Nhật Bản 'rót' 50 tỷ yên ODA thế hệ mới cho tăng trưởng xanh tại Việt Nam

Khoản vay trị giá 50 tỷ Yên (tương đương 8.350 tỷ đồng), với khung chính sách về tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh các nỗ lực chuyển đổi xanh thông qua hỗ trợ xây dựng chính sách và cung cấp nguồn lực tài chính.

Hợp tác này đại diện cho "ODA thế hệ mới" với quy trình chuẩn bị được rút gọn và thủ tục giải ngân vốn nhanh chóng, đồng thời đảm bảo các mục tiêu phát triển thông qua thiết kế chính sách tốt và huy động nguồn lực hiệu quả.

Thông tin về khoản vay nói trên tại hội thảo, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam cho biết, JICA đã và đang hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai trong nhiều năm qua bằng nhiều công cụ khác nhau. Tuy nhiên, Chương trình lần này ở một cấp độ khác so với các hợp tác trước đây và thực sự tượng trưng cho "ODA trong kỷ nguyên mới" mà Chính phủ Việt Nam đang đề xuất.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Cũng theo ông Kobayashi Yosuke, trong các dự án cơ sở hạ tầng thông thường, do nhiều yếu tố khác nhau, các khoản vay thường mất nhiều năm để đạt được thỏa thuận. Nhưng đối với khoản vay theo chương trình này, chỉ mất 8 tháng để đạt được thỏa thuận kể từ khi có yêu cầu chính thức vào cuối tháng 7/2025 đến nay.

"Lễ ký kết thỏa thuận dự kiến diễn ra trong tháng 3/2026. Đặc biệt, việc giải ngân dự kiến sẽ hoàn tất ngay trong năm 2026, nhanh hơn đáng kể so với các dự án cơ sở hạ tầng bị ảnh hưởng bởi tiến độ xây dựng," Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam thông tin.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Phát biểu tại hội thảo, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh khoản vay thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Nhật Bản trong việc hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh, thực hiện các cam kết “Đóng góp do quốc gia tự quyết định” (NDC), đồng thời nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu và thiên tai.

Theo Đại sứ Ito Naoki, chương trình không chỉ dừng ở các hình thức cho vay truyền thống mà còn hướng tới việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến của Nhật Bản như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu quan trắc vệ tinh… nhằm hỗ trợ Việt Nam trong chuyển đổi xanh và phòng, chống thiên tai. Đây được xem là khuôn khổ hợp tác mới trong triển khai ODA của Nhật Bản.

Về phía Việt Nam, ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Bộ Tài chính khẳng định, theo đuổi mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu trên toàn cầu đã trở thành một chương trình nghị sự thiết yếu trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với tình trạng suy thoái môi trường ngày càng gia tăng, biến đổi khí hậu và sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên hữu hạn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

"Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Đặc biệt, trong những năm gần đây Việt Nam liên tục phải hứng chịu các cơn bão, lũ lụt,… với quy mô và cường độ ngày càng lớn, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế - xã hội, ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của người dân," Thứ trưởng Phương chỉ ra.

Thứ trưởng Bộ Tài chính cũng nhận định, bài toán lớn nhất hiện nay cho mục tiêu tăng trưởng xanh là nguồn lực. Ước tính đến năm 2030, Việt Nam cần tới 68,75 tỷ USD để thực hiện các cam kết giảm phát thải. Trong đó, nguồn lực trong nước dự kiến chỉ đáp ứng khoảng 24,7 tỷ USD (36%); phần còn lại khoảng 44 tỷ USD (64%) rất cần sự hỗ trợ quốc tế. Vì vậy, Việt Nam mong muốn Nhật Bản và các đối tác tiếp tục đồng hành, hỗ trợ toàn diện về tài chính, công nghệ và nhân lực.

Đánh giá về khoản vay trị giá 50 tỷ Yên, Thứ trưởng Trần Quốc Phương khẳng định đây là bước tiến quan trọng cụ thể hóa cam kết của lãnh đạo cấp cao về "ODA thế hệ mới".

"Với tính chất ưu đãi hơn, thủ tục đơn giản và linh hoạt hơn, dòng vốn này sẽ được nắn chỉnh trực tiếp vào các ưu tiên cốt lõi về chuyển đổi xanh và biến đổi khí hậu, góp phần đưa quan hệ song phương tiếp tục phát triển thực chất trong giai đoạn mới," Thứ trưởng Phương nói.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Bên lề hội thảo, chia sẻ thêm với báo chí về định hướng phân bổ nguồn lực, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết khoản vay 50 tỷ Yên lần này sẽ tập trung vào 3 trụ cột chiến lược. Thứ nhất là hỗ trợ xây dựng cơ chế chính sách, bao gồm các ưu đãi về thuế, thủ tục hành chính nhằm tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu xanh, từ đó khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào năng lượng tái tạo.

Thứ hai là hỗ trợ Việt Nam thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế (NDC) về giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Thứ ba là củng cố năng lực ứng phó với thiên tai - trụ cột được thiết lập từ chính bài học thiệt hại nặng nề sau các siêu bão lịch sử như Yagi, Bualoi.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương trả lời phỏng vấn báo chí bên lề hội thảo. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Thông tin thêm về khái niệm "ODA thế hệ mới", Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết thuật ngữ này xuất phát từ yêu cầu cấp thiết về một nguồn lực vay có thể triển khai giải ngân ngay lập tức, khắc phục độ trễ của các quy trình phê duyệt dự án truyền thống.

"Sau thành công của khoản vay 50 tỷ Yên đầu tiên giải ngân trực tiếp vào ngân sách phục vụ phục hồi kinh tế hậu Covid-19, khoản vay lần này tiếp tục đóng vai trò nòng cốt, thúc đẩy chương trình Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP), hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Dự kiến trong thời gian tới, Việt Nam và Nhật Bản sẽ tiếp tục phối hợp để triển khai thêm các gói 'ODA thế hệ mới' chuyên biệt cho lĩnh vực khoa học công nghệ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu duy trì đà tăng trưởng hai con số đến năm 2030," Thứ trưởng Phương cho biết.

Thu Thảo