Nguy cơ xuất hiện El Nino rất mạnh; bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất

Đây có thể là một trong những đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950

Bà Đặng Thanh Mai, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, cho biết hiện tượng El Nino đã chính thức hình thành trên khu vực xích đạo trung tâm Thái Bình Dương và đang có xu hướng tiếp tục phát triển mạnh trong những tháng tới.

Theo kết quả theo dõi và các mô hình dự báo khí hậu trong nước và quốc tế, El Nino gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027.

Đáng chú ý, xác suất xuất hiện El Ninõ rất mạnh hiện được đánh giá ở mức 60-65%. Nếu kịch bản này xảy ra, đây có thể là một trong những đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950, với cường độ tương đương sự kiện El Nino lịch sử giai đoạn 2015-2016.

Theo bà Đặng Thanh Mai, quá trình hình thành El Nino năm nay diễn ra tương đối nhanh. Chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6, cho thấy trạng thái El Ninõ đã được xác lập rõ ràng.

Sự chuyển đổi nhanh từ trạng thái trung tính sang El Nino phản ánh quá trình ấm lên mạnh của vùng trung tâm Thái Bình Dương cùng với sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển. Đây là yếu tố làm gia tăng khả năng El Nino tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới.

Theo dõi sát hiện tượng El Nino và liên tục cập nhật các kịch bản dự báo

Thông tin thêm về diễn biến này, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết cơ quan khí tượng đã theo dõi sát hiện tượng El Nino từ đầu năm 2026 và liên tục cập nhật các kịch bản dự báo.

Nếu như dự báo tháng 4 chỉ ghi nhận khoảng 20% khả năng xuất hiện El Nino mạnh, thì đến tháng 5 con số này tăng lên 37% và hiện nay đã đạt mức 60-65%.

Xu hướng này cho thấy nguy cơ xuất hiện El Nino rất mạnh đang ngày càng rõ nét.

Trước nguy cơ đó, ngày 10/6 vừa qua, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cũng đã đưa ra cảnh báo về các rủi ro toàn cầu do El Ninõ gây ra, đồng thời khuyến nghị các quốc gia sớm xây dựng kế hoạch ứng phó.

Bắc Bộ, Trung Bộ có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn trung bình nhiều năm, thậm chí ghi nhận các mức nhiệt vượt kỷ lục lịch sử

Theo đánh giá của cơ quan khí tượng thủy văn, tác động đáng lo ngại nhất của El Nino đối với Việt Nam là tình trạng thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng.

Dự báo trong các tháng cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, nền nhiệt có thể cao hơn từ 1-2 độ C.

Điều này đồng nghĩa với việc Bắc Bộ và Trung Bộ có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn so với trung bình nhiều năm, thậm chí ghi nhận các mức nhiệt vượt kỷ lục lịch sử.

Nguy cơ thiếu hụt lượng mưa, ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất

Bên cạnh đó, lượng mưa tại nhiều khu vực được dự báo giảm từ 25-50%, tập trung chủ yếu ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Đây đều là những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước.

Tại Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ, mùa mưa năm nay có nguy cơ thiếu hụt đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất vụ hè thu.

Trong khi đó, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long được dự báo sẽ đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng trong mùa khô cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Đối với Tây Nguyên, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm hơn bình thường, làm gia tăng áp lực về nguồn nước tưới cho các cây công nghiệp chủ lực như cà phê, hồ tiêu và cây ăn quả.

Đặc biệt, nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá ở mức cao. Đây là khu vực từng chịu tác động nặng nề trong đợt El Nino 2015-2016 và hạn mặn lịch sử giai đoạn 2019-2020.

Theo ông Mai Văn Khiêm, bài học từ đợt hạn mặn năm 2019-2020 cho thấy việc dự báo sớm và chủ động điều chỉnh lịch thời vụ đã giúp giảm đáng kể thiệt hại. Nhiều địa phương đã dịch chuyển thời gian gieo sạ vụ lúa thứ ba để tránh cao điểm xâm nhập mặn, qua đó bảo vệ sản xuất hiệu quả hơn.

Không chỉ tác động trong nước, El Nino còn có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Hiện Cục Khí tượng Thủy văn đang phối hợp với các tổ chức quốc tế và cơ quan khí tượng các nước để đánh giá tác động của hiện tượng này đối với sản xuất nông nghiệp tại nhiều quốc gia.

Một số nước sản xuất nông nghiệp lớn như Thái Lan đã bắt đầu triển khai các kế hoạch tích trữ nguồn nước trên lưu vực sông Mekong nhằm giảm thiểu rủi ro. Những động thái này có thể tác động nhất định tới nguồn nước ở hạ lưu, bao gồm khu vực Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.

Nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng vẫn hiện hữu

Tuy nhiên, cơ quan khí tượng cũng lưu ý El Nino không đồng nghĩa với việc thiên tai giảm bớt. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trong các năm El Nino, nhưng nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng vẫn hiện hữu.

Thực tế cho thấy nhiều hiện tượng thiên tai nghiêm trọng từng xảy ra trong các năm El Nino. Điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 hay các đợt lũ lớn tại miền Trung trong những năm El Nino trước đây.

Báo cáo Chính phủ sớm xây dựng phương án ứng phó El Nino

Trước những diễn biến khó lường của thời tiết, ngành khí tượng thủy văn đang tiếp tục theo dõi sát tình hình, cập nhật các kịch bản tác động và tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Chính phủ xây dựng phương án ứng phó từ sớm.

Các địa phương, doanh nghiệp và người dân cũng được khuyến nghị chủ động kế hoạch sản xuất, tích trữ nguồn nước và triển khai các giải pháp thích ứng nhằm giảm thiểu rủi ro đối với sản xuất và đời sống.

Chủ động ứng phó mưa lớn, lũ quét ở miền Bắc

Trước diễn biến mưa lớn diện rộng tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự Bộ Công Thương đã ban hành Công điện số 4431/CĐ-PCTT ngày 16/6/2026 yêu cầu các đơn vị trong ngành chủ động triển khai các biện pháp ứng phó nhằm bảo đảm an toàn công trình công nghiệp, năng lượng, tính mạng và tài sản của nhân dân.

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, do ảnh hưởng của rãnh gió mùa, từ đêm 15/6 đến sáng 18/6, khu vực trung du và vùng núi Bắc Bộ xuất hiện một đợt mưa lớn diện rộng. Dự báo các tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn, Bắc Ninh, Cao Bằng, Tuyên Quang, Thái Nguyên có lượng mưa phổ biến từ 100 - 200 mm, có nơi trên 300 mm.

Trong khi đó, tại Lào Cai, Phú Thọ, Sơn La, Điện Biên và Lai Châu, lượng mưa phổ biến từ 70 - 150 mm, có nơi trên 250 mm.

Để chủ động ứng phó với mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị theo dõi chặt chẽ diễn biến thiên tai, kịp thời triển khai các biện pháp ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”, đồng thời rà soát kế hoạch phòng, chống thiên tai năm 2026 phù hợp với tình hình thực tế, sẵn sàng triển khai khi có tình huống xảy ra.

Các đơn vị được yêu cầu kiểm tra các công trình, khu vực xung yếu để kịp thời khắc phục những khiếm khuyết, bảo đảm an toàn trong quá trình vận hành và sản xuất.

Đối với Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, Bộ Công Thương yêu cầu chỉ đạo các chủ đập thủy điện thực hiện nghiêm quy trình vận hành đơn hồ, liên hồ chứa đã được phê duyệt, bảo đảm vận hành khoa học, an toàn tuyệt đối cho công trình và sử dụng hiệu quả nguồn nước phục vụ phát điện trong các tháng cao điểm nắng nóng.

Các Sở Công Thương cũng cần tăng cường kiểm tra công tác bảo đảm an toàn đối với hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản, hệ thống lưới điện, đập và hồ chứa thủy điện thuộc phạm vi quản lý; đặc biệt lưu ý các hồ đập xung yếu, thủy điện nhỏ hoặc đang thi công, sửa chữa.

Đồng thời, kịp thời phát hiện các điểm có nguy cơ sạt lở để cắm biển cảnh báo, phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương bảo đảm an toàn cho người dân, nhất là trong các tình huống xả lũ khẩn cấp.

Đối với các công trình công nghiệp, thủy điện và khai thác khoáng sản đang thi công tại khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất, các địa phương được yêu cầu tham mưu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo chủ đầu tư tạm dừng thi công khi cần thiết; xây dựng phương án di dời người lao động, máy móc, vật tư, thiết bị đến nơi an toàn và bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt phục vụ công tác ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.

Bộ Công Thương cũng yêu cầu khẩn trương rà soát các khu vực có nguy cơ bị chia cắt, cô lập để xây dựng phương án dự trữ hàng hóa, bảo đảm cung ứng đầy đủ các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là lương thực, nước uống và nhu yếu phẩm phục vụ người dân, không để xảy ra tình trạng thiếu hàng hóa thiết yếu trong mọi tình huống.

Đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Công điện yêu cầu chỉ đạo các đơn vị điện lực triển khai các phương án ứng phó thiên tai, bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định, nhất là cho các phụ tải quan trọng; bảo đảm an toàn cho người dân, thiết bị và các công trình điện lực.

Các đơn vị cần sẵn sàng khôi phục nhanh hệ thống điện khi xảy ra sự cố, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền các biện pháp phòng tránh tai nạn điện trong mùa mưa bão.

EVN được giao rà soát các vị trí có nguy cơ mất an toàn cao, các khu vực cây cối có khả năng ảnh hưởng đến hành lang lưới điện để phối hợp xử lý, phát quang, bảo đảm khoảng cách an toàn theo quy định.

Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị quản lý vận hành thủy điện trực thuộc kiểm tra hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống cảnh báo xả lũ và phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

Đối với Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia, Bộ Công Thương yêu cầu xây dựng phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia hợp lý, huy động tối ưu các nguồn điện nhằm bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, liên tục và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội cũng như nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Các chủ đập thủy điện được yêu cầu tổ chức trực ban nghiêm túc, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, tăng cường công tác cảnh báo để bảo đảm an toàn cho người dân và các hoạt động trên sông, suối khu vực hạ du trước khi điều tiết hồ chứa hoặc tăng lưu lượng xả nước.

Đồng thời, chủ động quan trắc khí tượng thủy văn trên lưu vực hồ, dự báo lưu lượng nước về hồ, cung cấp thông tin đầy đủ theo quy định và khẩn trương hoàn thành việc kiểm tra, đánh giá an toàn đập, hồ chứa trước mùa mưa bão.

Đối với các đơn vị khai thác, chế biến khoáng sản, Bộ Công Thương yêu cầu kiểm tra, rà soát các bãi thải, khu mỏ, kho chứa, hệ thống đê chắn bãi thải và hồ chứa bùn thải quặng đuôi nhằm phát hiện kịp thời các nguy cơ mất an toàn để chủ động xử lý.

Các đơn vị cần thường xuyên gia cố hệ thống thoát nước, nạo vét hồ thải nhằm hạn chế nguy cơ tràn bùn, vỡ đập trong điều kiện mưa lớn.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản phải chủ động xây dựng phương án di dời máy móc, thiết bị, nhà ở tại các khu vực có nguy cơ sạt lở, tràn bùn; rà soát kỹ địa hình đồi dốc xung quanh công trình, nhà xưởng, văn phòng điều hành để kịp thời phát hiện nguy cơ sạt lở đất và triển khai các biện pháp ứng phó.