Nhớ thương ốc mút cổng trường

Ký ức học trò

Lần họp lớp thường niên cấp 3 năm nay, chúng tôi không tổ chức ở Hà Nội mà quyết định thuê một ngôi biệt thự ở khu vực Vân Đồn (Quảng Ninh) để gặp mặt. Sau khi ăn uống, nghỉ ngơi, chiều đến, chúng tôi cùng nhau dạo quanh bãi biển. Tôi quan sát thấy có rất nhiều con ốc mút đang phơi mình trên cát liền gọi các bạn đến, tất cả đều ồ lên thích thú, và ký ức tuổi học trò bỗng ùa về.

Chắc chắn thế hệ sinh ra và lớn lên trong thời kỳ bao cấp còn nhớ món ốc này thường bán ở các quán cóc vỉa hè, hay ở cổng trường cấp 1, 2, 3 tại Hà Nội. Đó là loài ốc biển nhỏ bằng đốt ngón tay, hình thù như con sâu kén, vỏ màu đen xám. Giờ ra chơi, lũ học trò chúng tôi tranh thủ ra cổng trường mua quà vặt. Nhưng nếu vào mùa ốc mút, thường là vào khoảng trước và sau rằm tháng Tám, thể nào quán tạp hóa nhà bà Tài ngay sát cổng trường cũng bán thêm ốc mút. Mùi lá chanh, mùi xả thơm lừng, khói bốc lên nghi ngút từ chiếc nồi được ủ kín nhiều lớp bao tải đay. Chúng tôi ngồi thụp xuống ghế, mấy đứa ăn chung một đĩa. Tôi không còn nhớ mỗi đĩa ốc như vậy giá bao nhiêu, chỉ biết là cả nhóm gom mỗi đứa chút tiền lẻ là có thể ăn được.

Ăn ốc mút không cần nước chấm bởi đã có vị mặn của muối, vị cay của ớt và các gia giảm mà bà Tài đã cho vào nồi nước luộc. Khác với các loại ốc khác thường khều bằng miếng tôn cắt nhỏ hình tam giác, thì với ốc mút chủ quán phải chuẩn bị sẵn những đồng xu có lỗ tròn ở giữa, thực khách chỉ việc cho đuôi ốc vào rồi bẻ gãy và mút. Nếu không có đồng xu thì có thể dùng lỗ tròn trên chìa khóa để bẻ hoặc cũng có thể dùng kìm cắt phần đuôi đi là mút được. Con ốc khi mút vào miệng chui tọt xuống họng, chẳng cần nhai mà vẫn cảm nhận được vị thơm ngọt, đậm đà, thoảng chút tanh của ốc biển… Có đứa còn xin bà Tài một bát nước ốc, vừa húp vừa xuýt xoa vì cay, vì nóng. Buồn cười nhất là lúc đang ăn, trống trường đành thùng thùng. Chúng tôi nhặt vội những mảnh báo cũ bà Tài đã cắt nhỏ từ trước cuộn thành hình chiếc phễu và đổ ốc vào rồi cuống cuồng quay lại lớp, chờ đến giờ nghỉ tiết sau thì lôi ra tiếp tục ăn.

Các hàng quà vặt cổng trường luôn là nơi thu hút các cô cậu học trò

Có một kỷ niệm mà đến bây giờ khi đi họp lớp, nhìn thấy chiếc răng sứt của thằng Quân cả lớp lại cười nghiêng ngả vì “tiếc thương” nửa chiếc răng gẫy của nó. Chuyện là vỏ ốc mút rất cứng, thằng Quân thì háu ăn, nhưng chẳng có dụng cụ để bẻ đuôi ốc. Nó liền bốc một nắm ốc để xí phần rồi đưa từng con vào miệng cắn đứt phần đuôi mà mút. Nhưng lẽ ra nó phải cắn bằng răng hàm, đằng này do vội vã thế nào anh chàng lại cắn bằng răng cửa, thế là đuôi ốc thì chẳng gẫy mà lại gẫy luôn cả răng. Từ ấy, cả lớp gán cho nó biệt danh Quân “sứt”.

Dư vị ngày xưa

Ở Hà Nội bây giờ, từ các quán ốc sang trọng theo quy mô nhà hàng đến quán cóc bình dân vỉa hè, tuyệt nhiên không còn thấy bán loại ốc mút này nữa. Người ta ăn những con ốc nhồi, ốc hương, ống móng tay…. được chế biến công phu với sốt me, bơ tỏi, giá mỗi đĩa cũng khoảng 200 - 300 nghìn đồng. Đời sống ngày một phát triển, nhu cầu ẩm thực nâng cao, có lẽ con ốc mút nhỏ bé đã rơi vào quên lãng? Nhưng với tôi và nhiều bạn bè cùng trang lứa, món ốc mút đã khắc sâu vào ký ức như một hương vị của tuổi thơ, của những tháng ngày thiếu thốn, ăn cái gì cũng đều thấy ngon miệng…

Say sưa với dòng ký ức về món ốc mút tuổi học trò, tôi được lũ bạn kéo vào một quán hải sản, mục đích là muốn tìm lại thời thơ ấu với món ốc mút “thần thánh” khi xưa. Anh chủ quán lắc đầu nói: “Bây giờ làm gì còn ai ăn cái món này nữa. Mời các anh chị thưởng thức hải sản tươi sống món nào cũng có, mực trứng, cá mú, ốc hương, sò huyết… chứ ai lại ăn con ốc len bé tí tẹo tèo teo này. Vả lại, việc chế biến cũng mất thời gian, nếu thích ăn thì đặt tiền để nhà hàng mua về, nhưng phải đợi tới chiều, ngâm rũ sạch bùn đất bẩn mới chế biến được”.

Thì ra, con ốc mút này còn có tên gọi khác là ốc len. Chúng tôi đồng ý đặt tiền. Ông chủ gợi ý các món từ con ốc này như xào dừa hoặc xào sả ớt. Nhưng chúng tôi chỉ yêu cầu luộc lên với sả và một chút muối để cảm nhận lại hương vị của ấu thơ một thời.

Trần Minh