Những dấu ấn làm nên sức hút của phim 'Trời cao nguyên xanh'

Chọn tâm lý thay vì chạy theo hành động

Điểm đáng nói đầu tiên ở “Trời cao nguyên xanh” có lẽ nằm ngay trong lựa chọn của đạo diễn Nguyễn Mai Hiền khi anh chọn dàn dựng phim theo hướng kể chuyện an ninh bằng các chuỗi rượt đuổi, đấu súng cùng các pha hành động gay cấn. Đạo diễn chia sẻ, ngay từ đầu khi bắt tay vào thực hiện dự án phim này, êkip sản xuất đã chủ ý khai thác các khía cạnh tâm lý để tạo nên sức hấp dẫn, thay vì tập trung khai thác yếu tố hành động. Đây có lẽ là lựa chọn không dễ với một đề tài vốn có sẵn nhiều chất liệu hình sự, bởi nếu giảm bớt các cảnh hành động, phim phải tìm được cách khác để giữ người xem.

Để giải bài toán này, những thước phim không vội giải thích mọi thứ mà hé lộ thông tin theo cách gỡ từng lớp, để động cơ và mối quan hệ giữa các nhân vật dần dần hiện ra. Cách kể này tạo được sự tò mò cho người xem mà không cần liên tục đẩy nhịp bằng những pha hành động. Ngay từ những tập đầu, việc một số nhân vật xuất hiện với thân phận chưa rõ ràng, những mối liên hệ được giữ kín và các chi tiết tưởng nhỏ nhưng có ý nghĩa về sau đã tạo ra những câu hỏi nối tiếp nhau. Khán giả vì thế không chỉ chờ câu chuyện diễn tiến đến đâu, mà còn phải tự đoán ai đang che giấu điều gì.

Với một đề tài dễ sa vào cách kể theo công thức điều tra và truy bắt, việc giữ lại thông tin và để tâm lý nhân vật dẫn dắt diễn biến giúp “Trời cao nguyên xanh” có thêm độ căng mà không cần lạm dụng quá nhiều yếu tố hành động. Tuy vậy, phim không phải lúc nào cũng thoát khỏi những đặc trưng dễ nhận thấy ở dòng phim chính luận. Một số đoạn thoại vẫn mang nhiều thông tin nghiệp vụ. Về điều này chính Hà Việt Dũng, người đảm nhận vai Trung tá Phạm Minh, cũng thừa nhận đây là áp lực lớn của đoàn phim. Anh cho biết có những ngày cả đoàn phải tập trung học thoại, trong đó yêu cầu đặt ra là phải nhớ chính xác lượng thông tin lớn nhưng khi nói trên màn ảnh vẫn phải tự nhiên, không được giống như đọc văn bản.

Khác biệt về bối cảnh

Không gian Tây Nguyên được khai thác xuyên suốt bộ phim

Không khó để nhận ra sự khác biệt khi đoàn làm phim "Trời cao nguyên xanh" chọn rời những không gian quen thuộc của phim truyền hình để đưa câu chuyện vào núi rừng, buôn làng, những con đường hẻo lánh xa xôi cùng nhiều bối cảnh gần gũi với thiên nhiên. Nhưng điều đáng kể không chỉ nằm ở việc có nhiều cảnh đẹp. Tây Nguyên trong phim gắn với chính vấn đề mà câu chuyện đặt ra, đó là đời sống cộng đồng, văn hóa bản địa, những khác biệt về nhận thức và cách các tác động bên ngoài có thể ảnh hưởng tới một cộng đồng.

Đạo diễn NSƯT Mai Hiền cho biết, đây chính là một trong những thách thức lớn nhất đặt ra bởi êkip bắt buộc phải có sự đồng hành của các nhà nghiên cứu, những người am hiểu văn hóa và chính đồng bào địa phương để tư vấn. Theo anh, đời sống, phong tục và văn hóa Tây Nguyên rất phong phú, không thể chỉ dựa vào sự tìm hiểu chủ quan của đoàn phim, vì vậy các chi tiết đều được tham vấn kỹ để bảo đảm tính xác thực.

Cách làm này cũng cho thấy bối cảnh Tây Nguyên được xem như một phần quan trọng tạo nên sức hấp dẫn về mặt nội dung cho bộ phim, chứ không đơn thuần chỉ là nơi đặt máy để quay. Đó cũng là lý do những cảnh sinh hoạt, phong tục, lễ hội hay không gian buôn làng...đã góp phần tạo nên màu sắc và sức hút riêng qua từng tập phim, giúp người xem hiểu thêm về cảnh quan môi trường nơi câu chuyện diễn ra, thay vì chỉ nhìn thấy một phiên bản Tây Nguyên được dựng lên để làm đẹp khuôn hình.

Phía êkip sản xuất tiết lộ, để có được phần hình ảnh này, đoàn phim đã phải chấp nhận điều kiện sản xuất khá khắc nghiệt. Theo đó, bộ phim được quay khoảng hai tháng tại nhiều địa điểm ở Tây Nguyên, đúng cao điểm mùa mưa, nhiều bối cảnh nằm sâu trong rừng, việc tiếp cận thác nước, hang động mất nhiều thời gian. Ở một số điểm quay xa, riêng việc đưa cơm trưa cho đoàn cũng phải vận chuyển tới khoảng 40 km. Những con số này dĩ nhiên không làm bộ phim hay hơn, nhưng giúp lý giải vì sao “Trời cao nguyên xanh” có được hệ thống bối cảnh tự nhiên khá rộng và khác với nhiều phim truyền hình chủ yếu quay trong đô thị. Máy quay có điều kiện đi vào những không gian mà nếu dựng lại trong trường quay sẽ rất khó tạo được cảm giác tương tự.

Không kể một cách máy móc

Những thước phim gửi gắm thông điệp về niềm tin trong cộng đồng chứ không chỉ dừng lại ở chuyện phá án

Một điểm ấn tương khác là “Trời cao nguyên xanh” chọn những khai thác đề tài về an ninh để nói về một chuyện gần đời sống hơn, gửi gắm thông điệp về niềm tin trong cộng đồng chứ không chỉ dừng lại ở chuyện phá án. Những vấn đề được đặt ra trong phim luôn được đặt cạnh những chuyện rất cụ thể của đời sống địa phương. Về điều này, đạo diễn NSƯT Mai Hiền bày tỏ, anh luôn muốn tiếp cận đề tài từ góc nhìn đời sống, khắc họa người chiến sĩ an ninh gần gũi, đời thường, đồng thời phản ánh văn hóa và con người Tây Nguyên.

Cách tiếp cận này khiến khái niệm giữ bình yên trong phim có nghĩa rộng hơn việc phá một chuyên án. Bởi một địa bàn ổn định không chỉ cần lực lượng chức năng đủ nghiệp vụ mà còn cần người dân hiểu vấn đề, có niềm tin và không bị đẩy vào những xung đột do thông tin sai lệch hoặc sự kích động. Đây cũng là lý do các chi tiết đời sống có vai trò quan trọng, không phải những đoạn chen vào chỉ để phim bớt căng thẳng, mà giúp giải thích vì sao một vấn đề an ninh lại có thể trở nên phức tạp đến vậy. Khi câu chuyện được đặt trong cộng đồng, mỗi tác động vào lòng tin của người dân đều có thể trở thành một mắt xích của xung đột.

Tất nhiên, phim vẫn có những đoạn thoại khá nặng thông tin, một vài tình huống còn mang cách xử lý quen thuộc của phim truyền hình. Dù vậy, “Trời cao nguyên xanh” vẫn có những điểm riêng ở cách tạo kịch tính, khai thác không gian Tây Nguyên và đưa chất liệu nghiệp vụ vào câu chuyện.

Sau 25 tập, điều đáng nhớ ở “Trời cao nguyên xanh” vì thế không nhất thiết là một nhân vật hay một nút thắt riêng lẻ. Giá trị của phim nằm ở cách nó thử làm mới một dạng đề tài vốn dễ rơi vào công thức. Với sự hỗ trợ của lực lượng chuyên môn, nhà nghiên cứu và người dân địa phương, êkíp đã cố gắng đưa câu chuyện an ninh đến gần đời sống hơn; còn với lựa chọn quay thực địa và đặt tâm lý thay cho hành động làm trọng tâm, bộ phim có được một diện mạo riêng trên màn ảnh VTV1.

Minh Vân