Nhà khoa học 'Made in Vietnam' và mối tình nửa thế kỷ với đất Việt

GS.TS Furuta Motoo trình bày bài giảng với chủ đề “Con đường nghiên cứu Việt Nam hơn 50 năm của tôi: Từ quá khứ đến tương lai”.

GS.TS Furuta Motoo không chỉ được biết đến là một học giả uy tín hàng đầu về Việt Nam học, mà còn là hiệu trưởng sáng lập Trường ĐH Việt Nhật. Ông là Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của một trường thành viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và là người đặt nền móng cho mô hình giáo dục đại học kết nối tri thức giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Sau 10 năm dẫn dắt Trường ĐH Việt Nhật (2016–2026), GS.TS Furuta Motoo chính thức kết thúc nhiệm kỳ Hiệu trưởng, khép lại một chặng đường đặc biệt, đồng thời mở ra một vai trò mới trong hành trình gắn bó với Việt Nam.

Gia nhập Đại học Quốc gia Hà Nội từ năm 2016, GS.TS Furuta Motoo trở thành hiệu trưởng nước ngoài đầu tiên trong lịch sử của đơn vị này. Trong bối cảnh một mô hình cơ sở giáo dục đại học mới được hình thành, ông cùng tập thể nhà trường từng bước xây dựng nền tảng từ con số gần như ban đầu.

Suốt một thập kỷ, dưới sự dẫn dắt của ông, Trường ĐH Việt Nhật đã định hình bản sắc học thuật, phát triển các chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu gắn với thực tiễn.

Nói về hành trình của mình, Giáo sư Furuta Motoo chia sẻ: "Việt Nam là mối tình đầu của tôi và tôi rất trung thành với tình đầu của mình suốt nửa thế kỷ nay. Có thể nói rằng tôi là một nhà khoa học nước ngoài "Made in Vietnam".

Không chỉ nghiên cứu, ông còn sống, làm việc và sử dụng thành thạo tiếng Việt trong giảng dạy cũng như đời sống. Những trải nghiệm đó được chắt lọc trong nhiều công trình, trong đó có cuốn Việt Nam – Một góc nhìn từ Nhật Bản (2025), như một cách kể lại Việt Nam bằng góc nhìn vừa khách quan, vừa giàu tình cảm.

GS.TS Furuta Motoo: Tôi là một nhà khoa học nước ngoài "Made in Vietnam.

Trong bài giảng cuối trên cương vị Hiệu trưởng, GS Furuta Motoo nhấn mạnh sự chuyển dịch của ngành Việt Nam học tại Nhật Bản: từ nghiên cứu dựa trên tư liệu gián tiếp sang tiếp cận bằng tiếng Việt, gắn với trải nghiệm thực địa và đời sống xã hội.

Một luận điểm nổi bật là "sức mạnh từ dưới lên", sự linh hoạt, khả năng thích ứng và những sáng kiến từ cơ sở đã góp phần tạo nên sức sống của xã hội Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn khó khăn sau chiến tranh và quá trình hình thành đường lối Đổi mới.

Bên cạnh đó, nghiên cứu về nạn đói năm 1945 với phương pháp điều tra thực địa cũng là đóng góp quan trọng, giúp làm rõ mức độ nghiêm trọng của thảm họa và thúc đẩy hiểu biết lịch sử giữa Việt Nam và Nhật Bản. Từ đó, ông cho rằng khu vực học trong thế kỷ XXI cần hướng tới việc tăng cường hiểu biết và đối thoại giữa các quốc gia.

Bài giảng không chỉ đánh dấu việc kết thúc nhiệm kỳ hiệu trưởng, mà còn là sự tổng kết một hành trình dài trong nghiên cứu và giáo dục, góp phần đưa Việt Nam học trở thành cầu nối tri thức giữa hai nền văn hóa.

Với Giáo sư Furuta Motoo, hành trình phía trước có thể ở một vai trò khác, nhưng vẫn tiếp nối câu chuyện đã theo ông suốt nửa thế kỷ: kể về Việt Nam với thế giới, và đưa thế giới đến gần hơn với Việt Nam.

Ông Phạm Bảo Sơn - Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội ghi nhận, đóng góp của GS Furuta Motoo không chỉ nằm ở các kết quả cụ thể, mà còn ở tâm huyết và vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng cho các giai đoạn phát triển tiếp theo. Bên cạnh vai trò quản lý, GS Furuta Motoo còn là học giả tiêu biểu góp phần đưa Việt Nam học ra thế giới.