Những cỗ máy trong hành trình nửa thế kỷ đào tạo ở Trường ĐH CNKT Vĩnh Long

TS Hồ Hữu Chấn, nguyên Trưởng khoa Cơ khí Động lực, Trường ĐH CNKT Vĩnh Long bên chiếc máy phát điện có từ trước năm 1975.

Những cỗ máy không nằm lại trong quá khứ

Trong xưởng thực hành của Khoa Cơ khí Động lực, Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật (CNKT) Vĩnh Long, một chiếc máy phát điện chạy dầu có từ trước năm 1975 vẫn được lưu giữ. Từng cung cấp điện cho cả trường, cỗ máy giờ đây ít vận hành, nhưng cùng những chiếc máy kéo từ thập niên 1980, nó đang kể câu chuyện về hành trình hơn nửa thế kỷ đào tạo kỹ thuật, qua ký ức của người thầy đã dành hơn 40 năm gắn bó với nơi này.

Theo TS Hồ Hữu Chấn, nguyên Trưởng khoa Cơ khí Động lực, thiết bị do Pháp tài trợ, có từ trước năm 1975 và từng được dùng để phát điện cho toàn trường. Chiếc máy phát điện được khởi động bằng tay, động cơ chạy dầu, thân máy mang dấu vết của thời gian.

"Ngày nay, khi lưới điện đã ổn định, chiếc máy ít được sử dụng. Nhưng nó vẫn còn khả năng hoạt động, như một phần ký ức được giữ lại giữa không gian đào tạo đã đổi thay qua nhiều thế hệ", ông Chấn nói.

Cách đó không xa là những chiếc máy kéo DT75, loại máy kéo nông nghiệp bánh xích được Nga tài trợ từ năm 1984. Qua nhiều thập niên, chúng vẫn được sử dụng trong giảng dạy thực hành. Những thiết bị ấy không chỉ giúp sinh viên tìm hiểu cấu tạo, nguyên lý vận hành của máy móc, mà còn gợi nhắc về một thời đào tạo kỹ thuật với những điều kiện rất khác hiện nay.

Với TS Hồ Hữu Chấn, câu chuyện của những cỗ máy cũng là câu chuyện nghề nghiệp của chính ông.

Thạc sĩ Lương Văn Vạn (bìa phải), Trưởng khoa Cơ khí Động lực giới thiệu về chiếc máy kéo được Nga tài trợ từ năm 1984, hiện vẫn dùng để sinh viên thực hành.

Năm 1981, sau khi tốt nghiệp Trung học phổ thông, ông vào học tại Trường Sư phạm Kỹ thuật IV (tiền thân Trường ĐH CNKT Vĩnh Long ngày nay), ngành sửa chữa máy tàu thủy. Khi ấy, con đường phía trước có hai hướng: trở thành người thợ trực tiếp làm nghề hoặc đứng lớp đào tạo những người thợ tương lai.

Cuối năm 1984, ông tốt nghiệp với tấm bằng giáo viên dạy nghề và được giữ lại trường. Từ đó, công việc giảng dạy đưa ông gắn bó với Khoa Cơ khí Động lực qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những lớp học nghề quy mô nhỏ đến khi đơn vị trở thành một khoa đào tạo đại học, sau đại học.

Nhớ lại những ngày đầu đứng lớp, ông Chấn cho biết mỗi lớp chỉ khoảng 20 học sinh. Quy mô ấy nhỏ hơn rất nhiều so với hiện nay, khi riêng khoa luôn giữ con số trên dưới 3.000 sinh viên.

Nhưng khoảng cách giữa hai thời điểm không chỉ nằm ở số lượng người học. Phía sau đó là quá trình mở rộng ngành nghề, nâng cấp chương trình đào tạo, đầu tư thiết bị và xây dựng đội ngũ giảng viên. Những cỗ máy từng phục vụ đào tạo nghề vẫn được giữ lại, trong khi các chương trình học ngày càng mở rộng sang những lĩnh vực kỹ thuật mới.

Hiện nay, ông Chấn nghỉ hưu theo chế độ nhưng vẫn tiếp tục tham gia giảng dạy. Sau hơn bốn thập niên đứng lớp, ông vẫn có mặt trong môi trường đã gắn bó với phần lớn cuộc đời nghề nghiệp của mình và chứng kiến bao thế hệ sinh viên học hành và trưởng thành.

Từ lớp học nghề đến giảng đường sau đại học

Lịch sử của Khoa Cơ khí Động lực bắt đầu từ nhu cầu đào tạo nhân lực kỹ thuật của nhà trường. Tiền thân của khoa là Xưởng Ô tô thuộc Trường Trung học Kỹ thuật Vĩnh Long. Sau khi Trường Giáo viên dạy nghề Cửu Long thành lập năm 1976, đơn vị đổi tên thành Xưởng Động cơ.

Sinh viên Khoa Cơ khí Động lực trong giờ thực hành tại xưởng.

Năm 1978, khi trường chuyển sang tên Trường Sư phạm Kỹ thuật IV, Ban Động lực được thành lập. Các ngành học dần chuyển sang sửa chữa ô tô và sửa chữa máy tàu thủy. Đến năm 1997, khi nhà trường được nâng cấp, Ban Động lực phát triển thành Khoa Cơ khí Động lực.

Từ đào tạo giáo viên dạy nghề, công nhân kỹ thuật và cao đẳng nghề, khoa từng bước mở rộng sang đào tạo đại học ngành Công nghệ kỹ thuật ô tô từ năm 2014. Những năm tiếp theo, chương trình được bổ sung các lĩnh vực như kỹ thuật cơ khí động lực, công nghệ kỹ thuật công trình xây dựng và kỹ thuật ô tô chuyên ngành ô tô điện.

Năm 2018, khoa triển khai đào tạo trình độ thạc sĩ chuyên ngành Kỹ thuật cơ khí ô tô. Từ năm 2022, đơn vị tiếp tục đào tạo trình độ tiến sĩ cùng chuyên ngành. Hành trình ấy đánh dấu sự chuyển dịch đáng kể: từ một đơn vị đào tạo nghề, khoa phát triển thành nơi đào tạo nhân lực kỹ thuật ở nhiều trình độ, đồng thời thực hiện nghiên cứu khoa học và tham gia phát triển đội ngũ giảng viên cho các cơ sở giáo dục.

Với người đã đi qua nhiều giai đoạn như ông Chấn, sự thay đổi còn hiện diện trong chính những con người từng ngồi dưới giảng đường. Ông nhớ rằng khi mình tốt nghiệp, bạn cùng khóa được các đơn vị, doanh nghiệp lớn quan tâm tuyển dụng. Không ít người đã phát triển trong lĩnh vực chuyên môn mà họ lựa chọn.

Chính bản thân ông Chấn cũng có không ít thành tựu dưới mái trường mà ông gắn bó hơn nửa đời người. Trong đó, ông từng nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vào năm 2025 vì có thành tích xuất sắc trong công tác, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Theo thời gian, một vòng kết nối khác dần hình thành: những sinh viên trưởng thành từ khoa trở lại làm giảng viên, tiếp tục đào tạo các thế hệ sau. Một số cán bộ lãnh đạo nhà trường cũng trưởng thành từ môi trường đào tạo này, trong đó có PGS.TS Nguyễn Thanh Tùng, hiện là Hiệu trưởng Trường ĐH CNKT Vĩnh Long.

Thông tin về một máy tàu bắt đầu được Trường ĐH CNKT Vĩnh Long sử dụng từ năm 1984.

Sự kế thừa ấy tạo nên một mạch liên tục giữa người học, người dạy và người quản lý. Những kiến thức được truyền lại không chỉ nằm trong giáo trình, mà còn ở kinh nghiệm nghề nghiệp, cách tiếp cận thiết bị và quá trình làm việc trong xưởng thực hành.

Theo số liệu tổng kết của khoa, đơn vị hiện có 2.880 sinh viên, là khoa có số lượng sinh viên đông nhất trường; công tác tuyển sinh hằng năm thường vượt chỉ tiêu. Cùng với đào tạo chuyên môn, khoa chú trọng thực hành và đánh giá kỹ năng nghề, giúp sinh viên làm quen với yêu cầu công việc trước khi bước vào thị trường lao động.

Một dấu mốc trong quá trình kết nối đào tạo với doanh nghiệp là Trung tâm Đào tạo Kỹ thuật Toyota T-TEP, thành lập năm 2017. Hai năm sau, hoạt động đào tạo được mở rộng sang kỹ thuật viên sửa chữa thân xe và sơn. Theo chương trình của Toyota, sinh viên có thêm cơ hội tiếp cận quy trình kỹ thuật và yêu cầu nghề nghiệp trong ngành công nghiệp ô tô.

Kết quả đào tạo còn được thể hiện qua các kỳ thi kỹ năng nghề. Sinh viên của khoa từng giành huy chương vàng nghề Sơn ô tô năm 2020 và huy chương vàng nghề Công nghệ ô tô năm 2022, cùng nhiều giải thưởng ở các kỳ thi khác. Khoa cũng tham gia nghiên cứu khoa học, biên soạn giáo trình và đưa kết quả nghiên cứu vào giảng dạy, học tập.

Từ chiếc máy phát điện có tuổi đời hơn nửa thế kỷ đến những chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ và tiến sĩ, hành trình của Khoa Cơ khí Động lực không phải là sự thay thế hoàn toàn cái cũ bằng cái mới. Một phần thiết bị cũ vẫn được giữ lại, trong khi chương trình đào tạo và năng lực chuyên môn tiếp tục phát triển.

Những cỗ máy có tuổi đời gần 50 năm hiện vẫn hoạt động tốt.

Với nhiều thế hệ sinh viên Trường ĐH CNKT Vĩnh Long, những cỗ máy trong xưởng thực hành là dấu nối giữa các thế hệ. Chúng nhắc về điểm khởi đầu của một hành trình, nơi người học được tiếp cận với máy móc, người thầy truyền lại kiến thức và kinh nghiệm, rồi những thế hệ sau tiếp tục đi xa hơn trên nền tảng đã được xây dựng.

Hơn nửa thế kỷ, điều thay đổi rõ nhất là quy mô và trình độ đào tạo. Nhưng phía sau những thay đổi ấy vẫn là công việc bền bỉ của một cơ sở giáo dục kỹ thuật: đào tạo người làm nghề, bồi dưỡng kỹ sư, phát triển tri thức và chuẩn bị nhân lực cho những yêu cầu mới của xã hội.

Nguyên Việt