Nhà nghiên cứu 106 tuổi Nguyễn Đình Tư: 'Phụ nữ Việt Nam anh hùng trên chiến trận, vĩ đại trong đời thường'

Trong suốt quá trình nghiên cứu lịch sử, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư luôn chú trọng đến vai trò, vị trí của người phụ nữ Việt Nam. Ảnh: Hồ Lam

Chúng tôi tìm đến nhà của tác giả, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư trong một con hẻm khá sâu trên đường Chu Văn An, phường Bình Thạnh, vào một buổi trưa Sài Gòn oi ả. Căn nhà nhỏ yên tĩnh, đơn sơ, tách biệt khỏi nhịp sống ồn ào bên ngoài, là nơi "cụ ông" 106 tuổi vẫn ngày ngày miệt mài bên chiếc máy tính, gõ từng dòng chữ cho những đề tài mới sắp ra mắt.

Nhà nghiên cứu bách niên luôn dành nhiều tâm huyết khi nhắc đến các tác phẩm về văn hóa - lịch sử Việt Nam, và trong dòng chảy đó có những người phụ nữ mà theo ông, không chỉ anh hùng trong chiến trận còn vĩ đại trong đời thường, đã âm thầm gánh vác gia đình và đồng hành cùng đất nước đi qua bao biến thiên.

Ở tuổi 106, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư vẫn ngồi viết sách trên máy tính đều đặn. Ảnh: Hồ Lam

Ngay từ sách đầu tay, tôi luôn đề cao vai trò người phụ nữ

PV: Với vai trò là Đại sứ văn hóa đọc trọn đời của TPHCM, ông đánh giá thế nào về văn hóa đọc của thành phố trong thời gian qua?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư:Trong thời gian qua, TPHCM chú trọng tổ chức rất nhiều sự kiện, lễ hội lớn để thúc đẩy văn hóa đọc như: Lễ hội Đường Sách Tết tổ chức đến nay là 16 năm; Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam; Ngày hội Sách và văn hóa đêm... Những sự kiện này giúp kéo độc giả ra khỏi màn hình điện thoại và tạo hứng thú, cảm hứng cho họ hòa vào những trang sách trong đời thực.

Tôi thấy từ khi điện thoại di động xuất hiện thì nhiều người cầm cái máy đó suốt ngày mà ít chú trọng đến việc đọc sách. Có người cho rằng đọc tin tức trên điện thoại là đủ, có thể không đọc sách cũng được, nhưng tôi cho rằng điều đó không đúng.

Những tin tức trên điện thoại đôi khi chỉ ngắn gọn, nhất thời, đọc xong rồi lại có tin khác hiện lên, không đọng lại được gì sâu sắc. Trong khi đó, đọc sách là việc lâu dài, phải tích lũy từng chút một. Nếu không nhớ một kiến thức nào thì có thể mở lại trang đó để xem lại ngay, kiểm tra lại ý mình đã đọc. Lúc ấy, tri thức đó trở thành của mình.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư và công trình nghiên cứu "Gia Định - Sài Gòn - TPHCM: Dặm dài lịch sử (1698-2020)" gồm 2 tập do NXB Tổng hợp TPHCM ấn hành. Bộ sách đoạt giải A Giải thưởng Sách quốc gia năm 2024. Ảnh: Hồ Lam

PV: Vậy theo ông, việc đọc sách, đặc biệt là sách lịch sử, có ý nghĩa ra sao?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Tôi cho rằng đọc sách là điều cần thiết, loại sách cần đọc nhất là sách lịch sử. Một đất nước mà không có lịch sử thì coi như đã kết thúc, không còn tồn tại nữa. Lịch sử là nền tảng cốt lõi, đại diện cho bản sắc, chủ quyền của một quốc gia. Lịch sử Việt Nam 1.000 năm Bắc thuộc, một đất nước bị ngoại bang thống trị lâu như thế mà vẫn kiên cường giữ gìn bản sắc văn hóa và đấu tranh bền bỉ, và rồi giành lại được độc lập. Đó là điều rất đáng tự hào.

PV: Ông nhìn nhận vai trò của những người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử như thế nào?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Lịch sử nước ta có rất nhiều nữ anh hùng cầm quân kiệt xuất, có tài lãnh đạo như: Bà Trưng, Bà Triệu, Nguyễn Thị Định... Trên thế giới, cũng có các nữ tướng nhưng không nhiều nước có nhiều người phụ nữ đứng lên lãnh đạo kháng chiến như Việt Nam trong từng giai đoạn.

Khi nghiên cứu về lịch sử, tôi thấy phụ nữ Việt Nam rất oanh liệt. Trong gia đình thì thờ chồng, nuôi con; ngoài chiến trường thì đóng góp như nam giới, không thua kém. Khi có chiến tranh, thanh niên, đàn ông ra trận, còn phụ nữ gánh gạo, phục vụ hậu cần. Người phụ nữ Việt Nam anh hùng trên chiến trận, vĩ đại trong đời thường.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư trả lời báo Phụ nữ Việt Nam về hình tượng phụ nữ trong các tác phẩm của mình. Video: Hồ Lam

PV: Hình tượng người phụ nữ được ông thể hiện trong các tác phẩm như thế nào?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Cách đây hơn 80 năm, một trong những tác phẩm đầu tay của tôi là truyện dài Thù chồng nợ nước, viết về cuộc khởi nghĩa, nổi dậy của Hai Bà Trưng. Ngay từ khi bắt đầu cầm bút, tôi ý thức và đề cao vai trò của phụ nữ. Sau này, tôi tiếp tục viết về nhiều đề tài khác nhưng vẫn luôn chú trọng đến vị trí của họ trong lịch sử.

PV: Trong văn học Việt Nam, có rất nhiều tác phẩm phê phán tư tưởng "trọng nam khinh nữ". Ông nhìn nhận tư tưởng này như thế nào?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Đó là ảnh hưởng của văn hóa phong kiến và Nho giáo. Thời đó, việc trọng nam khinh nữ ở Việt Nam còn nặng nề lắm. Nhưng từ khi Việt Nam bắt đầu tiếp thu văn hóa phương Tây và sau Cách mạng Tháng Tám, vai trò của phụ nữ mới được nhìn nhận đúng đắn hơn.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư và tự truyện "Đi qua trăm năm", tác phẩm do nguyên Bí thư TPHCM Nguyễn Văn Nên đặt hàng ông viết. Ảnh: Hồ Lam

Sống mà không nhớ cội nguồn dân tộc thì cuộc sống đó không có ý nghĩa gì

PV: Theo ông, làm thế nào để xây dựng thói quen đọc sách thường xuyên trong cộng đồng hiện nay?

Một góc phòng làm việc của nhà nghiên cứu bách niên có rất nhiều đầu sách quý về lịch sử, văn hóa Việt Nam. Ảnh: Hồ Lam

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Đó là trách nhiệm của các cơ quan văn hóa. Vì vậy mới có nhiều sự kiện, lễ hội, hoạt động lan tỏa văn hóa đọc như hiện nay.

Hiện nay, việc phát hành sách và bán sách đã tốt và có nhiều điều kiện hơn trước nên đó cũng là một yếu tố thúc đẩy việc viết và đọc sách nhiều hơn. Ví dụ, theo thống kê từ nhà xuất bản, tự truyện Đi qua trăm năm của tôi in 1.000 bản, trong 1 năm đã bán hết, đó là tín hiệu vui.

PV: Trong thời gian tới, ông có kế hoạch sáng tác hay nghiên cứu về đề tài gì?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Tôi đã hứa với độc giả sẽ viết thêm càng nhiều sách nữa thì càng tốt.

Tôi đang nghiên cứu một vấn đề mà bản thân tôi cũng thắc mắc từ lâu, đó là tên gọi của các địa danh xưa và lịch sử của làng xã, địa phương.

Nhiều người trẻ bây giờ không biết tên làng xưa của mình là gì, nguồn gốc ra sao, sau này có thay đổi gì không, nếu có thì thay đổi như thế nào. Tôi muốn viết một cuốn sách giúp những ai quan tâm đến cội nguồn, quê hương có thể tìm hiểu.

PV: Ông có lời khuyên nào dành cho người trẻ trong việc đọc sách?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư: Mỗi người có tư tưởng riêng, không thể bắt họ làm theo ý mình. Còn cá nhân tôi nghĩ, khi còn trẻ thì càng đọc sách lịch sử càng nhiều càng tốt. Dù học ngành gì cũng nên có kiến thức về lịch sử nước nhà. Khi hiểu lịch sử, mình mới thấy tổ tiên ta oanh liệt ra sao, họ đã sống và bảo vệ đất nước như thế nào, từ đó mới tin vào dân tộc mình. Có niềm tin đó thì mới thấy bản thân mỗi người cần có trách nhiệm bảo vệ, phát triển đất nước ra sao. Còn nếu sống mà không nhớ gì về lịch sử hay cội nguồi dân tộc thì cuộc sống đó không có ý nghĩa gì.

PV: Xin cảm ơn nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư về cuộc trao đổi!

Trần Hồ Lam