Apple tròn 50 tuổi: Từ startup trong gara nhà Steve Jobs thành gã khổng lồ 3.730 tỉ USD

“Họ đã từ chối tôi 5 lần về dự án máy tính cá nhân. Tôi muốn HP làm điều đó. Tôi yêu công ty của mình, nhưng Steve Jobs và tôi phải tự khởi nghiệp”, Steve Wozniak nói với tờ The Times.

Steve Wozniak và Steve Jobs, cả hai đều ở độ tuổi 20, đã cùng Ron Wayne thành lập Apple vào ngày 1.4.1976.

Thời điểm đó, máy tính cá nhân rất đắt đỏ và hiếm có. Apple sau đó đã cách mạng hóa ngành công nghệ, tạo ra những thiết bị sáng tạo, trực quan và đẹp mắt mà hàng tỉ người sẵn sàng mua.

Apple, hiện là một trong những công ty có giá trị và quyền lực nhất thế giới, tròn 50 tuổi vào hôm nay.

Steve Jobs, Steve Wozniak, Tim Cook và những sản phẩm nổi bật của Apple trong 50 năm qua - Ảnh: Getty Images

Khởi nghiệp trong gara của gia đình Steve Jobs

Từ khởi đầu khiêm tốn khi những người sáng lập làm việc trong gara của gia đình Steve Jobs, Apple đã phát triển vượt bậc năm thập kỷ qua, xây dựng trụ sở chính hình vòng cung rộng lớn ở thành phố Cupertino (bang California, Mỹ) và có khoảng 166.000 nhân viên.

Hiện vốn hóa thị trường của Apple đã vượt 3.730 tỉ USD, trở thành công ty giá trị thứ hai trên thế giới sau Nvidia (4.240 tỉ USD). Trong năm tài chính kết thúc vào tháng 9.2025, Apple báo cáo doanh thu 416 tỉ USD và lợi nhuận ròng 112 tỉ USD. Apple đã thu hút lượng lớn người hâm mộ trung thành với hơn 2,5 tỉ thiết bị đang hoạt động trên toàn thế giới.

“Apple không chỉ là một hãng công nghệ, mà thực sự là biểu tượng văn hóa”, theo Jacob Bourne - nhà phân tích công nghệ tại hãng nghiên cứu thị trường eMarketer.

Bằng việc tạo ra những sản phẩm được thiết kế tinh tế, xóa nhòa ranh giới giữa công việc và giải trí, Apple đã giúp người dùng gắn kết cảm xúc với thương hiệu, Jacob Bourne nhận xét.

Lập trường mạnh mẽ của Apple về quyền riêng tư và bảo mật đã tạo dựng niềm tin trong lòng hàng triệu người hâm mộ. Nhiều người trong số đó sẵn sàng xếp hàng tại các cửa hàng bán lẻ của Apple để mua các sản phẩm mới nhất.

“Hầu hết công ty đều tuyên bố phấn đấu vì sự xuất sắc, nhưng đó chỉ là lời nói sáo rỗng. Khi vào Apple và nói chuyện với những người ở đó, bạn sẽ cảm nhận được sự ám ảnh thực sự với chuyện làm việc tốt nhất có thể. Môi trường làm việc ở đây rất căng thẳng và mỗi người đều bị đặt kỳ vọng rất cao”, David Pogue - nhà báo và tác giả cuốn sách Apple: 50 năm đầu tiên - cho biết.

Sự chú trọng đến từng chi tiết này thể hiện rõ trong các sản phẩm của Apple.

Khi xây dựng phương thức cho phép người dùng mở khóa thiết bị bằng khuôn mặt, Apple đã thử nghiệm công nghệ này tại các sự kiện của hãng xe Harley-Davidson và thậm chí còn thuê những nghệ sĩ hiệu ứng đặc biệt từ Hollywood để đảm bảo rằng những chiếc mặt nạ giống người thật không thể đánh lừa hệ thống nhận diện khuôn mặt của họ, David Pogue nói.

Trong cuốn sách của mình, David Pogue kể lại lịch sử và những nhân vật chủ chốt tại Apple, gồm cả phong cách lãnh đạo và tính khí của Steve Jobs, cùng những thách thức mà công ty phải đối mặt khi vươn lên đỉnh cao.

Từ suýt phá sản đến khơi mào cho sự chuyển đổi sang smartphone

Apple đã trải qua những giai đoạn khó khăn về tài chính và bất ổn.

Vào những năm 1990, Apple đã sa thải 1/3 lực lượng lao động và chỉ còn vài ngày nữa là phá sản trước khi Steve Jobs trở lại. Ông đã rời công ty vào năm 1985 sau khi mâu thuẫn với hội đồng quản trị và giám đốc điều hành lúc bấy giờ là John Sculley.

Tháng 10.2011, Steve Jobs qua đời vì ung thư tuyến tụy ở tuổi 56, làm dấy lên nhiều bất ổn hơn nữa về tương lai của công ty. Apple đã phải đối mặt với sự giám sát về điều kiện làm việc tại các nhà máy ở Trung Quốc, nơi sản xuất các thiết bị của công ty.

Apple đã có những khoảnh khắc thành công đột phá vang dội, gồm cả việc ra mắt iPhone năm 2007, vượt mặt các đối thủ như BlackBerry và khơi mào cho sự chuyển đổi sang smartphone.

“Apple đã bắt kịp tất cả, luôn linh hoạt. Giờ đây chúng tôi có rất nhiều hướng đi khác nhau, từ máy tính bảng, laptop, AirPods đến các thiết bị khác”, Steve Wozniak tuyên bố.

Steve Jobs và Steve Wozniak (trái) thời trẻ - Ảnh: Getty Images

Bí quyết thành công của Apple là quản lý thương hiệu tốt và không sản xuất “hàng kém chất lượng” dễ hỏng, ông nói.

Gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã mở rộng tầm ảnh hưởng sang Hollywood vào năm 2019 với việc ra mắt Apple TV+, dịch vụ phát trực tuyến nổi tiếng với các chương trình truyền hình như Severance, The Morning Show và phim hài Ted Lasso. Năm 2022, Apple TV+ trở thành dịch vụ phát trực tuyến đầu tiên giành được giải Oscar cho Phim hay nhất với bộ phim chính kịch gia đình CODA.

Nổi tiếng với tầm nhìn hướng về tương lai, Apple đã dành thời gian để nhìn lại và kỷ niệm nửa thế kỷ thành lập.

Đầu tháng 3, Apple đã tổ chức một buổi hòa nhạc bất ngờ với sự góp mặt của nữ nghệ sĩ kiêm nhà sản xuất Alicia Keys. Cô biểu diễn trước cửa hàng Apple tại ga Grand Central thuộc thành phố New York (Mỹ).

Tim Cook với Alicia Keys tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Apple ở Grand Central ngày 13.3 - Ảnh: Getty Images

Apple cũng tổ chức lễ kỷ niệm ở nhiều nơi trên thế giới, đồng thời tôn vinh các nghệ sĩ ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Vương quốc Anh và Mexico. Apple đã hợp tác với các nghệ sĩ để trình chiếu ánh sáng nghệ thuật lên Nhà hát Opera Sydney ở Úc bằng các tác phẩm được thiết kế trên iPad.

“Suy nghĩ khác biệt”

“Qua mỗi bước đột phá, luôn có một niềm tin dẫn dắt chúng tôi rằng thế giới tiến lên phía trước bởi những người có suy nghĩ khác biệt”, Tim Cook - Giám đốc điều hành của Apple - viết trong một bức thư công khai về cột mốc công ty kỷ niệm 50 năm thành lập.

Không chỉ Apple mới ăn mừng. Vào tháng 1, hãng RR Auction đã tổ chức một cuộc đấu giá để kỷ niệm ngày thành lập, gồm các vật phẩm quý hiếm như bàn làm việc trong phòng ngủ và nơ cổ của Steve Jobs. Một tấm séc năm 1976 được ký bởi Steve Jobs và Steve Wozniak trước khi thành lập Apple, cùng một bo mạch nguyên mẫu máy tính Apple I, đều được bán với giá hơn 2 triệu USD, theo trang web của cuộc đấu giá.

Bảo tàng Lịch sử Máy tính ở thành phố Mountain View (California, Mỹ) đã tổ chức các sự kiện và khai trương một triển lãm mới để kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Apple. Bên trong bảo tàng, các nguyên mẫu quý hiếm của sản phẩm Apple, gồm máy tính cá nhân (PC) và điện thoại thông minh (smartphone), được trưng bày để thể hiện hành trình dài của gã khổng lồ Thung lũng Silicon. Một vỏ máy Apple I bằng gỗ, một chiếc Macintosh bằng acrylic (nhựa nhiệt dẻo) trong suốt, một nguyên mẫu iPod cỡ lớn và các vật phẩm khác từ quá khứ của Apple lấp đầy căn phòng.

Đồng sáng lập rời Apple sớm vì rủi ro tài chính quá cao

Đầu tháng 3, David Pogue đã tổ chức một sự kiện buổi tối, bán hết vé, với sự góp mặt của những nhân vật quan trọng trong lịch sử Apple, gồm cả cựu giám đốc điều hành John Sculley.

Ron Wayne, người đã rời Apple chỉ vài ngày sau khi thành lập, cũng xuất hiện tại sự kiện. Ông rời Apple sớm vì cho rằng rủi ro tài chính quá cao.

“Nếu mọi thứ sụp đổ, Steve Jobs và Steve Wozniak gần như không có đồng nào trong tay, vậy thì người ta sẽ tìm đến ai để đòi tiền? Rõ ràng là tôi. Tôi không nghĩ mình có thể chấp nhận rủi ro cho một thảm họa như vậy”, Ron Wayne nói.

Trở thành giám đốc điều hành Apple năm 1983 và giữ vị trí này trong một thập kỷ, John Sculley ban đầu không muốn rời PepsiCo, nhưng cuối cùng Steve Jobs đã thuyết phục được ông.

“Ông ấy nói: Cả đời anh muốn bán nước đường, hay muốn đi cùng tôi và thay đổi thế giới?”, John Sculley nói trên sân khấu.

Ngày nay, thế giới đã rất khác và công nghệ cũng đã phát triển.

Sự trỗi dậy của AI có khả năng tạo ra văn bản và hình ảnh đã làm dấy lên lo ngại về tương lai. Công nghệ này đang thúc đẩy sự ra đời của các thiết bị phần cứng như kính thông minh và robot hình người.

“Thế nhưng, AI cũng có thể tạo ra các vấn đề như deepfake, khiến người ta tưởng như một người đang nói hoặc làm điều gì đó mà họ không làm”, Steve Wozniak lưu ý.

Nhiều người nghiện điện thoại, dành thời gian xem video trên mạng xã hội thay vì tương tác với bạn bè và gia đình.

"Thế giới được điều hành bởi những người muốn bán hàng. Họ sẽ không để chúng ta thoát khỏi điều đó", Steve Wozniak nói.

Apple cũng đang cạnh tranh trong cuộc đua AI nhưng bị tụt hậu so với các đối thủ. Cổ phiếu Apple đã tăng hơn 55% trong ba năm qua nhưng chỉ số Nasdaq Composite rộng hơn đã tăng hơn 75%. Apple đã mất ngôi vị công ty lớn nhất thế giới về giá trị thị trường vào tay Nvidia.

Trong khi đó, có những câu hỏi xoay quanh việc khi nào Tim Cook (65 tuổi) sẽ nghỉ hưu và ai sẽ kế nhiệm ông làm giám đốc điều hành Apple. John Ternus, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách kỹ thuật phần cứng, được cho là ứng cử viên hàng đầu để kế nhiệm Tim Cook. John Ternus đã gắn bó với Apple được 25 năm.

Nasdaq Composite là một trong những chỉ số chứng khoán quan trọng nhất tại Mỹ, đại diện cho hiệu suất của hơn 3.000 công ty được niêm yết trên sàn Nasdaq. Đây là chỉ số có trọng số vốn hóa thị trường, chủ yếu tập trung vào các hãng công nghệ, bao gồm những gã khổng lồ như Nvidia, Apple, Microsoft, Amazon, Alphabet, Tesla, Meta Platforms.

Theo các nhà phân tích, Apple hiện dường như ở vị thế tốt.

“Tôi cho rằng Apple có thể vượt qua được những áp lực hiện tại, ít nhất là trong tương lai gần”, nhà phân tích Jacob Bourne của eMarketer nhận định.

Điều đáng chú ý là Apple vẫn có kế hoạch bán iPhone khi tròn 100 tuổi dù siêu AI xuất hiện.

Về câu hỏi “Apple nghĩ rằng mọi người vẫn sẽ dùng iPhone sau 50 năm nữa?”, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách tiếp thị toàn cầu Greg Joswiak trả lời: “Khó có thể tưởng tượng là không. Đó là điều khiến các hãng khác gặp khó. Họ không có iPhone, nên phải loay hoay tìm hướng đi. Nhiều thứ họ nói đến cuối cùng chỉ là phụ kiện cho iPhone. Chúng tôi sẽ không nói về lộ trình sản phẩm tương lai, nhưng tôi có thể khẳng định: iPhone sẽ không biến mất”.

Dù Greg Joswiak rất tự tin, sẽ rất ngạc nhiên nếu Apple không tung ra một thiết bị AI hoàn toàn mới trong vài năm tới.

Sơn Vân