Nhân Ngày truyền thống ngành Thủy sản 1/4: Ký ức hào hùng trên biển lửa Quảng Trị

Lịch sử ngành đánh cá của tỉnh gắn liền với các thời kỳ lịch sử của đất nước: Từ Liên đoàn đánh cá Nhật Lệ trước năm 1960, đến Xí nghiệp đánh cá Nhật Lệ (1960). Ngày 19/6/1962, Xí nghiệp đánh cá Nhật Lệ được chuyển thành Xí nghiệp quốc doanh đánh cá sông Gianh, trực thuộc Cục Khai thác và chế biến hải sản, theo Quyết định số 304/QĐ/TS của Tổng cục Thủy sản.

Ngành Thủy sản non trẻ sớm phải đối mặt với khốc liệt của chiến tranh. Từ năm 1964-1965, sau các trận ném bom của máy bay Mỹ, theo chủ trương của Trung ương, tháng 4/1966 xí nghiệp chuyển đổi nhiệm vụ. Cán bộ, công nhân viên được bố trí sang Công ty vận tải đường biển, hoặc bổ sung cho Xí nghiệp đánh cá Hạ Long (Hải Phòng).

Ông Trần Đình Dòn (người đứng giữa), nguyên Đảng ủy viên, Phó phòng Tổ chức hành chính, Bí thư Đoàn xí nghiệp, Phó Bí thư Đoàn ngành Thủy sản Quảng Bình (hiện đang sống ở xã Hòa Trạch) cùng các đồng đội năm xưa - Ảnh: T.N

Bị thất bại liên tiếp trên cả hai miền Nam-Bắc và sức ép của cuộc tranh cử tổng thống, ngày 1/11/1968, Mỹ buộc phải chấm dứt việc ném bom đánh phá miền Bắc, kết thúc cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất. Quảng Trị vừa là tuyến đầu miền Bắc, vừa là giới tuyến quân sự tạm thời; phía Nam ra sức giết giặc lập công; phía Bắc bước vào khôi phục kinh tế, làm tròn nghĩa vụ của hậu phương lớn với tiền tuyến lớn; sẵn sàng chiến đấu đánh bại mọi âm mưu khiêu khích vũ trang, hoặc mở rộng chiến tranh xâm lược của Mỹ và tay sai; làm tốt nghĩa vụ quốc tế chi viện cho cách mạng Lào.

Ngành vừa phát triển các hợp tác xã ngư nghiệp, mở Trường cơ điện, thành lập Trạm Thí nghiệm đánh cá Nhật Lệ và các trạm hải sản cấp huyện. Từ ngày 1/1/1970, Xí nghiệp đánh cá Nhật Lệ, trực thuộc Ty Thủy sản được thành lập, trên cơ sở Trạm Thí nghiệm đánh cá Nhật Lệ, theo Quyết định số 3165-VP/UB, ngày 18/11/1969 của Ủy ban hành chính tỉnh.

Đầu năm 1972, xí nghiệp đã có một đội tàu, gồm 10 tàu giã đôi vỏ thép 90CV, biên chế 8 người/tàu; 8 tổ đánh cá đèn, biên chế 13 người/tổ, mỗi tổ được trang bị một tàu 23CV, máy phát điện, lưới mành và 3 con thuyền gỗ. Ngư trường khai thác trên vùng biển của tỉnh, sản phẩm được các trạm hải sản chế biến, cung ứng phục vụ đời sống Nhân dân, các cơ quan, nông, lâm trường, đơn vị quân đội và chi viện cho chiến trường.

Tháng 4/1972, Mỹ trở lại cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai, quê hương chìm trong bom đạn. Ngày 7/4/1972, để bảo toàn lực lượng, chuẩn bị tiếp nhận hàng tại đảo La theo kế hoạch của tỉnh, 10 tàu vỏ thép được lệnh di chuyển ra sông Gianh. Đánh hơi được kế hoạch của ta, Mỹ cho tàu chiến pháo kích cấp tập. Tàu NL911 trúng đạn tại vùng biển Đá Nhảy, thuyền trưởng Đào Xuân Nghĩ và 2 thuyền viên bị thương; 9 tàu còn lại đã vào vị trí tập kết. Ngày 29/5/1972, chuyến tàu đầu tiên của bạn chở hàng cho ta thả neo tại vịnh Hòn La. Máy bay Mỹ tăng cường đánh phá, chúng ném xuống vùng biển từ đèo Ngang đến Đồng Hới hàng nghìn quả thủy lôi, dày đặc nhất là khu vực Nam-Bắc cửa sông Roòn, cửa sông Gianh và cửa sông Nhật Lệ.

Trước yêu cầu giải phóng hàng nhanh, xí nghiệp điều thêm 6 tàu 23CV ra sông Gianh phục vụ chiến dịch đảo La. Từ đây, kế hoạch sản xuất của 8 tổ mành đèn có thay đổi, từ chỗ mỗi tàu lai dắt 1 tổ, nay phải kéo 1 đội tới 4 tổ, gồm 12 thuyền và 50 người. Không nao núng trước bom đạn ác liệt, xí nghiệp thành lập “Đội cảm tử” để rà phá thủy lôi, quyết mở đường ra khơi. Ngày 7/6/1972 đã đi vào lịch sử của Xí nghiệp đánh cá Nhật Lệ như một ký ức không thể nào quên. Sau một đêm khai thác thắng lợi với gần 3 tấn cá, vào 9 giờ sáng, khi đoàn thuyền gồm một tàu 23CV và 12 thuyền gỗ đang trên đường vào bờ, 2 chiếc F.4 của địch bất ngờ xuất hiện.

Chúng liên tục bổ nhào, trút 16 quả bom xuống đoàn thuyền. Khói lửa bao trùm, nước biển đen ngòm, sôi sục. Trong khoảnh khắc đối mặt với cái chết, sự bình tĩnh và kinh nghiệm đã giúp 50 thuyền viên thoát nạn một cách kỳ diệu. Anh em lấy khoang thuyền làm nơi trú ẩn. Khói bom tan, đoàn thuyền trôi dạt khắp nơi nhưng kiểm lại quân số, ai nấy thở phào vì từ phương tiện đến con người đều an toàn. Sau khi ổn định, dù mệt lả và đói khát, nhưng được lãnh đạo đội động viên, anh em dùng chèo tay đưa 12 con thuyền vào bờ. Riêng tàu 23CV sẽ vào sau để nghi binh, đánh lừa địch.

Trên bờ, nỗi lo lắng bao trùm khi chứng kiến cảnh tượng trên. Ông Nguyễn Ngọc Kính, Trưởng Ty Thủy sản; ông Nguyễn Trí Quang, Bí thư Đảng ủy; ông Nguyễn Võ, Giám đốc Xí nghiệp; ông Trần Đình Dòn, Đảng ủy viên, Phó phòng Tổ chức hành chính, Phó Bí thư Đoàn ngành Thủy sản, Bí thư Đoàn Xí nghiệp; các phòng ban và anh em công nhân như ngồi trên lửa. Một cuộc họp giữa lãnh đạo ty và lãnh đạo xí nghiệp diễn ra chớp nhoáng, chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, thậm chí tính đến cả việc chuẩn bị hậu sự.

Thế rồi, niềm vui vỡ òa khi bóng dáng những con thuyền và các tay chèo dần hiện ra. Tiếng thở phào nhẹ nhõm, những giọt nước mắt hạnh phúc lăn dài trên má những người trên bờ. Đoàn thuyền vào bến tìm vị trí sơ tán, mọi người ôm chầm lấy nhau mà không tin là sự thật. Nửa tiếng sau, con tàu 23CV về bến an toàn. Đó là 13 giờ ngày 7/6/1972. Theo chỉ đạo của tỉnh, Ty Thủy sản và Xí nghiệp tổ chức họp, rút bài học kinh nghiệm để phổ biến toàn ngành, toàn tỉnh. Trận bom không chỉ là một thử thách sinh tử mà còn được xem như một chiến công. Đoàn thuyền đã góp phần “chia lửa” cho đồng bào, chiến sĩ; nếu 16 quả bom kia rơi xuống làng mạc, trường học, hậu quả sẽ khôn lường.

50 thủy thủ có mặt trong trận bom được Ty Thủy sản tặng giấy khen, vì đã “dũng cảm vượt vòng vây địch bắn phá, bảo vệ an toàn tính mạng cán bộ, công nhân và tài sản của Nhà nước”. Từ đây, hoạt động của xí nghiệp có sự điều chỉnh, vừa bám biển sản xuất, vừa tham gia vận chuyển vũ khí, hàng hóa phục vụ chiến trường. Các tổ cá đèn trong toàn tỉnh đều sử dụng phương án chèo tay. Xí nghiệp tiếp tục điều 2 con tàu 23CV ra đảo La, 8 tổ cá đèn rút lại 4 tổ bám trụ sản xuất, họ dựa vào rừng phi lao từ phía Bắc cửa Nhật Lệ đến xã Nhân Trạch để tạm trú.

Hàng đêm, những tay chèo tay lại mang sản phẩm nhập cho Trạm Hải sản, tại thôn Mỹ Cảnh, phía Nam cửa Nhật Lệ. Anh em 4 tổ còn lại được bố trí, dùng thuyền gỗ chở vũ khí, hàng hóa từ Đồng Hới, ngược Kiến Giang lên các bến Mỹ Trung, Xuân Bồ…, để ô tô đưa tiếp vào Nam.

Kỷ niệm 67 năm Ngày truyền thống ngành Thủy sản, 51 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Quảng Trị đã đôi bờ sum họp nhưng ký ức về trận bom năm xưa và những tháng ngày gian khổ, hào hùng ấy vẫn sống mãi trong lòng những cán bộ, nhân viên Xí nghiệp đánh cá Nhật Lệ. Đó không chỉ là câu chuyện về sự kiên cường, lòng quả cảm mà còn là bài học giáo dục truyền thống, những người trong cuộc truyền lại cho thế hệ sau. Họ là nhân chứng của một thời oanh liệt, là tấm gương sáng về một thời hoa lửa, xả thân vì ngày toàn thắng của dân tộc.

Nguyễn Tiến Nên