộng.

Gần đây, việc Hội Nhà văn Việt Nam quyết định thu hồi giải thưởng đối với một tác giả đã khiến dư luận xôn xao. Thông báo chính thức chỉ nêu lý do vi phạm quy chế giải thưởng, song trên không gian mạng, nhiều ý kiến đặt ra giả thuyết tác phẩm có liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (Al).

Ảnh minh họa này được tạo bởi AI.

Có người còn dành thời gian đối sánh, sử dụng các công cụ AI khác nhau để phân tích, so sánh giữa tác phẩm đoạt giải và một số tác phẩm nước ngoài, từ đó nêu lên nghi vấn về nguồn gốc sáng tạo.

Không chỉ trong văn chương, ở các lĩnh vực sáng tạo khác, AI cũng đã trở thành một yếu tố buộc ban tổ chức các cuộc thi phải tính đến.

Trước đây, tại một lễ phát động sáng tác logo cho sự kiện, ban tổ chức yêu cầu tác giả nếu sử dụng hoặc tham khảo trí tuệ nhân tạo thì phải ghi chú rõ.

Quy định này lập tức tạo ra những ý kiến trái chiều.

Có họa sĩ cho rằng việc sử dụng AI hiện nay đã khá phổ biến và khó phân định rạch ròi, do đó không nên đưa thành điều kiện cứng trong thể lệ. “Ai biết cách khai thác AI tốt thì người đó có lợi thế”, một ý kiến nêu ra.

AI thậm chí còn xuất hiện trong những không gian vốn được xem là rất “con người”, như diễn thuyết hay phát biểu trước công chúng.

Tại một sự kiện, một diễn giả đã kể lại rằng ông thử nhờ cả người hỗ trợ soạn thảo lẫn AI đề xuất nội dung phát biểu, và cuối cùng chọn bản do AI gợi ý.

Trong bài nói chuyện, ông không ngần ngại chia sẻ việc mình đã hỏi AI và nhận được những câu trả lời cụ thể.

Không thể phủ nhận AI đang tạo ra tác động rất lớn trong xã hội và ngày càng trở thành một công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho hoạt động sáng tạo.

Tuy nhiên, điều mà AI chưa thể thay thế là trải nghiệm sống, cảm xúc và sự rung động xuất phát từ chính con người - yếu tố làm nên chiều sâu và bản sắc của tác phẩm nghệ thuật.

Điều khiến nhiều người lo ngại hơn không chỉ là việc tác giả dùng AI để sáng tác thay mình, mà còn là khả năng AI được sử dụng trong cả khâu thẩm định, đánh giá và lựa chọn tác phẩm.

Có người từng chia sẻ một cách chua chát rằng nếu ban giám khảo nhờ đến “trợ lý ảo” để đọc và phân tích tác phẩm thì có lẽ vẫn còn đỡ. Bởi điều đáng sợ hơn là việc chấm chọn diễn ra hời hợt, cảm tính, không dựa trên việc đọc và thẩm thấu tác phẩm một cách nghiêm túc.

AI mở ra nhiều khả năng mới nhưng cũng đặt ra những câu hỏi không dễ trả lời về ranh giới sáng tạo, trách nhiệm nghề nghiệp và niềm tin của công chúng.

Khi hoài nghi xuất hiện, điều quan trọng không chỉ nằm ở công cụ được sử dụng, mà ở sự minh bạch và trung thực của con người đứng sau tác phẩm.

VIẾT THỊNH