Nhận diện những yêu cầu chuyển đổi, thích ứng và phát triển nông thôn Việt Nam trong giai đoạn mới

Tọa đàm hướng tới mục tiêu phản ánh một cách toàn diện những biến đổi làng xã nông thôn Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa, công nghiệp hóa, đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới, di cư, chuyển đổi số và cải cách hành chính hiện nay. Bên cạnh đó, đề xuất mô hình quản trị địa phương hiệu quả ở làng xã trong bối cảnh mới phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội ở các khu vực này.

Tọa đàm khoa học “Công bố Báo cáo quốc gia Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng và phát triển bền vững”. (Ảnh: PV)

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cho biết, Báo cáo quốc gia Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng, phát triển bền vững được xây dựng với mong muốn góp phần nhận diện, thảo luận những vấn đề xuất hiện trong tiến trình đổi mới và hội nhập của nông thôn Việt Nam từ góc nhìn khoa học xã hội và nhân văn, trên cơ sở kết nối các cách tiếp cận liên ngành.

“Ba nội dung trong chủ đề Báo cáo có quan hệ mật thiết với nhau. Chuyển đổi tạo ra những điều kiện, cơ hội và thách thức mới; thích ứng phản ánh năng lực ứng phó, điều chỉnh và chủ động lựa chọn của các chủ thể; phát triển bền vững là định hướng để xem xét chất lượng và hệ quả lâu dài của những thay đổi ấy”, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phát biểu khai mạc Tọa đàm. (Ảnh: PV)

Từ cách tiếp cận này, Báo cáo đề cập đến nhiều vấn đề có tính liên kết: quan điểm về phát triển nông thôn trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng xanh và số; hiện đại hóa nông nghiệp, xã hội nông thôn; sự tái cấu trúc không gian văn hóa; quản trị cộng đồng và phát triển bền vững khu vực nông thôn vùng Thủ đô. Qua đó, Báo cáo hướng tới việc đặt những thay đổi về kinh tế trong mối quan hệ với tổ chức xã hội, văn hóa và môi trường sống.

Đáng chú ý, các vấn đề về văn hóa làng xã, thiết chế văn hóa cơ sở, tổ chức và hoạt động của thôn được đặt trong bối cảnh phát triển mới. Đây là những khía cạnh gần gũi với đời sống hằng ngày, có ảnh hưởng đến sự đồng thuận, khả năng hợp tác và hiệu quả thực hiện chính sách. Việc quan tâm đến các khía cạnh này giúp nhìn nhận đầy đủ hơn nền tảng xã hội của phát triển, đồng thời thấy rõ yêu cầu kết nối giữa đổi mới quản trị và phát huy vai trò của cộng đồng.

Thông qua Tọa đàm, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn mong muốn các trao đổi tập trung làm rõ những chuyển đổi có ý nghĩa lâu dài đối với nông thôn Việt Nam, sự khác biệt giữa các vùng và các nhóm dân cư, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. “Những góp ý về cách tiếp cận, nội dung phân tích và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu đều có ý nghĩa đối với tập thể tác giả. Giá trị của việc công bố Báo cáo còn nằm ở khả năng khơi mở đối thoại, thúc đẩy hợp tác và hình thành những câu hỏi nghiên cứu có ích cho quá trình phát triển nông thôn”, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh.

GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trình bày tổng quan nội dung Báo cáo. (Ảnh: PV)

Trong khuôn khổ Tọa đàm, GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã trình bày tổng quan nội dung Báo cáo quốc gia “Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng, phát triển bền vững”. Ngay sau đó, các nhà khoa học, nhà quản lý và chuyên gia đã đưa ra nhiều ý kiến bình luận, đánh giá về giá trị khoa học, thực tiễn của Báo cáo, cùng những vấn đề cần tiếp tục làm rõ.

Đánh giá cao về giá trị và đóng góp của Báo cáo, Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Văn Tài, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng) nhận định: “Đây là một công trình có ý nghĩa, thể hiện nỗ lực tập hợp các góc nhìn khoa học đa ngành để nhận diện những vấn đề quan trọng của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn mới. Giá trị nổi bật của sách không chỉ nằm ở phạm vi chủ đề được đề cập mà còn ở cách đặt các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường và quản trị trong mối liên hệ với nhau. Qua đó gợi mở cách nhìn toàn diện hơn về bản chất và mục tiêu của phát triển nông thôn”.

Theo Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Văn Tài đóng góp quan trọng của Báo cáo là cách tiếp cận nông thôn như một không gian phát triển tổng thể, đa chiều và có quan hệ hữu cơ với tiến trình phát triển đất nước. Báo cáo đã kết nối các định hướng phát triển nông thôn với những vấn đề lớn của chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hiện đại hóa đất nước. Đặc biệt, nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân trong qua trình phát triển nông thôn và quan tâm đúng mức đến văn hóa, môi trường như những thành tố cấu thành chất lượng phát triển nông thôn.

Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Văn Tài, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng) đánh giá cao về giá trị và đóng góp của Báo cáo. (Ảnh: PV)

Tuy nhiên, từ góc nhìn của một người làm công tác nghiên cứu lý luận và khoa học xã hội, GS.TS Nguyễn Văn Tài nhìn nhận Báo cáo vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục làm rõ, qua đó góp phần mở rộng giá trị của Báo cáo. Cụ thể, Báo cáo cần nhận thức toàn diện và sâu sắc hơn vai trò của nông nghiệp; làm sâu sắc hơn cơ sở lý luận về mô hình phát triển nông thôn Việt Nam trong giai đoạn mới; quan tâm hơn đến quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, phân phối lợi ích và nâng cao đời sống thực chất của người dân; tiếp tục nghiên cứu những biến đổi trong cấu trúc xã hội văn hóa và quản trị cộng đồng dưới tác động của đô thị hóa và chuyển đổi số; tăng cường hơn nữa sự kết nối giữa nghiên cứu lý luận, bằng chứng thực tiễn và kiến nghị chính sách.

Phát biểu tổng kết Tọa đàm, TS. Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nhận định: “Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là vấn đề lớn của quốc gia và của mỗi người. Vì thế chúng ta vẫn luôn mong đợi đem lại những điều tốt đẹp cho nông thôn. Và chúng ta đều nhận thấy nếu chúng ta làm được những điều tốt đẹp cho nông thôn, đó là nền tảng để đất nước phồn vinh và tốt đẹp hơn, bền vững hơn trên nhiều phương diện".

TS. Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phát biểu tổng kết Tọa đàm. (Ảnh: PV)

Đánh giá về Báo cáo, TS. Cao Đức Phát cho rằng, dù công trình đã nêu trúng những vấn đề bức thiết nhất đối với nông thôn Việt Nam trong giai đoạn này, song vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, trao đổi và làm rõ.

Từ thực tiễn đó, TS. Cao Đức Phát đề nghị Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn hàng năm có những báo cáo quốc gia về nông thôn Việt Nam, bởi vẫn còn rất nhiều điều cần được nghiên cứu và giải đáp. Ông tin rằng, sự phối hợp giữa nhà trường và các nhà khoa học ở các lĩnh vực khác nhau có thể xây dựng những báo cáo ở tầm quốc gia tham mưu về chủ trương chính sách và những giải pháp, góp phần xây dựng nông thôn Việt Nam.

Linh Chi