Những bài học đắt giá với Iran, Mỹ, Nga từ chiến sự Trung Đông

Với các kịch bản cho giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột - từ lối thoát ngoại giao đến leo thang quân sự, dưới đây là những bài học lớn nhất rút ra từ cuộc chiến cho đến nay, theo các chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương (Mỹ).

Ông Nate Swanson, nghiên cứu viên cao cấp thường trú và giám đốc Dự án Chiến lược Iran tại Sáng kiến An ninh Trung Đông Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương

Thế khó của Iran

Sau một tháng chiến sự, Iran bị tổn thương, kiệt quệ nhưng vẫn lạc quan về tương lai của họ.

Tehran đã chịu đựng được việc mất tầng lớp lãnh đạo và hơn 15.000 cuộc tấn công vào năng lực và cơ sở hạ tầng của họ. Tehran thực hiện một phản ứng được chuẩn bị trước và hiệu quả, gây ra những tổn thất đáng kể cho các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh và hạ tầng năng lượng.

Việc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) kiểm soát eo biển Hormuz đã trở thành vũ khí mạnh nhất của họ, gây tổn thất đáng kể cho nền kinh tế toàn cầu và có thể giúp Tehran đạt được nhượng bộ đơn phương từ phía Mỹ nhằm giảm áp lực lên thị trường tài chính.

Ảnh chụp bên trong một tòa nhà dân cư trúng đòn không kích trước đó của Mỹ–Israel tại Tehran - Iran ngày 23-3. Ảnh: AP

Tuy nhiên, có những thách thức đáng kể phía trước đối với Iran, vượt ra ngoài phạm vi cuộc chiến. Nếu từ chối đàm phán với Mỹ, Iran cũng không có kế hoạch rõ ràng cho bước tiếp theo.

Một đề xuất được cho là từ phía Mỹ không hề khả thi nhưng việc từ chối đề xuất đó lại làm tăng khả năng Mỹ sẽ đưa quân vào lãnh thổ Iran. Một tình hình vốn đã rối ren có vẻ sẽ còn trở nên tồi tệ hơn nhiều.

Trong trường hợp chiến sự qua đi, giới lãnh đạo Iran vẫn phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng trong dài hạn với trọng trách cung cấp cơ hội kinh tế hoặc chính trị cho người dân.

Ông Joe Costa, giám đốc chương trình Forward Defense thuộc Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft tại Hội đồng Đại Tây Dương

Năng lực quân sự của Mỹ gặp thách thức

Mỹ có thể thực hiện các chiến dịch đa miền nhanh chóng, chính xác và được tích hợp ở quy mô lớn. Tuy nhiên, họ không thể duy trì mức độ hoạt động cao như vậy trong thời gian dài.

Mỹ đang tiến hành các cuộc tấn công phối hợp nhanh hơn bao giờ hết, đồng thời hợp tác với đồng minh và đối tác để phòng thủ hiệu quả trước các đợt tấn công của Iran.

Đối thủ có thể đạt được công nghệ mới nhưng họ không thể mua được nhân lực và loại hình văn hóa chỉ huy-kiểm soát cho phép binh sĩ Mỹ hành động cùng nhau một cách liền mạch.

Tuy nhiên, việc duy trì những năng lực này là một thách thức dai dẳng. Nhu cầu về đạn dược đã vượt quá nguồn cung hiện có.

Bà Diana Maurer của Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ mới đây khẳng định: "Bộ Quốc phòng không thể duy trì hệ thống vũ khí của mình để đạt được mục tiêu trên tất cả lĩnh vực. Họ đang đối mặt với những thách thức trong việc cung cấp hỗ trợ hậu cần cho lực lượng Mỹ, đặc biệt là trong môi trường bị xung đột".

Đây là lý do vì sao việc đầu tư vào năng lực trong nước là một yêu cầu an ninh quốc gia. Mỹ phải có khả năng duy trì quân đội của mình trong một cuộc chiến cường độ cao kéo dài.

Ông Allison Minor, giám đốc Dự án Hội nhập Trung Đông thuộc Trung tâm Rafik Hariri & Chương trình Trung Đông của Hội đồng Đại Tây Dương

Các quốc gia vùng Vịnh chuyển mình

Dù kết thúc như thế nào, xung đột giữa Iran và Mỹ-Israel cũng sẽ không loại bỏ hoàn toàn năng lực tấn công của Iran. Sự bền bỉ và quyết tâm của Iran cho thấy cuộc chiến sẽ không làm thay đổi ý định của họ trong việc gây sức ép trong khu vực, cũng như duy trì ảnh hưởng đối với eo biển Hormuz.

Mỹ và Israel có thể cảm thấy hài lòng với mức độ suy giảm mà cuộc chiến đã gây ra đối với năng lực tên lửa tầm xa và chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, mối đe dọa đối với các nước láng giềng vùng Vịnh của Iran vẫn sẽ còn.

Tàu của hải quân Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) di chuyển cạnh một tàu chở hàng tại eo biển Hormuz, nhìn từ Khor Fakkan - UAE vào ngày 11-3. Ảnh: AP

Các cuộc tấn công của Iran vào cả 6 thành viên của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) tạo ra một cơ hội chưa từng có để các quốc gia thành viên tăng cường hội nhập ngoại giao, an ninh và kinh tế theo những cách có thể củng cố mạnh mẽ khả năng chống chịu của họ.

Sự đoàn kết của GCC ngay sau các cuộc tấn công đã cho thấy tiềm năng của sự thống nhất này. Tuy nhiên, chỉ sau một tháng, những rạn nứt lâu dài đang xuất hiện trở lại, bao gồm bất đồng về cách và thời điểm kết thúc chiến sự.

Các quốc gia vùng Vịnh không có giải pháp đơn giản để đối phó với mối đe dọa an ninh và kinh tế gia tăng sau xung đột.

Giải pháp của các nước vùng Vịnh có thể sẽ là đa dạng hóa mạnh mẽ: tăng cường quan hệ an ninh với nhiều đối tác khác nhau, giảm phụ thuộc chiến lược thông qua các hành lang thương mại và năng lượng mới, phát triển các ngành ít bị ảnh hưởng bởi gián đoạn vận chuyển hàng hóa và con người.

Ông John E. Herbst, giám đốc cấp cao của Trung tâm Á-Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu Đại sứ Mỹ tại Ukraine.

Vai trò của Nga

Cuộc chiến này trong chừng mực nào đó có lợi cho Nga. Thứ nhất, sự chú ý của Mỹ và thế giới đã chuyển từ hành động quân sự của Moscow ở Ukraine sang cuộc chiến tại vùng Vịnh.

Thứ hai, nhu cầu vũ khí của Mỹ ở Trung Đông có thể làm giảm lượng vũ khí sẵn có cho Ukraine.

Thứ ba, giá dầu tăng khiến Washington tạm dừng các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga, mang lại nguồn thu đáng kể và tức thời cho nền kinh tế đang gặp khó khăn của nước này.

Một tòa nhà dân cư bị trúng đòn không kích trước đó của Mỹ-Israel tại Tehran - Iran ngày 27-3. Ảnh: AP

Tuy nhiên, không phải mọi hệ quả đều có lợi cho Moscow.

Hệ thống phòng không của các nước vùng Vịnh, vốn phụ thuộc nhiều Mỹ, đã không hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu trong việc chống lại UAV và tên lửa của Iran. Thực trạng này khiến một số quốc gia ký kết thỏa thuận với Ukraine để mua UAV và hỗ trợ xây dựng hệ thống phòng không nhiều lớp.

Điều này mang lại nguồn tài chính cho ngành công nghiệp UAV và quốc phòng đang phát triển của Ukraine, đồng nghĩa với việc tăng sản lượng không chỉ cho các nước Ả Rập vùng Vịnh mà còn cho Ukraine sử dụng chống lại Nga.

Điều này cũng giúp nâng cao vị thế của Ukraine tại Trung Đông, nơi nhiều quốc gia trước đây có xu hướng nghiêng về phía Moscow.

Mục tiêu của Moscow là ngăn chặn một chiến thắng của Mỹ tại Iran, hoặc ít nhất là làm chậm tiến trình đó và khiến nó trở nên tốn kém hơn. Đồng thời, họ cũng muốn việc nới lỏng trừng phạt dầu mỏ kéo dài càng lâu càng tốt.

Cao Lực