Nhà thầu xây dựng làm không hết việc nhưng mắc kẹt vì đơn giá và thiếu lao động

Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC

Nhà thầu không còn phải “đi tìm việc”

Tại lễ phát động chương trình “Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026” do Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) phối hợp cùng Báo Tiền Phong tổ chức sáng 30/6, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC cho biết đây thị trường xây dựng đã thay đổi rất mạnh so với vài năm trước.

“Nếu như cách đây khoảng 2 năm, các nhà thầu còn phải đi tìm việc thì hiện nay nhiều doanh nghiệp làm không hết việc. Hàng loạt dự án hạ tầng lớn được triển khai với quy mô rất lớn khiến nhu cầu thi công tăng mạnh”, ông nói.

Theo kế hoạch, chương trình đánh giá sẽ được tổ chức định kỳ 2 năm/lần. Doanh nghiệp được xếp hạng sẽ được cập nhật theo năng lực thực tế, qua đó tạo động lực nâng cao chất lượng hoạt động và tăng tính cạnh tranh của ngành xây dựng.

Ông Hiệp cho biết khó khăn lớn nhất là xây dựng được bộ tiêu chí khách quan. Sau nhiều cuộc họp với các chuyên gia, Hội đồng đánh giá thống nhất rằng năng lực nhà thầu không thể chỉ đo bằng doanh thu mà phải phản ánh kinh nghiệm thi công, khả năng thực hiện các công trình tương tự, cùng các tiêu chí về uy tín, văn hóa doanh nghiệp và tuân thủ pháp luật.

Lần đầu tiên công bố chương trình đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam.

Đánh giá về thực trạng ngành xây dựng, Chủ tịch VACC cho rằng bối cảnh cạnh tranh hiện nay đã khác rất nhiều so với khoảng 10 năm trước.

Nếu trước đây các nhà thầu chủ yếu cạnh tranh bằng cách hạ giá để giành dự án thì hiện nay nhiều dự án đầu tư công lại gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu do tổng mức đầu tư và đơn giá chưa phản ánh đúng chi phí thực tế.

Theo ông Hiệp, đơn giá nhân công trong hệ thống định mức hiện hành chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi doanh nghiệp phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng tại nhiều địa phương cũng thấp hơn giá thị trường khoảng 15-20%.

“Sự chênh lệch này khiến nhiều nhà thầu phải cân nhắc rất kỹ khi tham gia đấu thầu vì nếu trúng thầu có thể đối mặt với nguy cơ thua lỗ”, ông Hiệp nhận định.

VACC đã nhiều lần kiến nghị Bộ Xây dựng và Chính phủ sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá sát với thực tế nhằm tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, giúp doanh nghiệp cạnh tranh bằng năng lực và chất lượng thay vì phải giảm giá bằng mọi cách.

Chỉ đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu nhân lực

Bên cạnh câu chuyện đơn giá, ông Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng thiếu hụt lao động đang là thách thức nghiêm trọng hơn cả.

Hiện nay, hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và đô thị lớn được triển khai cùng lúc khiến nhu cầu nhân lực tăng rất nhanh, trong khi lực lượng công nhân xây dựng, đặc biệt là lao động kỹ thuật lành nghề, ngày càng khan hiếm.

Theo tính toán của VACC, mỗi công nhân xây dựng hạ tầng hiện chỉ tạo ra khoảng 500-600 triệu đồng giá trị sản lượng mỗi năm. Với quy mô đầu tư công lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng, nguồn nhân lực hiện nay mới đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.

“Trước đây ngành xây dựng còn tận dụng được lao động nông nhàn, nhưng hiện nay nguồn lao động này gần như không còn. Nhiều công trường phải tuyển lao động từ vùng sâu, vùng xa, thậm chí đồng bào dân tộc thiểu số để đáp ứng tiến độ”, ông Hiệp cho biết.

Hiệp hội đã kiến nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng xây dựng chương trình dài hạn phát triển nguồn nhân lực cho ngành nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới.

Lệ Chi