Những cuộc tìm kiếm chưa có điểm dừng

Lực lượng tham gia tìm kiếm mộ liệt sĩ tại thôn Trung Nam, xã Nông Sơn. Ảnh: THU PHƯƠNG

Mở lối đưa đồng đội trở về

Những ngày cuối tháng 6, dưới cái nắng gay gắt của vùng trung du, cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự xã Nông Sơn vẫn có mặt tại các khu đồi ở thôn Trung Nam để khảo sát, xác minh nguồn tin về mộ liệt sĩ.

Trên những sườn đồi phủ kín cây keo, nhiều hố khảo sát được mở theo các vị trí đã khoanh vùng. Có điểm phải đào mở rộng nhiều lần nhưng vẫn chưa tìm thấy dấu tích. Dù vậy, mỗi nguồn tin mới đều được lực lượng chức năng kiểm tra, đối chiếu trước khi tổ chức tìm kiếm thực địa.

Theo Ban Chỉ huy Quân sự xã Nông Sơn, thôn Trung Nam từng là địa bàn diễn ra nhiều trận đánh ác liệt trong thời kỳ kháng chiến. Sau hơn 50 năm, địa hình đã thay đổi đáng kể, nhiều khu vực được trồng rừng hoặc cải tạo đất sản xuất nên việc xác định chính xác vị trí chôn cất ban đầu gặp không ít khó khăn.

Trung tá Lê Anh Việt, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Nông Sơn cho biết, trở ngại lớn nhất hiện nay là thời gian đã quá lâu, nhiều nhân chứng tuổi cao, trí nhớ giảm sút, trong khi dấu tích chiến tranh hầu như không còn.

“Có những nguồn tin chỉ là một chi tiết nhỏ do người dân hoặc cựu chiến binh cung cấp nhưng vẫn được chúng tôi kiểm chứng. Mỗi lần khảo sát là thêm một cơ hội để tìm được đồng đội còn nằm lại trên chiến trường xưa”, Trung tá Lê Anh Việt nói.

Gần đây, xã Nông Sơn tiếp nhận thêm nhiều thông tin mới do người dân cung cấp liên quan đến vị trí chôn cất liệt sĩ. Một số trường hợp còn kèm sơ đồ phác họa hiện trường, giúp lực lượng chức năng có thêm cơ sở đối chiếu, xác minh.

Tại thôn Lộc Đông, một người dân cung cấp thông tin về trường hợp chiến sĩ được cho là hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ và an táng tại khu vực vườn nhà cũ. Những nguồn tin này đang được địa phương rà soát, đối chiếu với hồ sơ, tài liệu liên quan trước khi tổ chức khảo sát thực địa.

Người dân thôn Lộc Đông cung cấp thông tin về trường hợp chiến sĩ được cho là hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ và an táng tại khu vực vườn nhà cũ. Ảnh: THU PHƯƠNG

Tại xã Thăng Điền, Nghĩa trang liệt sĩ Bình Trung, thôn Trà Long được chọn là nơi tổ chức thí điểm việc khai quật, lấy mẫu và bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ nhằm đánh giá quy trình thực hiện, kịp thời rút kinh nghiệm trước khi triển khai đồng bộ trên địa bàn xã.

Để lấy mẫu, các lực lượng tiến hành đúng quy trình, kỹ thuật, bảo đảm an toàn tuyệt đối, tránh xảy ra sai sót, nhầm lẫn trong quá trình khai quật, lấy mẫu, quá trình lưu giữ mẫu và bàn giao; sau khi lấy mẫu các lực lượng tiến hành hoàn trả hiện trạng các ngôi mộ đã thực hiện theo đúng quy định.

Theo Trung tá Đoàn Ngọc Hiếu, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Thăng Điền, đơn vị xác định đây là nhiệm vụ thiêng liêng và cao cả nên quán triệt nghiêm túc toàn thể lực lượng tham gia thực hiện quy trình thực hiện lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ với phương châm “bàn làm không bàn lùi”.

Xã thành lập 8 tổ lâm thời toàn khâu phục vụ công tác lấy mẫu, bàn giao hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang liệt sĩ.

Nỗ lực cho sự đoàn tụ của các gia đình liệt sĩ

Trong hành trình tìm kiếm liệt sĩ, các cựu chiến binh vẫn là những “kho tư liệu sống” quý giá. Ở tuổi ngoài 70, cựu chiến binh Nguyễn Phước Cương (thôn Phước Viên) luôn đau đáu về những đồng đội đã hy sinh trên mảnh đất Nông Sơn.

Các lực lượng của xã Thăng Điền thực hiện khai quật nghiêm túc, chu đáo. Ảnh: GIANG BIÊN

Mỗi khi địa phương triển khai khảo sát, ông sẵn sàng chia sẻ những thông tin còn lưu giữ trong ký ức. “Nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại ở đây. Người còn sống ai cũng mong góp chút ký ức của mình để giúp tìm lại các anh. Chỉ cần thêm một liệt sĩ được xác định danh tính, trở về với gia đình thì đó là niềm vui rất lớn”, ông Cương chia sẻ.

Không chỉ tìm kiếm ngoài thực địa, xã Nông Sơn còn kỳ vọng vào công tác giám định ADN để xác định danh tính những phần mộ còn thiếu thông tin.

Mới đây, UBND xã thành lập Tổ công tác lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Ban Chỉ huy Quân sự xã được giao làm cơ quan thường trực, phối hợp rà soát hồ sơ, thu thập thông tin và tổ chức lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Hiện tại, tại các nghĩa trang liệt sĩ của xã vẫn còn gần 800 phần mộ chưa có thông tin và gần 300 phần mộ có một phần thông tin. Đằng sau mỗi phần mộ là sự chờ đợi kéo dài của thân nhân ở nhiều địa phương trong cả nước.

Sau khi thực hiện việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Trung, xã Thăng Điền họp rút kinh nghiệm để triển khai chu đáo, bảo đảm trước khi tiến hành đợt 2 dài ngày hơn tại Nghĩa trang liệt sĩ thôn Tú Cẩm.

Lực lượng dân quân thường trực xã Thăng Điền thực hiện các nghi thức trong quá trình lấy mẫu. Ảnh: GIANG BIÊN

Mục tiêu đặt ra là hoàn thành lấy mẫu đối với 87 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 2 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn trong thời gian từ ngày 20/6 đến hết tháng 7/2026.

“Tổ công tác mong rằng công tác lấy mẫu, giám định ADN diễn ra thuận lợi, thu được nhiều mẫu đủ điều kiện giám định, sớm xác định danh tính để các liệt sĩ được trở về đúng với tên tuổi, quê hương, yên lòng đồng đội và thân nhân gia đình”, Trung tá Đoàn Ngọc Hiếu nói.

Bà Nguyễn Phạm Minh Trí, Phó Chủ tịch UBND xã Thăng Điền cho biết, sau khi có chỉ đạo từ cấp trên, địa phương xây dựng kế hoạch, triển khai thực hiện nhiệm vụ, thành lập các tổ công tác và các tổ lâm thời theo chỉ đạo.

Địa phương đã hoàn thành xong tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Trung với 7 mộ, trong đó có 2 mộ đủ điều kiện có mẫu để thực hiện các bước tiếp theo. Hiện đang triển khai tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Tú. Trong quá trình thực hiện bảo đảm các quy trình, quy định, tránh nhầm lẫn.

Bà Trí thông tin, xã Thăng Điền hiện có 3 nghĩa trang liệt sĩ với 328 mộ, trong đó có 87 mộ cần thực hiện lấy mẫu để xác định thông tin. Xã đang triển khai với tinh thần thận trọng, khoa học, trách nhiệm và nhân văn để bảo đảm mỗi mẫu hài cốt khai quật được thực hiện đúng quy trình, mỗi thông tin được số hóa chính xác là một bước quan trọng để trả lại tên cho các liệt sĩ, đáp ứng với nguyện vọng của thân nhân, gia đình liệt sĩ và cũng là lan tỏa đạo lý tốt đẹp “uống nước nhớ nguồn” đối với thế hệ cha anh đã hy sinh máu xương bảo vệ nền độc lập, tự do cho dân tộc.

Tại Nông Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Lê Anh Tuấn cho hay, địa phương đang huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, đồng thời tiếp tục vận động nhân dân, cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử cung cấp thông tin liên quan đến liệt sĩ và mộ liệt sĩ.

“Có những thông tin tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại là căn cứ quan trọng để xác minh, đối chiếu. Chúng tôi mong tiếp tục nhận được sự phối hợp của người dân để góp phần tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ còn thiếu thông tin”, ông Tuấn nói.

Những cuộc tìm kiếm vẫn lặng lẽ diễn ra. Mỗi nguồn tin mới được bổ sung, mỗi mẫu ADN được đối chiếu mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những người đã ngã xuống. Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, hành trình ấy không chỉ là tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mà cũng là nỗ lực cho sự đoàn tụ của nhiều gia đình.

THU PHƯƠNG - GIANG BIÊN