Những điểm then chốt giúp Việt Nam vượt qua kỳ đánh giá nâng hạng trong tháng 3

Việt Nam đã vượt qua đầy đủ 9 tiêu chí kỹ thuật để trở thành thị trường mới nổi thứ cấp, bước còn lại chỉ mang tính vận hành: Đưa Việt Nam vào bộ chỉ số FTSE Global, đồng nghĩa các quỹ đầu tư thụ động trên toàn cầu sẽ chính thức thêm Việt Nam vào danh mục. Đây là quá trình cần thời gian chuẩn bị về kỹ thuật, hệ thống và vốn.

Sau khi công bố thị trường chứng khoán Việt Nam đã đáp ứng toàn bộ các tiêu chí chính thức và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 8/10/2025, FTSE Russell cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát sao các diễn biến thị trường, và khuyến khích các bên liên quan đóng góp ý kiến trước đợt rà soát giữa kỳ tháng 3 năm 2026 để đảm bảo quá trình nâng hạng được thực hiện đúng kế hoạch vào tháng 9 năm 2026. Chi tiết về kế hoạch triển khai theo giai đoạn sẽ được công bố trong thông báo tháng 3 năm 2026 sau khi tham vấn các Ủy ban Tư vấn của FTSE Russell và các thành viên thị trường.

Để hiểu rõ hơn về chặng đường nâng hạng thị trường Việt Nam qua các mốc thời gian: tháng 10/2025, tháng 3/2026 và tháng 9/2026, bà Wanming Du, Giám đốc phụ trách chính sách Bộ chỉ số, khu vực châu Á – Thái Bình Dương, FTSE Russell, đã dành cho báo chí một cuộc trao đổi sâu về chủ đề này.

Thưa bà Wanming Du, chúng ta đang rất gần thời điểm đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026 trước khi việc nâng hạng dự kiến có hiệu lực vào tháng 9/2026. Những tiêu chí cốt lõi nào FTSE Russell đang theo dõi để đảm bảo thị trường Việt Nam vẫn đủ điều kiện đầy đủ trong lộ trình nâng hạng lên Secondary Emerging Market?

Trước kỳ đánh giá tháng 3, FTSE Russell đang tập trung vào hai yếu tố chính.

Thứ nhất, liệu Việt Nam đã thực sự cho phép giao dịch thông qua các nhà môi giới toàn cầu hay chưa. Đây là một cột mốc quan trọng, bởi các nhà đầu tư quốc tế cần có khả năng giao dịch tại Việt Nam theo cùng cách họ giao dịch ở các thị trường mới nổi khác. Điều này đặc biệt quan trọng đối với việc mô phỏng chỉ số và đảm bảo quy trình vận hành phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Bà Wanming Du, Giám đốc phụ trách chính sách Bộ chỉ số, khu vực châu Á – Thái Bình Dương, FTSE Russell

Thứ hai, FTSE Russell đang theo dõi mức độ thuận tiện thực tế của quy trình mở tài khoản — từ việc cấp mã số giao dịch chứng khoán nhanh đến đâu, cho đến việc nhà đầu tư nước ngoài có thể mở tài khoản tiền và bắt đầu giao dịch nhanh thế nào. Quy trình này đã có những cải thiện đáng kể, nhưng mục tiêu tiếp theo là đảm bảo sự trơn tru, ổn định và có thể dự đoán được đối với nhà đầu tư quốc tế.

Hai yếu tố này sẽ là những điểm then chốt giúp Việt Nam vượt qua kỳ đánh giá tháng 3 và tiến tới việc nâng hạng vào tháng 9.

Gần đây, Bộ Tài chính Việt Nam đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-BTC, cho phép nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức được giao dịch theo cơ chế không yêu cầu có đủ tiền tại thời điểm đặt lệnh (NPF) kèm theo cơ chế kiểm soát rủi ro thanh toán. Từ góc độ bộ tiêu chí phân loại thị trường của FTSE Russell, cải cách này đã giải quyết đến mức nào vấn đề prefunding – vốn là một trong những rào cản chính đối với khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam trong các kỳ đánh giá trước?

Thông tư 08 là một bước tiến rất quan trọng, bởi nó đã loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước, vốn là một trong những rào cản lớn nhất khiến Việt Nam chưa thể nâng hạng trong các kỳ đánh giá trước đây.

Việc cho phép giao dịch không ký quỹ trước nhưng đi kèm các cơ chế kiểm soát rủi ro thanh toán phù hợp giúp Việt Nam tiến gần hơn với thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở đó. Khi Việt Nam bước vào nhóm thị trường mới nổi, quy mô dòng vốn nước ngoài sẽ tăng mạnh. Vì vậy, việc thiết lập Trung tâm bù trừ đối tác trung tâm (CCP) trở thành mảnh ghép thiết yếu tiếp theo.

CCP mang lại khả năng mở rộng thực sự cho thị trường — bao gồm bảo vệ đối tác tốt hơn, tính chắc chắn cao hơn trong thanh toán, và năng lực xử lý khối lượng giao dịch ở quy mô thị trường mới nổi.

Vì vậy, có thể nói: Thông tư 08 đã giải quyết rào cản về quy định, còn CCP sẽ giúp thị trường Việt Nam sẵn sàng cho dòng vốn lớn hơn trong tương lai, theo cách ổn định và phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Thông tư 08/2026/TT-BTC cũng cho phép nhà đầu tư nước ngoài giao dịch thông qua các nhà môi giới toàn cầu mà không cần mở tài khoản tại địa phương, đưa thực tiễn của Việt Nam tiến gần hơn với chuẩn mực quốc tế. Từ góc nhìn của FTSE Russell, những yếu tố nào sẽ được xem xét để đánh giá hiệu quả thực tế của các cải cách này — chẳng hạn như mức độ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài, sự ổn định của thanh toán, hay mức độ giảm các rào cản giao dịch?

Từ góc nhìn của FTSE Russell, điều quan trọng nhất là các cải cách phải hoạt động hiệu quả trong thực tế đối với nhà đầu tư toàn cầu.

Thông tư 08 là một bước tiến quan trọng về mặt quy định, nhưng bài kiểm tra thực sự nằm ở trải nghiệm của người sử dụng chỉ số.

Cụ thể, FTSE Russell sẽ đánh giá liệu các nhà đầu tư hiện có thể hoàn thành toàn bộ quy trình từ mở tài khoản, giao dịch, thanh toán cho đến các hoạt động hậu giao dịch với mức độ thuận tiện tương tự như tại các thị trường mới nổi khác hay không.

Điều này bao gồm việc giao dịch qua các nhà môi giới toàn cầu có thực sự trơn tru hay không, hệ thống thanh toán có vận hành ổn định hay không, và liệu các rào cản vận hành từng khiến nhà đầu tư chậm trễ trước đây đã được giảm đáng kể hay chưa.

Nói ngắn gọn, FTSE Russell sẽ đánh giá thành công của cải cách dựa trên việc Việt Nam có thực sự vận hành như một thị trường mới nổi trong thực tế hay không — chứ không chỉ trên giấy tờ, và liệu các nhà đầu tư toàn cầu có thể hoạt động tại đây với mức độ tự tin và hiệu quả tương tự các thị trường khác hay không.

Khi Việt Nam chính thức được đưa vào nhóm Secondary Emerging Market vào tháng 9/2026, quá trình tái cơ cấu danh mục của các quỹ theo dõi chỉ số sẽ diễn ra như thế nào — bao gồm lộ trình phân bổ vốn, thời điểm giải ngân, và tác động dự kiến tới dòng vốn thụ động vào thị trường Việt Nam?

Khi Việt Nam bước vào nhóm thị trường mới nổi, bước đầu tiên là được đưa vào khu vực FTSE Asia Pacific ex-Japan ex-China để tiến hành rà soát chỉ số. Tại đây, FTSE Russell sẽ đánh giá các cổ phiếu Việt Nam dựa trên quy mô vốn hóa, thanh khoản và tỷ lệ free float nhằm xác định những doanh nghiệp đủ điều kiện được đưa vào chỉ số.

Sau đó là giai đoạn triển khai. FTSE Russell sẽ áp dụng phương pháp đưa vào chỉ số theo từng giai đoạn (phased approach) — đây là thông lệ tiêu chuẩn đối với các thị trường mới được nâng hạng. Cách tiếp cận này giúp quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ và tránh gây biến động mạnh cho thị trường. Nếu mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu được xác nhận vào tháng 3/2026, kế hoạch đưa vào chỉ số theo từng giai đoạn sẽ được công bố vào ngày 7/4/2026.

Về dòng vốn, chúng tôi kỳ vọng hơn 1 tỷ USD vốn thụ động sẽ chảy vào Việt Nam sau khi được đưa vào các chỉ số FTSE Emerging Market. Nguồn vốn này đến từ các quỹ mô phỏng chỉ số điều chỉnh danh mục.

Thông thường, quy mô vốn chủ động sẽ lớn gấp 4–5 lần dòng vốn thụ động, và một số quỹ có thể đi trước để định vị danh mục trước thời điểm triển khai chính thức.

Tổng thể, đây là một cột mốc rất quan trọng. Việt Nam không chỉ được tăng khả năng hiển thị trên bản đồ chỉ số, mà còn trở thành một phần của bản đồ đầu tư toàn cầu đối với một nguồn vốn lớn hơn nhiều. Đây là một sự chuyển dịch mang tính cấu trúc, hỗ trợ sự tham gia dài hạn của nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường Việt Nam.

Từ góc nhìn của FTSE Russell, khi Việt Nam chuyển từ Frontier Market sang Secondary Emerging Market, vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ thay đổi như thế nào, và Việt Nam sẽ cạnh tranh ra sao trong việc thu hút dòng vốn quốc tế so với các thị trường mới nổi khác trong khu vực?

Việc bước vào nhóm thị trường mới nổi giống như việc bước vào một giải đấu lớn hơn nhiều. Việt Nam sẽ được so sánh với Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia và các thị trường ASEAN khác mà các quỹ toàn cầu đã rất quen thuộc.

Điều đó đồng nghĩa với kỳ vọng cao hơn. Các nhà đầu tư sẽ theo dõi chặt chẽ quản trị doanh nghiệp, tính minh bạch của dữ liệu, công bố thông tin và mức độ có thể đầu tư của thị trường.

Và vấn đề minh bạch thực sự rất quan trọng. Gần đây chúng ta đã thấy tại Indonesia, các vấn đề liên quan đến công bố dữ liệu có thể nhanh chóng làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư. Đây là lời nhắc rằng dữ liệu rõ ràng, chính xác và kịp thời không chỉ là yêu cầu tuân thủ — mà còn là một lợi thế cạnh tranh.

Vì vậy, việc nâng hạng sẽ giúp Việt Nam xuất hiện trên bản đồ đầu tư toàn cầu, nhưng những cải thiện bền vững về quản trị và minh bạch mới là yếu tố giúp dòng vốn tiếp tục chảy vào trong dài hạn.

Theo FTSE Russell, sau khi được nâng hạng, những cải cách quan trọng nhất mà Việt Nam cần tiếp tục duy trì và thúc đẩy là gì, đặc biệt trong các lĩnh vực như khả năng tiếp cận thị trường, cơ chế thanh toán, minh bạch và hiệu quả vận hành, để củng cố vị thế trong nhóm Secondary Emerging Market và tiến tới các tiêu chuẩn nâng hạng cao hơn trong tương lai?

Sau khi được nâng hạng, trọng tâm của Việt Nam cần chuyển từ việc đáp ứng các tiêu chí sang xây dựng sức mạnh dài hạn cho thị trường.

Có hai cải cách nổi bật được quan tâm.

Thứ nhất là Quy trình xử lý tự động hoàn toàn (STP) — dự kiến triển khai vào tháng 3/2026 — sẽ tự động hóa các chỉ thị giao dịch và giảm mạnh sai sót, giúp quy trình thanh toán trở nên trơn tru và hiệu quả hơn.

Thứ hai là Trung tâm bù trừ đối tác trung tâm (CCP) với mục tiêu đưa vào vận hành đầu năm 2027 — sẽ nâng cao đáng kể năng lực quản trị rủi ro, tăng độ chắc chắn của thanh toán và giúp thị trường có khả năng xử lý quy mô dòng vốn nước ngoài lớn hơn.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng nên tiếp tục xem xét nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài. Giới hạn sở hữu nước ngoài hiện vẫn là một trong những rào cản lớn nhất đối với các nhà đầu tư muốn có mức tiếp cận đầy đủ đối với những doanh nghiệp tốt nhất của Việt Nam.

Vì vậy, công thức cho tương lai khá rõ ràng: hạ tầng thị trường tốt hơn — bao gồm quy trình xử lý tự động hoàn toàn và rung tâm bù trừ đối tác trung tâm — kết hợp với mức độ mở cửa thị trường sâu hơn thông qua cải cách giới hạn sở hữu nước ngoài.

Sự kết hợp này sẽ giúp Việt Nam không chỉ duy trì vị thế trong nhóm thị trường mới nổi, mà còn từng bước tiến tới các tiêu chuẩn nâng hạng cao hơn trong tương lai.

Lê Hương