Nhật Bản chạy đua tìm 'thủ đô dự phòng' cho Tokyo

Nhật Bản đang bước vào cuộc đua tìm địa phương có thể trở thành “thủ đô dự phòng” cho Tokyo sau khi Quốc hội thông qua dự luật liên quan hồi tháng 7. Theo luật mới, một hoặc nhiều khu vực có thể được chỉ định làm nơi tạm thời đảm nhận các chức năng chính trị, hành chính và kinh tế cốt lõi nếu thủ đô hiện tại không thể hoạt động do thiên tai hoặc tình trạng khẩn cấp.

Osaka là một trong những ứng viên có thể trở thành “thủ đô thứ hai” của Nhật Bản. Ảnh: iStock/winhorse

Vì sao Nhật Bản cần thủ đô dự phòng?

Tokyo là trung tâm chính trị, kinh tế và hành chính của Nhật Bản, đồng thời là nơi tập trung khoảng 37 triệu dân. Thành phố đóng góp khoảng 1/5 sản lượng kinh tế cả nước và là nơi đặt trụ sở của hơn một nửa số công ty niêm yết tại Nhật Bản. Tuy nhiên, vị trí tập trung quá lớn của Tokyo cũng khiến Nhật Bản đối mặt với rủi ro nghiêm trọng nếu thủ đô xảy ra thảm họa. Chính phủ nước này ước tính xác suất xảy ra một trận động đất cấp 7 tại khu vực đô thị Tokyo trong vòng 30 năm tới vào khoảng 70%. Nhật Bản thường xuyên hứng chịu động đất, bão và lũ lụt. Thảm họa kép động đất - sóng thần năm 2011, khiến hơn 19.000 người thiệt mạng và gây ra sự cố hạt nhân, càng cho thấy sự cần thiết của các phương án duy trì hoạt động chính phủ trong tình huống khẩn cấp.

Theo kế hoạch, các khu vực được lựa chọn sẽ được đầu tư cơ sở hạ tầng, cơ sở làm việc của chính phủ và hệ thống giao thông, đồng thời được hưởng các chính sách hỗ trợ nhằm tăng khả năng thu hút đầu tư. Về lâu dài, chương trình cũng được kỳ vọng giúp giảm sự tập trung quá mức về dân cư và kinh tế tại Tokyo.

Cuộc đua giữa các địa phương

Dù luật không chỉ định Osaka hay bất kỳ thành phố cụ thể nào, nhiều địa phương đã nhanh chóng tham gia cuộc đua. Trong số này có Osaka, Fukuoka, Hokkaido, Miyagi và Aichi. Nagoya cũng tích cực vận động với lợi thế là một trung tâm sản xuất lớn.

Osaka được xem là ứng viên nổi bật nhất. Thành phố này từ lâu đã được Đảng Đổi mới Nhật Bản (Ishin) thúc đẩy trở thành thủ đô thứ hai. Sau khi trở thành đối tác liên minh của chính phủ Thủ tướng Sanae Takaichi, đề xuất này càng nhận được sự chú ý. Một số địa phương khác nhấn mạnh lợi thế riêng. Hokkaido và Sapporo cho rằng vị trí địa lý của họ nằm xa rãnh Nankai - khu vực được cảnh báo có nguy cơ động đất lớn ngoài khơi miền Nam Nhật Bản. Trong khi đó, Aichi muốn tận dụng thế mạnh công nghiệp và vị trí trung tâm của mình.

Cuộc cạnh tranh thậm chí được các quan chức địa phương tổ chức như những chiến dịch vận động. Osaka đã xây dựng linh vật Nyaniwa Fukumaru để quảng bá cho đề xuất, trong khi nhiều thị trưởng và thống đốc liên tục tổ chức họp báo giới thiệu lợi thế của địa phương.

Tranh cãi về chi phí và lợi ích

Bên cạnh sự ủng hộ, kế hoạch cũng vấp phải nhiều ý kiến phản đối. Các nghị sĩ đối lập lo ngại chính sách này có thể mang lại lợi ích đặc biệt cho Osaka, đồng thời đặt câu hỏi về nguồn kinh phí khổng lồ cần thiết để xây dựng các cơ sở dự phòng. Nhật Bản hiện chưa đưa ra con số cụ thể về chi phí xây dựng thủ đô dự phòng cũng như lợi ích kinh tế dự kiến. Một số chuyên gia cho rằng việc xây dựng một trung tâm chính phủ mới có thể rất tốn kém nhưng chưa chắc giải quyết được toàn bộ rủi ro.

Giáo sư Nobuo Sasaki, Đại học Chuo, cho rằng luật mới chưa làm rõ nhiều vấn đề quan trọng, trong đó có tiêu chí đánh giá độ ổn định nền đất và cách thức một “thủ đô thứ hai” thực sự vận hành. Một số nghị sĩ đối lập cũng cho rằng Osaka không phải lựa chọn lý tưởng bởi thành phố này vẫn đối mặt với nguy cơ động đất. Họ cảnh báo kế hoạch có thể bị chi phối bởi lợi ích chính trị và lợi ích nhóm. Các chuyên gia khác đề xuất thay vì xây dựng một thủ đô mới, Nhật Bản nên ưu tiên tăng cường khả năng chống chịu của Tokyo trước thiên tai, đồng thời đầu tư phát triển các khu vực nông thôn đang suy giảm dân số.

Chưa có quyết định cuối cùng

Theo luật mới, địa phương được lựa chọn phải có nguy cơ chịu thiệt hại nghiêm trọng thấp hơn Tokyo trong cùng một thảm họa, đồng thời sở hữu đủ cơ sở hạ tầng, quy mô dân số, năng lực kinh tế và hành chính để đảm nhận vai trò dự phòng. Quyết định cuối cùng thuộc về Thủ tướng Takaichi. Chính phủ dự kiến xây dựng các tiêu chí cụ thể trong thời gian tới và thành lập cơ quan chỉ đạo để giám sát quá trình lựa chọn. Một bộ trưởng nội các cũng sẽ được phân công phụ trách sáng kiến này.

Dù vậy, “thủ đô thứ hai” trước mắt sẽ không thay thế Tokyo. Các bộ ngành và doanh nghiệp không bị yêu cầu chuyển khỏi thủ đô hiện tại. Tác động lớn hơn, nếu có, có thể xuất hiện trong dài hạn khi đầu tư, cơ sở hạ tầng và một số chức năng chính phủ được phân bổ sang các khu vực khác.

Cuộc chạy đua vì thế không chỉ là câu chuyện về khả năng ứng phó thảm họa, mà còn phản ánh bài toán lớn hơn của Nhật Bản: làm thế nào giảm sự phụ thuộc vào Tokyo và thúc đẩy tăng trưởng tại các khu vực đang đối mặt với tình trạng dân số suy giảm.

AN BÌNH