Người Thái Mường Lò phát huy di sản trong nhịp sống mới

Ở vựa lúa lớn thứ hai miền Tây Bắc này, những điệu xòe là sợi dây gắn kết con người với con người, con người với bản làng, giữa các cộng đồng với nhau trong nhịp sống mới hôm nay.

Hơn cả một điệu múa, Xòe Thái là cả một nền văn hóa, nơi chứa đựng triết lý sống, cái nhìn về thiên nhiên, con người và cộng đồng. Với người Thái ở Mường Lò, mỗi nhịp tung khăn trong vòng xòe là lời mời nồng hậu, mỗi động tác nắm tay là thông điệp về sự chung sức, chung lòng trong lao động và tình yêu thương. Chính vì lẽ đó, Xòe Thái đã vươn ra khỏi biên giới bản làng, hội tụ và lan tỏa rộng rãi trong đời sống tinh thần của các thế hệ.

Xòe Thái được trình diễn trong các lễ hội ở Mường Lò

Cách đây 4 năm, Nghệ thuật Xòe Thái vinh dự được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, nhân lên niềm tự hào và trách nhiệm gìn giữ, phát huy giá trị di sản dành cho cộng đồng hôm nay và mai sau.

Điều làm nên sự khác biệt ở Mường Lò chính là tinh thần cộng đồng trong việc gìn giữ di sản. Không chỉ dừng ở lễ hội hoặc những dịp đặc biệt, Xòe Thái hiện hữu trong mọi sinh hoạt thường ngày. Hàng nghìn nghệ nhân, trong đó có những người ở độ tuổi ngoài 80, vẫn say mê truyền dạy từng động tác xòe cho lớp trẻ và cộng đồng, để những điệu xòe cổ như “Khắm khen”, “Nhôm khăn”, “Ỏm lọm tốp mư”… được lưu giữ trọn vẹn, không bị mai một theo thời gian.

Thiếu nữ Thái vùng Mường Lò trong điệu xòe ngày xuân

Nghệ nhân dân gian ưu tú Điêu Thị Siêng, thôn Đêu 2, phường Nghĩa Lộ chia sẻ: “Từ các ông, các bà truyền lại, tôi hiểu và nắm được. Tôi cứ sợ điệu xòe mai một đi nên cũng dạy cho các cháu. Các thầy cô giáo cũng tạo điều kiện cho các cháu được đến học ngoài giờ nên các cháu rất phấn khởi”.

Nhiệm vụ bảo tồn và phát huy di sản không chỉ thuộc về các nghệ nhân. Chính quyền các xã, phường ở vùng Mường Lò nói riêng và tỉnh Lào Cai nói chung những năm qua đã triển khai nhiều hoạt động nhằm nâng cao nhận thức và tạo môi trường để Nghệ thuật Xòe Thái được phát huy. Trong đó có việc tổ chức các lễ hội, chương trình biểu diễn, giao lưu văn hóa, từ đó quảng bá rộng rãi hơn với du khách gần xa về nghệ thuật xòe.

Ông Lương Mạnh Hà, Bí thư Đảng ủy phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai cho biết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục phát huy, truyền dạy các điệu xòe; tiếp tục phát triển, thành lập các đội xòe để giữ gìn và phát huy nét văn hóa riêng có của cộng đồng dân tộc Thái”.

Điệu xòe không bị mai một mà luôn mở rộng ở bất cứ thời điểm nào vui

Trên hành trình phát huy giá trị di sản, việc truyền dạy Xòe Thái trong trường học cũng là một bước tiến quan trọng. Nhiều nhà trường ở Nghĩa Lộ đã mời nghệ nhân đến trực tiếp giảng dạy, đưa nghệ thuật Xòe Thái vào chương trình hoạt động ngoại khóa, để học sinh không chỉ biết đến di sản qua sách vở mà còn được nắm tay thể hiện vũ điệu của chính cộng đồng mình.

Cô giáo Phạm Thị Thanh Hiền, Trường TH và THCS Nghĩa Lộ cho biết: “Có thể thấy các em, từ nhỏ đến lớn, đều rất yêu các điệu xòe, tiếp thu rất nhanh. Trong các hoạt động này, chúng tôi cũng nhận được sự trợ giúp của các nghệ nhân; họ dành nhiều thời gian và công sức để hướng dẫn các cháu”.

Người Thái Mường Lò quảng bá điệu xòe ở các thành phố lớn

Hiện ở Mường Lò có hàng trăm đội văn nghệ ở các bản làng với hàng nghìn nghệ nhân xòe, không chỉ trình diễn mỗi dịp lễ hội mà còn mở rộng vòng xòe trong tất cả các ngày vui, để điệu xòe thực sự là hồn cốt của văn hóa Thái, là “cơm ăn, nước uống” với mỗi người dân.

Em Lò Thị Xuân, bản Pá Kết, phường Trung Tâm, tỉnh Lào Cai chia sẻ: “Xòe đẹp không chỉ bằng động tác mà còn bằng cả tâm hồn. Vì thế, ngoài việc thường xuyên tập luyện, chúng em cũng lắng nghe các bà, các chị để thấu hiểu hơn về ý nghĩa của các điệu xòe”.

Xuân gõ cửa, Tết về rộn ràng trên khắp bản làng miền Tây Bắc. Nắm tay trong những điệu xòe, đồng bào Thái vùng Mường Lò càng thêm tự hào, nỗ lực giữ gìn di sản trong nhịp sống mới nhiều đổi thay của quê hương, đất nước.

Đinh Tuấn/VOV-Tây Bắc