Nguồn cung năng lượng toàn cầu: Bấp bênh tại điểm nghẽn Trung Đông

An ninh năng lượng toàn cầu đối mặt thách thức.

Thị trường nhiều biến động

Trong tuần cuối tháng 3/2026, thị trường năng lượng toàn cầu đã có những biến động rõ rệt khi xung đột tại Trung Đông gia tăng. Giá dầu Brent (chuẩn giá dầu thô toàn cầu) đã tăng lên khoảng 103,94 USD/thùng, trong khi dầu WTI (chuẩn giá dầu của Mỹ) đạt khoảng 91,62 USD/thùng, cho thấy thị trường đang phản ứng mạnh với nguy cơ gián đoạn nguồn cung và duy trì mức phí rủi ro địa chính trị cao.

Trung Đông tiếp tục là điểm nghẽn chiến lược của an ninh năng lượng toàn cầu, đặc biệt tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày đi qua khu vực này, tương đương gần 20% tiêu thụ dầu toàn cầu. Không chỉ vậy, khoảng 20% thương mại khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới cũng đi qua Hormuz, khiến bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động đồng thời đến cả thị trường dầu, khí và điện.

Tác động này đã bắt đầu lan rộng sang các khu vực tiêu thụ lớn. Tại châu Âu, theo dữ liệu từ nền tảng Tổng hợp Lưu trữ Khí đốt châu Âu (AGSI), mức dự trữ khí đốt chỉ còn khoảng 44% dung tích vào cuối tháng 1/2026, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 10 năm là 58%. Trong bối cảnh mùa đông kéo dài, nhu cầu sưởi ấm tăng cao đã khiến giá khí đốt tăng mạnh, đồng thời buộc khu vực này tiếp tục phụ thuộc vào nguồn LNG nhập khẩu.

Áp lực năng lượng cũng lan sang lĩnh vực điện và nền kinh tế vĩ mô. IEA dự báo nhu cầu điện toàn cầu sẽ tăng khoảng 3,7% trong năm 2026, tiếp nối mức tăng mạnh của năm trước, chủ yếu do quá trình điện khí hóa, nhu cầu làm mát và sự mở rộng nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh đó, chi phí năng lượng tiếp tục là yếu tố quan trọng duy trì áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Vicki Hollub – Tổng giám đốc điều hành Occidental Petroleum (Mỹ), cho rằng ngành dầu khí cần mức giá khoảng 70 USD/thùng để duy trì tăng trưởng sản lượng, trong khi vùng giá thấp hơn chủ yếu chỉ đủ duy trì hoạt động hiện tại. Thị trường đang ở trạng thái nhạy cảm, giá năng lượng đủ cao để gây áp lực lên chi phí và lạm phát, nhưng chưa chắc đủ ổn định để thúc đẩy đầu tư dài hạn trong bối cảnh rủi ro địa chính trị.

Tăng cường khả năng ứng phó

Trước những rủi ro trên, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh các biện pháp bảo đảm an ninh năng lượng. Theo Bộ Năng lượng Mỹ (DOE), Mỹ hiện duy trì khoảng 416 triệu thùng trong Kho Dự trữ dầu mỏ chiến lược, trong khi Trung Quốc được ước tính sở hữu hơn 1 tỷ thùng dự trữ. Trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang, việc phối hợp xả kho dự trữ giữa các nền kinh tế lớn tiếp tục được xem là công cụ quan trọng nhằm ổn định thị trường trong ngắn hạn.

Song song với đó, đầu tư vào hạ tầng năng lượng đang được đẩy mạnh trên nhiều khu vực. Tại châu Âu, theo Ủy ban châu Âu (EC), các quốc gia đang tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo và mở rộng lưới điện xuyên biên giới nhằm giảm phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu. Ở châu Á, Hàn Quốc đẩy mạnh nhập khẩu LNG theo hợp đồng dài hạn, đồng thời khởi động lại các nhà máy điện hạt nhân để đảm bảo nguồn cung ổn định. Trong khi đó, các nền kinh tế Trung Đông như UAE và Saudi Arabia đang đầu tư mạnh vào năng lượng mặt trời và hydro xanh nhằm đa dạng hóa nguồn thu và giảm phụ thuộc vào dầu mỏ. Còn Nhật Bản, quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, đã thông báo giải phóng gần 80 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, đồng thời đẩy nhanh khởi động lại điện hạt nhân và triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Ông Fatih Birol – Giám đốc điều hành IEA nhận định rằng, các biện pháp sử dụng dự trữ chỉ có tác dụng trong ngắn hạn, trong khi rủi ro gián đoạn nguồn cung, đặc biệt tại eo biển Hormuz, vẫn là yếu tố cốt lõi chi phối thị trường. Các quốc gia cần chuyển từ đảm bảo nguồn cung sang xây dựng hệ thống năng lượng linh hoạt, có khả năng chống chịu trước các cú sốc.

Nhu cầu điện toàn cầu cũng được dự báo tăng mạnh, IEA ước tính mức tăng khoảng 3,7% trong năm 2026, chủ yếu đến từ sự phát triển của trung tâm dữ liệu và AI. Điều này buộc các quốc gia phải hiện đại hóa hệ thống truyền tải và lưu trữ năng lượng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đầu tư dài hạn chỉ có thể duy trì nếu chính sách ổn định. Những thay đổi về cơ chế giá carbon, trợ cấp năng lượng hay quy định môi trường có thể làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư, đặc biệt đối với các dự án năng lượng có vòng đời dài từ 15–25 năm.

Trong ngắn hạn, nhiều chính phủ tiếp tục triển khai các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu nhằm giảm áp lực chi phí cho người dân, như trợ giá điện, hỗ trợ hóa đơn hoặc giảm thuế nhiên liệu. Tuy nhiên, việc rút lại các biện pháp này có thể khiến giá năng lượng tăng trở lại, buộc các nhà hoạch định chính sách phải cân bằng giữa ổn định xã hội và duy trì tín hiệu thị trường.

An ninh năng lượng năm 2026 đã bước sang một giai đoạn mới, địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông đã trở thành biến số trung tâm. Trong bối cảnh đó, khả năng đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ và nâng cao sức chống chịu của hệ thống sẽ là yếu tố quyết định giúp các quốc gia thích ứng với một thế giới ngày càng bất định.

Hồng Nhung