Nhạc kịch 'Dế Mèn ngoại truyện' - Hướng tới một hệ sinh thái văn hóa

1. Lấy cảm hứng từ Dế Mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài, nhạc kịch công diễn cuối tuần qua tại TP.HCM không chỉ tái hiện nguyên tác, mà phát triển thành một "ngoại truyện". Nhân vật Dế Mèn bước vào những trải nghiệm mới, đối diện với sai lầm, học cách khiêm nhường, tha thứ và trưởng thành. Theo tổng đạo diễn kiêm nhà sản xuất KiKi Trần, việc mở rộng thế giới của Dế Mèn là muốn tăng thêm nhịp cầu kết nối với khán giả hôm nay.

Ca sĩ Thanh Duy (phải) nhập vai Dế Mèn rất thành công

Kiki Trần cho rằng trong bối cảnh nhiều chương trình giải trí sử dụng định dạng hoặc cảm hứng từ nước ngoài, việc khai thác những chất liệu văn học Việt Nam là hướng đi cần thiết nếu muốn xây dựng bản sắc cho ngành công nghiệp văn hóa. Thay vì "nhập khẩu" câu chuyện, dự án lựa chọn kể lại một di sản văn học Việt Nam bằng hình thức ca nhạc, múa, xiếc và nghệ thuật trình diễn hiện đại để tiếp cận khán giả trẻ.

Không chỉ dừng ở một vở diễn, ê-kíp kỳ vọng Dế Mèn ngoại truyện sẽ trở thành một sản phẩm văn hóa đặc trưng của TP.HCM. Theo Kiki Trần, nhiều thành phố lớn trên thế giới đã xây dựng thành công những chương trình biểu diễn gắn liền với bản sắc địa phương, trở thành điểm đến của du khách bên cạnh các công trình kiến trúc hoặc danh lam thắng cảnh.

Nhạc kịch được dàn dựng công phu

Từ kinh nghiệm hợp tác với các đối tác Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều quốc gia châu Á, anh nhận thấy điều các nước xuất khẩu không chỉ là nghệ sĩ hoặc tác phẩm, mà còn là cả một hệ sinh thái biểu diễn chuyên nghiệp. Đó là những sân khấu vận hành lâu dài, khai thác các câu chuyện bản địa, nhưng được sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế để phục vụ cả khán giả trong nước lẫn khách quốc tế.

Với định hướng đó, Dế Mèn ngoại truyện được xây dựng như một chương trình biểu diễn có khả năng duy trì lâu dài, thay vì chỉ diễn vài suất rồi kết thúc. Nếu thành công, đây có thể trở thành 1 trong những sản phẩm văn hóa góp phần tạo dấu ấn riêng cho TP.HCM.

2. Một điểm khác biệt của dự án là không định vị là chương trình dành riêng cho thiếu nhi. Theo ê-kíp, tác phẩm hướng tới mô hình giải trí dành cho cả gia đình. Khán giả nhỏ tuổi sẽ được bước vào thế giới dưới tán cỏ với âm nhạc, xiếc, múa và các màn trình diễn giàu màu sắc. Trong khi đó, người lớn có thể nhìn thấy trong hành trình của Dế Mèn từ những câu chuyện về sự trưởng thành, trách nhiệm, lòng bao dung và cách đứng dậy sau vấp ngã.

Ê-kíp kỳ vọng sân khấu sẽ trở thành không gian để các thế hệ cùng chia sẻ cảm xúc, thay vì mỗi người bị cuốn vào thế giới riêng của các thiết bị điện tử. Chính vì vậy, dự án được định hướng phát triển thành một hệ sinh thái văn hóa gồm các suất diễn định kỳ, hoạt động trải nghiệm nghệ thuật, workshop kỹ năng sống và những sản phẩm mở rộng xoay quanh hình tượng Dế Mèn.

Yếu tố âm nhạc được chú trọng, đủ sức hút

Theo Kiki Trần, đây là mô hình phát triển "IP" (tài sản trí tuệ) mà nhiều nền công nghiệp giải trí phát triển đang áp dụng. Một câu chuyện không chỉ tồn tại trong một đêm diễn mà tiếp tục được mở rộng thành nhiều hoạt động, tạo giá trị kinh tế và giá trị văn hóa lâu dài.

Trong bối cảnh Nhà nước xác định công nghiệp văn hóa là một ngành kinh tế sáng tạo, nhu cầu về những sản phẩm vừa mang bản sắc Việt Nam vừa có khả năng vận hành theo cơ chế thị trường ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo nhà sản xuất, một sản phẩm văn hóa chỉ thực sự bền vững khi đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí: Chất lượng nghệ thuật, khả năng thu hút khán giả, tạo doanh thu để nuôi sống hệ sinh thái sáng tạo và đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm trong khu vực. Vì vậy, Dế Mèn ngoại truyện được đầu tư từ khâu kịch bản, âm nhạc, thiết kế sân khấu đến quy trình bán vé và chăm sóc khán giả với mục tiêu hướng tới một mô hình biểu diễn chuyên nghiệp. Nếu chứng minh được hiệu quả về thương mại mà vẫn giữ được chiều sâu giáo dục cùng bản sắc văn hóa Việt Nam, dự án có thể trở thành một ví dụ đáng chú ý cho hướng phát triển của các sản phẩm nghệ thuật nội địa trong tương lai.

Nhạc kịch này kết hợp xiếc, tạp kĩ và cả màn hình LED

Không chỉ là câu chuyện về Dế Mèn bước ra từ những trang sách, dự án còn gửi gắm kỳ vọng rằng những chất liệu văn hóa quen thuộc của Việt Nam hoàn toàn có thể được kể bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, đủ sức chạm tới nhiều thế hệ khán giả và từng bước góp phần đưa các sản phẩm văn hóa Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

Nhà sản xuất KiKi Trần nói: "Có những dự án mà khi bắt tay vào làm, tôi biết ngay rằng mình đang chạm vào một điều gì đó lớn hơn một đêm diễn. Dế Mèn ngoại truyện là một dự án như thế. Sau nhiều năm tham gia sản xuất và dàn dựng những chương trình lớn nhỏ, từ những sân khấu ca nhạc trong nước đến các dự án hợp tác với đối tác Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia, Singapore, New Zealand… tôi hiểu rằng một sản phẩm giải trí thực sự có sức sống dài lâu không chỉ nằm ở kỹ thuật dàn dựng hoặc quy mô đầu tư, mà nằm ở việc nó trả lời được câu hỏi: chúng ta đang kể câu chuyện gì, câu chuyện ấy đang thuộc về ai?".

KiKi Trần khẳng định: "Việt Nam đang ở trong giai đoạn quan trọng của việc định hình một nền công nghiệp văn hóa thực thụ - nơi văn hóa không chỉ được gìn giữ như di sản, mà được đầu tư, sản xuất, vận hành như một ngành kinh tế sáng tạo. Đây là xu hướng mà nhiều quốc gia trong khu vực đã đi trước, nên chúng ta cần tăng tốc bằng chất lượng và sự mới mẻ, thu hút".

Thùy Trang