Nhân viên trúng lớn sau 50 năm làm việc tại Apple

Chris Espinosa làm việc tại Apple 50 năm.

Năm 1976, cậu bé 14 tuổi Chris Espinosa chạy chiếc xe máy Puch đến nơi làm việc mỗi chiều thứ tư, đỗ xe rồi bắt đầu công việc của mình. Khi đó, cậu vẫn phải đi học và chưa có bằng lái xe. Nhưng công ty mà cậu làm việc - Apple Computer - đã có những khách hàng muốn trải nghiệm chiếc máy tính đầu tiên, và nhiệm vụ của Espinosa là trình diễn sản phẩm này.

Công việc của ông đã thay đổi rất nhiều trong suốt 50 năm qua. Nhưng đến nay, ông vẫn làm việc cho Apple.

Ở tuổi 64, Espinosa thuộc một nhóm ngày càng hiếm trong nền kinh tế hiện đại: những người gắn bó cả đời với một công ty. Điều này càng hiếm hơn tại Thung lũng Silicon - nơi các công ty ra đời rồi biến mất chóng vánh, còn kỹ sư và nhân sự thường đổi việc vài năm một lần.

Hôm 1/4, Apple tròn 50 tuổi. Ít ai chứng kiến hành trình biến đổi của công ty gần gũi như Espinosa - nhân viên có thâm niên lâu nhất. Khi Steve Jobs và Steve Wozniak ký giấy thành lập Apple năm 1976, Thung lũng Silicon vẫn còn là những vườn cây ăn trái. Espinosa là nhân viên thứ 8 của startup nhỏ bé, nơi máy tính được lắp ráp thủ công trong căn nhà tuổi thơ của Jobs.

“Đó là thời kỳ vừa đầy hứa hẹn, vừa đầy bất an. Bạn có thể có một ý tưởng tuyệt vời, lập công ty, rồi hoặc là không tìm được khách hàng mà phá sản, hoặc là không quản lý được tăng trưởng mà thất bại, đó gần như là quy luật”, Espinosa nhớ lại.

Trong nửa thế kỷ, Apple đã trải qua thăng trầm rồi hồi sinh mạnh mẽ. Công ty dần trở thành một “huyền thoại” khi vươn lên thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất thế giới. Steve Jobs, người qua đời năm 2011, được tôn vinh đến mức trở thành nhân vật trong ít nhất hai bộ phim, trong đó có một phim được đề cử hai giải Oscar.

Hai nhà đồng sáng lập của Apple, Steve Wozniak (bên trái) và Steve Jobs, cùng với một bảng mạch điện tử đời đầu.

Hiện nay, Apple có giá trị khoảng 4.000 tỷ USD, tạo ra hơn 100 tỷ USD lợi nhuận mỗi năm và có khoảng 2,5 tỷ thiết bị đang được sử dụng trên toàn cầu - từ điện thoại, máy tính bảng, máy tính cá nhân đến tai nghe và đồng hồ thông minh. Những sản phẩm này đã định hình ngành công nghệ và giải trí, đồng thời biến Apple thành hình mẫu của một tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Tuy vậy, Apple - công ty đã bỏ chữ “Computer” khỏi tên gọi từ năm 2007 - cũng đối mặt với những thách thức của một doanh nghiệp trưởng thành: áp lực chính trị, các vấn đề thuế quan, điều tra chống độc quyền và biến động địa chính trị. iPhone đã gần 20 năm tuổi, khiến thị trường kỳ vọng vào những sản phẩm mới. Và giống như các “ông lớn” công nghệ khác, Apple đang chịu sức ép phải bứt phá trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Trước khi trở thành “gã khổng lồ”, Apple từng khởi nguồn từ cộng đồng những người đam mê điện tử tại Thung lũng Silicon. Jobs, Wozniak, Espinosa và nhiều nhân viên đầu tiên từng học tại trường trung học Homestead ở Cupertino. Họ gặp gỡ, trao đổi và mày mò máy tính tại Homebrew Computer Club - một câu lạc bộ công nghệ ở Menlo Park.

Espinosa gặp Jobs tại Byte Shop - cửa hàng máy tính ở Mountain View - nơi Jobs đã mời ông viết phần mềm cho Apple II bằng ngôn ngữ BASIC, một ngôn ngữ lập trình nay đã lỗi thời. Apple II sau đó trở thành một trong những máy tính cá nhân phổ biến đầu tiên.

“Thật sự rất thú vị, vì đó là thời điểm cả ngành công nghiệp đang được xây dựng từ con số 0. Từ cửa hàng máy tính đến phần mềm thương mại - tất cả đều phải được phát minh”.

Năm 1978, Espinosa có lần gián đoạn duy nhất khi theo học tại Đại học California, Berkeley. Tuy nhiên, ông vẫn làm bán thời gian cho Apple và thức đêm viết cuốn hướng dẫn sử dụng Apple II dài hơn 200 trang. Đến năm 1981, Jobs thuyết phục ông bỏ học để quay lại làm việc toàn thời gian.

Bốn năm sau, Jobs rời Apple sau cuộc đấu quyền lực với CEO John Sculley. Trong khoảng một thập kỷ tiếp theo, công ty rơi vào khủng hoảng tài chính và mất phương hướng.

Chris Espinosa hiện vẫn làm việc tại Apple.

Apple liên tục sa thải nhân sự. Espinosa nhớ lại rằng ông may mắn không bị cho nghỉ việc vì nếu sa thải, công ty sẽ phải trả khoản trợ cấp quá lớn do thâm niên của ông.

“Tôi đã tự hỏi mình sẽ làm gì vì không có bằng đại học và chỉ làm việc cho một công ty duy nhất. Rồi tôi nghĩ: mình đã ở đây từ khi bật đèn lên, vậy thì cứ ở lại đến khi tắt đèn”, ông nói.

Bước ngoặt đến vào năm 1997 khi Jobs quay lại Apple. Theo Espinosa, 20 năm đầu tiên của công ty là thời kỳ “tự mãn”, còn 30 năm sau - với sự ra đời của iPod và iPhone - mới thực sự định hình ngành điện tử tiêu dùng ngày nay.

“Ý tưởng có một chiếc máy tính trong nhà, hay mang theo bên mình, hay đeo trên cổ tay vào những năm 1970 không chỉ là điều không thể tưởng tượng mà còn có phần kỳ lạ, đáng sợ”, ông nói.

Hiện tại, Espinosa làm việc trong nhóm phát triển hệ điều hành cho Apple TV. Số cổ phiếu mà Steve Wozniak tặng ông sau khi Apple niêm yết năm 1980 - khoảng 2.000 cổ phiếu - giờ đây có giá trị khoảng 114 triệu USD.

Trong khi Apple thay đổi, Thung lũng Silicon cũng biến chuyển mạnh mẽ. Theo Espinosa, nhiều công ty hiện nay được xây dựng bởi những người “muốn trở thành Steve Jobs”, tìm “Steve Wozniak của riêng mình”, gọi vốn rồi rút lui trước khi bong bóng vỡ.

“Mô hình hiện nay không hướng tới sự ổn định, cũng không đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu. Quá nhiều công ty chỉ tìm kiếm bong bóng tiếp theo để kiếm lời và đó không phải cách chúng tôi làm ở đây”, ông nói.

Lê Vy

Ảnh: The New York Times