Ngưu Lang - Chức Nữ ban đầu không phải câu chuyện tình yêu

Hơn 2.500 năm trước, Khiên Ngưu và Chức Nữ đã xuất hiện trong những văn bản cổ của Trung Hoa. Khi ấy, họ mới chỉ là tên của hai hình tượng trên bầu trời, chưa phải đôi tình nhân bị chia cách bởi Ngân Hà và chỉ được gặp nhau một lần mỗi năm.

Câu chuyện về chàng chăn trâu và nàng tiên dệt vải được hình thành dần qua nhiều thế kỷ. Những chi tiết quen thuộc như hôn nhân, sự chia lìa, cầu Ô Thước và cuộc gặp vào đêm 7/7 lần lượt xuất hiện trong các tác phẩm văn học và truyền thuyết dân gian về sau.

Từ hai vì sao đến câu chuyện Ngưu Lang - Chức Nữ

Trong Kinh Thi, tập thơ cổ của Trung Hoa được hình thành từ khoảng thế kỷ 11 đến thế kỷ 6 trước Công nguyên, Khiên Ngưu và Chức Nữ đã xuất hiện trong thiên Đại Đông.

Chức Nữ được nhắc đến bên khung cửi, dù "chuyển dịch suốt ngày" nhưng không dệt nên tấm vải. Khiên Ngưu mang tên gắn với con trâu nhưng cũng không thể kéo xe.

Ở thời điểm này, hai hình tượng vẫn chưa phải một đôi tình nhân. Những tên gọi gắn với khung cửi, con trâu và chiếc xe phản ánh những hình ảnh quen thuộc trong đời sống xã hội nông nghiệp đương thời.

Qua các thời kỳ sau, hình tượng hai vì sao bắt đầu được gắn với những câu chuyện có nhiều cảm xúc hơn.

Khoảng thời Hán, trong các tác phẩm thơ ca được lưu truyền, Chức Nữ xuất hiện bên khung cửi, không dệt được vải và rơi nước mắt. Phía bên kia Ngân Hà là Khiên Ngưu. Khoảng cách giữa hai người bắt đầu được thể hiện như một sự chia lìa.

Dải Ngân Hà chia cách hai vì sao Khiên Ngưu và Chức Nữ trong truyền thuyết Thất tịch. Ảnh: China Highlight.

Những thế kỷ tiếp theo tiếp tục bổ sung các chi tiết về mối quan hệ giữa hai người. Đến thời Nam Bắc Triều và nhà Đường, câu chuyện về Ngưu Lang - Chức Nữ đã xuất hiện với nhiều yếu tố gần với truyền thuyết quen thuộc ngày nay.

Theo những dị bản phổ biến, Ngưu Lang là một chàng trai chăn trâu, còn Chức Nữ là nàng tiên dệt vải. Hai người kết duyên nhưng bị chia cách bởi Ngân Hà. Mỗi năm, vào đêm 7/7, đàn chim Ô Thước kết thành cầu để họ gặp nhau.

Như vậy, câu chuyện tình Ngưu Lang - Chức Nữ không xuất hiện ngay cùng lúc với tên gọi của hai vì sao. Hình tượng này được hình thành và bổ sung qua một quá trình kéo dài nhiều thế kỷ.

Trong khi câu chuyện về đôi tình nhân dần phổ biến, ngày 7/7 cũng đã có những phong tục riêng.

Một trong những phong tục nổi bật là Khất xảo, nghĩa là cầu sự khéo léo. Vào dịp này, các cô gái thực hiện những nghi thức liên quan đến kim, chỉ và nghề dệt, hướng tới Chức Nữ để cầu tài nữ công.

Một số ghi chép cho thấy phụ nữ trong cung từng thực hiện nghi thức xỏ chỉ qua kim vào ngày 7/7. Về sau, các hoạt động Khất xảo trở thành một phần trong sinh hoạt của nhiều cộng đồng.

Chức Nữ gắn với nghề dệt nên trở thành hình tượng được các cô gái hướng tới. Trong xã hội truyền thống, dệt, may và các công việc nữ công là những kỹ năng quan trọng trong đời sống gia đình. Vì vậy, Khất xảo không chỉ liên quan đến câu chuyện tình yêu của Ngưu Lang và Chức Nữ.

Ngày 7/7 từng là dịp để các cô gái thi tài, cầu sự khéo léo và gửi gắm mong muốn về hôn nhân. Những phong tục này tồn tại song song với quá trình câu chuyện Ngưu Lang - Chức Nữ ngày càng gắn với Thất tịch.

"Valentine phương Đông"

Khi câu chuyện về Ngưu Lang - Chức Nữ trở nên phổ biến, ngày 7/7 cũng ngày càng được liên hệ với tình yêu và hôn nhân.

Tuy nhiên, cách gọi Thất tịch là "Valentine phương Đông" chủ yếu xuất hiện trong bối cảnh hiện đại, khi ngày Valentine của phương Tây ngày càng phổ biến tại Trung Quốc.

Cuối thế kỷ XX, hoa hồng, chocolate và những cuộc hẹn dành cho các cặp đôi trở thành những hình ảnh quen thuộc trong ngày Valentine. Trong bối cảnh đó, Thất tịch với câu chuyện về một đôi tình nhân gặp nhau mỗi năm một lần trở thành một ngày lễ dễ được gắn với tình yêu.

Đầu những năm 2000, tại Trung Quốc xuất hiện thêm nhiều hoạt động được tổ chức với chủ đề tình yêu vào dịp 7/7. Năm 2002, một sự kiện quy mô lớn mang tên "Lễ hội tình yêu mùng 7 tháng 7" được tổ chức tại Hà Bắc, thu hút sự quan tâm của công chúng.

Các hoạt động thương mại cũng nhanh chóng phát triển quanh ngày lễ. Hoa, chocolate, trang sức, những bữa tối dành cho hai người và các chương trình du lịch dành cho các cặp đôi dần trở thành một phần của thị trường Thất tịch.

Những người trẻ đang sử dụng điện thoại di động tại một sự kiện kỷ niệm lễ Thất tịch ở Trung Quốc vào năm 2019. Ảnh: Reuters.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống của ngày 7/7 không còn phổ biến như trước, đặc biệt tại các đô thị. Những nghi thức như Khất xảo gắn với đời sống nông nghiệp và nghề nữ công dần ít xuất hiện trong sinh hoạt thường ngày.

Tuy nhiên, một số địa phương vẫn duy trì các hoạt động truyền thống. Tại một số cộng đồng ở Quảng Đông, phụ nữ vẫn tổ chức các hoạt động liên quan đến thủ công, thi tài khéo léo và những nghi thức của Khất xảo vào dịp 7/7.

Vì vậy, Thất tịch hiện nay tồn tại với nhiều lớp ý nghĩa cùng lúc. Đây vừa là ngày gắn với truyền thuyết Ngưu Lang - Chức Nữ, vừa lưu giữ những phong tục liên quan đến Khất xảo, đồng thời trở thành dịp để các cặp đôi hẹn hò và trao quà ở nhiều đô thị Trung Quốc.

Cách gọi "Valentine phương Đông" phản ánh lớp nghĩa hiện đại của Thất tịch, nhưng không thể bao quát toàn bộ lịch sử của ngày lễ.

Hoàng Hoàng