Những đề xuất khắt khe của Iran để mở lại eo biển Hormuz

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh các bên đang kỳ vọng vào việc mở cửa trở lại điểm nghẽn hàng hải vốn bị đình trệ kể từ khi Mỹ - Israel tiến hành hoạt động quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2/2026.

Dự thảo thỏa thuận đang được Quốc hội Iran xem xét kỹ lưỡng với hàng loạt điều khoản khắt khe. Theo hãng tin Fars, phía Iran đề xuất một cơ chế quản lý nghiêm ngặt, bao gồm việc yêu cầu các quốc gia "thù địch" phải bồi thường kinh tế trước khi được phép sử dụng eo biển, đồng thời cấm tuyệt đối mọi loại hàng hóa có liên quan đến Israel.

Về mặt vận hành kỹ thuật, dự thảo quy định Iran sẽ đơn phương quản lý luồng tàu đi vào eo biển Hormuz, trong khi luồng tàu đi ra sẽ do Iran và Oman phối hợp giám sát thông qua một "hành lang trung tâm". Hai nước cũng dự kiến sẽ chấm dứt hoạt động của các tuyến đường phụ hiện tại trong một khung thời gian cụ thể.

Bên cạnh các quy định về an ninh, Iran còn đề xuất thiết lập một hệ thống phí dịch vụ chi tiết đối với các tàu thuyền quá cảnh, bao gồm phí bảo hiểm và chi phí tác động môi trường.

Tuy nhiên, lập trường này đang vấp phải phản ứng quyết liệt từ phía Mỹ. Một quan chức Mỹ khẳng định nước này kiên quyết yêu cầu quyền tự do hàng hải và muốn khôi phục nguyên trạng eo biển như giai đoạn trước xung đột. Phía Mỹ nhấn mạnh rằng bất kỳ lộ trình quá cảnh nào cũng không được phép đi kèm với các yêu cầu phê duyệt, xin phép hay các loại thuế phí bổ sung.

Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã rút lại các lời cảnh báo tiến hành hoạt động quân sự và liên tục phát đi tín hiệu về khả năng sớm đạt được một thỏa thuận chung, nhưng giới quan sát vẫn tỏ ra thận trọng. Thực tế cho thấy, nhiều nỗ lực đàm phán trong quá khứ - điển hình là thỏa thuận hồi tháng 6/2026 - đã nhanh chóng đổ vỡ chỉ sau vài tuần do các bất đồng về việc dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và giải tỏa tài sản bị đóng băng của Iran.

Trên thị trường năng lượng, giá dầu thô chuẩn Brent đã tăng lên trên mức 82 USD/thùng ngay sau khi thông tin về đề xuất của Iran và Oman. Dù ghi nhận đà tăng nhẹ, mặt bằng giá dầu hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cao điểm cuối tuần trước. Hiện nay, triển vọng của thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào việc liệu Mỹ và Iran có thể tìm được tiếng nói chung trong các điều khoản về miễn trừ trừng phạt và an toàn hàng hải hay không.

Hương Thủy/TTXVN (Tổng hợp)