Những con sông khô cạn kéo chậm cỗ máy kinh tế nhiều nước châu Âu

Hạn hán cực đoan tàn phá kinh tế

Nhà máy điện hạt nhân Paks bên bờ sông Danube. Ảnh: THX/TTXVN phát

Trong bối cảnh châu Âu trải qua mùa Hè với hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan, Romania đã phải tạm dừng hoạt động của lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Cernavoda vốn dựa vào nước làm mát từ sông Danube. Bucharest thậm chí huy động Hải quân tiến hành các vụ nổ có kiểm soát nhằm cải thiện dòng chảy.

Mực nước sông Danube xuống thấp cũng đang đe dọa buộc nhà máy điện hạt nhân Paks của Hungary - nơi cung cấp khoảng 40% sản lượng điện nội địa - tạm ngừng hoạt động, đồng thời khiến Serbia phải cắt giảm sản lượng thủy điện.

Trong khi đó, mực nước trên sông Rhine đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần 150 năm qua, gây rủi ro cho nền kinh tế Đức và tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Theo dữ liệu chính thức do ETH Zurich tổng hợp, mực nước sông Rhine tại thị trấn Kaub - điểm nghẽn quan trọng đối với tàu thuyền di chuyển đến miền Nam nước Đức và Thụy Sĩ - đã giảm xuống còn 24 cm vào các ngày 3/8 và 4/8. Đây là mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận vào năm 1880, và dự báo mực nước sẽ còn giảm sâu hơn nữa vào cuối tuần này.

Mức này thấp hơn nhiều so với ngưỡng quan trọng 78 cm tại trạm đo Kaub - mức cần thiết cho hoạt động giao thông đường thủy trên sông Rhine. Dù việc vận chuyển vẫn có thể diễn ra dưới ngưỡng này, nhưng các sà lan chở hàng buộc phải giảm tải trọng, đồng thời chi phí vận chuyển và các khoản phụ phí do mực nước thấp cũng tăng mạnh.

Bà Liz Saccoccia tại Viện Tài nguyên Thế giới nhận định: "Các con sông lớn như Rhine và Danube là những tuyến giao thương huyết mạch, đồng thời là nguồn cung cấp nước thiết yếu cho hoạt động sản xuất công nghiệp và phát điện. Vì vậy, khi mực nước sụt giảm, tác động của nó không chỉ dừng lại ở các tuyến đường thủy. Điều đó đang diễn ra ngay lúc này. Các nhà máy điện hạt nhân ở Hungary, Romania và Pháp cũng như thủy điện tại Serbia, đã buộc phải cắt giảm sản lượng do không đủ nước để làm mát lò phản ứng hoặc vận hành tuabin, làm gia tăng nguy cơ mất điện đồng thời khiến các quốc gia phải nhập khẩu điện với chi phí cao hơn".

Bà Liz Saccoccia lưu ý rằng dọc theo sông Danube, mực nước xuống thấp khiến nông dân không thể vận chuyển nông sản trong khi tàu du lịch không thể cập cảng tại những thành phố như Budapest. Theo bà, đây là những ví dụ ban đầu cho thấy nguồn nước ngày càng trở nên thiếu ổn định có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với nền kinh tế, tác động đến thương mại, an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và các doanh nghiệp địa phương.

Những dòng sông cạn trơ đáy bóp nghẹt kinh tế nhiều nước châu Âu

Lòng sông Danube khô cạn do nắng nóng và hạn hán, tại Dunaszentbenedek, Hungary ngày 2/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Vấn đề này làm nổi bật một trong những thách thức môi trường đặc biệt nghiêm trọng hiện nay: tình trạng khan hiếm nước.

Tình trạng này đặc biệt nhức nhối ở khu vực Nam Âu, nơi khoảng 30% dân số sinh sống tại những vùng thường xuyên chịu căng thẳng về nguồn nước, tức nhu cầu sử dụng nước vượt quá lượng nước sẵn có.

Giáo sư Stefan Kooths tại Viện Kinh tế Thế giới Kiel (IfW) nhận định rằng xét về mặt kinh tế, tác động của mực nước thấp trên sông Rhine có thể làm giảm tới 0,2% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Đức trong quý III.

Ông lưu ý: "Do mực nước khó có khả năng tăng mạnh trở lại vượt ngưỡng tới hạn vào đầu tháng 8, năng lực vận tải nhiều khả năng vẫn sẽ chịu ảnh hưởng bởi tình trạng mực nước thấp trong một khoảng thời gian nữa ở tháng tới. Mức sụt giảm giá trị gia tăng có thể ước tính vào khoảng 1 đến 2 tỷ euro (tương đương 1,15 tỷ đến 2,3 tỷ USD) trong quý III".

Chuyên gia kinh tế Felix Schmidt tại ngân hàng tư nhân Berenberg của Đức, đánh giá các doanh nghiệp nước này có lẽ không bị bất ngờ trước tình trạng mực nước sông Rhine xuống thấp, bởi biến đổi khí hậu đã biến đây thành một thách thức mang tính lặp lại.

Các doanh nghiệp đã chủ động ứng phó bằng cách tăng cường dự trữ hàng hóa hoặc chuyển hướng vận chuyển một số mặt hàng sang đường sắt và đường bộ. Tuy nhiên, ông Schmidt cũng thừa nhận rằng cước phí vận tải hiện đang tăng vọt, làm trầm trọng thêm lo ngại về lạm phát.

Ông Schmidt đánh giá những con sông khô cạn chỉ là một trong những biểu hiện cho thấy nền kinh tế Đức đang chịu sức ép ngày càng lớn từ cuộc khủng hoảng khí hậu.

Ông nhấn mạnh: "Mực nước sông thấp rõ ràng là vấn đề, nhưng chỉ vài tuần trước, Đức cũng trải qua đợt nắng nóng ảnh hưởng phần lớn khu vực Bắc Âu, làm suy giảm năng suất lao động. Nhiều công trình hạ tầng bị hư hại do nhiệt độ cực đoan. Hệ thống cung ứng năng lượng cũng chịu tác động như việc các nhà máy điện hạt nhân ở Hungary, Pháp và Thụy Sĩ phải đóng cửa. Bên cạnh đó còn xuất hiện thảm họa như các vụ cháy rừng đang càn quét Nam Âu... Tất cả đều tác động đến nền kinh tế theo vô số cách khác nhau".

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc