Người Mông đón Tết ở Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Tết cổ truyền của đồng bào Mông thường diễn ra trước Tết Nguyên đán 1 tháng. Đây là thời điểm thu hoạch xong vụ mùa, mọi người đang nghỉ ngơi sau một năm lao động vất vả.

Trong thời gian này, bà con làm lễ để thể hiện sự biết ơn, tôn kính với tổ tiên và ước mong một năm mới tốt đẹp hơn.

Tết cổ truyền của người Mông hiện nay có nhiều thay đổi nhưng không thể thiếu các phong tục, nghi lễ mang đậm tính truyền thống dân tộc.

Tết của người Mông được tổ chức trước Tết Nguyên đán 1 tháng

Tết cổ truyền của đồng bào dân tộc Mông được bắt đầu từ mồng 1 tháng 12 âm lịch và ngày cuối cùng của tháng 11 âm lịch được coi là ngày cuối cùng của năm.

Những ngày cuối năm, bà con đồng bào dân tộc Mông tranh thủ làm nốt những công việc còn dang dở, dành thời gian để dọn dẹp, sửa sang nhà cửa, mua sắm đồ để đón Tết.

Không khí chuẩn bị để làm bánh dày từ khâu chọn gạo nếp, đồ xôi nếp, chuẩn bị cối đến giã bánh dày.

Sau khi giã, bánh được nặn thành hình tròn, hình dẹt (tượng trưng cho mặt trăng, mặt trời, là nguồn gốc sinh ra con người và muôn loài trên trái đất) và được bọc bên ngoài bằng lá chuối. Bánh thành phẩm sẽ được chủ nhà đem đi cúng tổ tiên.

Ngày Tết, những nông cụ, dụng cụ lao động của người Mông cũng được nghỉ ngơi sau một năm làm việc

Nghi lễ quét dọn nhà cửa bằng chiếc chổi làm từ 3 cành tre, với quan niệm quét đi những điều xấu xa, rủi ro, bệnh tật đi theo năm cũ và cầu mong năm mới gặp nhiều may mắn

Người đàn ông trong gia đình sẽ là người phụ trách công việc dọn bàn thờ, họ tự cắt giấy dó để thay giấy trên bàn thờ cũ.

Lễ cúng của đồng bào dân tộc Mông mang đậm tín ngưỡng riêng. Gia chủ cúng bằng gà sống sau đó túm lông cổ gà rồi chấm tiết vào chính nó để gắn giấy dó ban thờ.

Tết không chỉ là dịp đoàn tụ của mọi gia đình, mà còn là ngày con cháu cúng mời tổ tiên ông bà những người đã khuất về cùng vui tết với gia đình.

Đồng thời các gia đình, dòng họ cầu xin tổ tiên, các vị thần linh phù hộ cho con cháu sang năm mới sức khỏe dồi dào, nhiều tiền tài, nhiều may mắn và hạnh phúc.

Buổi chiều ngày ba mươi Tết (ngày cuối cùng của tháng 11 Âm lịch), chủ nhà bắt đầu vào làm các nghi lễ quan trọng của năm.

Bánh dày là thứ không thể thiếu trong mâm cỗ Tết của người Mông. Nhịp chày giã bánh dày cùng tiếng cười rộn ràng vang khắp bản làng

Mâm cỗ cúng của người Mông không thẻ thiếu gà và bánh dày

Trước hết là nghi lễ quét dọn nhà cửa (quét bồ hóng) với quan niệm quét đi những điều xấu xa, rủi ro, bệnh tật đi theo năm cũ, đồng thời cầu mong năm mới sẽ gặp nhiều may mắn, nhiều tiền lộc, của cải, gia đình khỏe mạnh và hạnh phúc.

Gia chủ phải chọn, chặt lấy 3 cành tre không bị gãy ngọn, buộc 3 nén nhang vào quét qua các góc nhà, chân tường trong nhà ra cửa chính.

Tiếp đó, lấy chổi chít quét sạch nhà cửa với quan niệm xua đuổi những tà khí, không may mắn cho đi cùng năm cũ, năm mới gia đình đón sự may mắn, với mong muốn một năm mới an lành, hạnh phúc, vừa quét vừa khấn quanh một vòng phía trong nhà và mang ra ngoài đổ ở phía cửa dưới.

Lời khấn có ý nghĩa:“Năm mới tết đến, năm cũ qua đi. Hôm nay không quét ma cột nhà, ma bếp, ma cửa, quét hồn vía của cải trong nhà đi mà sẽ quét những bệnh tật, đau ốm, quét ma tà quỷ dữ ở trong nhà đi, quét những cái rủi ro, cái không tốt, quét tất cả những điều xấu này đến nơi mặt trời lặn, xuống nơi mặt trăng xuống… để bước sang năm mới này chỉ có cái mới, cái tốt đẹp, không có ốm đau, gia đình yên vui và hạnh phúc”.

Phần quan trọng nhất trong ngày Tết của đồng bào Mông, đó là thay lại bàn thờ và giấy dán bàn thờ

Cửa ngôi nhà và các cột nhà cũng được dán giấy

Cúng Tết là một nghi lễ rất quan trọng đối với người Mông. Với quan niệm, cúng Tết để cầu cho mưa thuận, gió hòa, gia đình sức khỏe, mùa màng bội thu, người Mông còn thờ cúng nông cụ thể hiện năm mới làm ăn gặp nhiều may mắn.

Phần quan trọng nhất trong ngày Tết của đồng bào Mông, đó là thay lại bàn thờ và giấy dán bàn thờ.

Người Mông quan niệm đây là vị thần quan trọng nhất mà bất kỳ gia đình nào cũng phải thờ, dù họ sinh sống ở đâu hay là ngành Mông gì nếu không thờ cúng “Xử Ca” thì không phải là người Mông.

Vì vậy, mỗi dịp Tết đến các gia đình thường dán lại giấy tại bàn thờ “Xử Ca” sao cho mới hơn, gọn gàng và cầu mong năm mới gia đình sẽ được các vị thần che chở, phù hộ.

Thầy cúng thay ống hương, giấy bản (là loại giấy tự làm của người Mông) được cắt bằng khổ giấy A4 và đục hoa văn, treo trên vách của gian giữa nhà.

Cúng Tết là một nghi lễ rất quan trọng đối với người Mông

Người Mông quan niệm cúng Tết để cầu cho mưa thuận, gió hòa, gia đình sức khỏe, mùa màng bội thu

Lúc này, thầy cúng thông báo đến các vị thần tài - lộc và tổ tiên rằng năm cũ qua đi, năm mới đến gia chủ có con gà cúng mời các vị về chứng giám và phù hộ cho gia chủ làm ăn phát đạt, không bệnh tật.

Sau đó, gà được cắt tiết và nhổ 3 nắm lông chấm tiết dán lên tờ giấy theo hình mắt, mũi của con người rồi đốt 3 nén hương.

Gà sau khi cắt tiết được mổ và luộc nguyên con, gà chín được đặt lên mâm gồm: con gà, 1 chén rượu, thìa cơm, 1 bát nước luộc gà, 1 cái thìa, đôi đũa. Mâm được đặt phía dưới bàn thờ ở gian giữa nhà. Thầy cúng vừa khấn mời các vị thần, tổ tiên về ăn rồi cầm chén rượu đổ vào thìa cơm.

Cuối cùng là cúng ma cửa để dán giấy đỏ, 1 con gà trống đẹp được thầy cúng mang đến cửa cúng với ý nghĩa xua đuổi những điều xui xẻo, rủi ro để mang đến những điều ấm no, hạnh phúc cho dân bản…

Sau khi hoàn tất các nghi lễ thờ cúng, gà được thầy cúng thả đi với mong ước gia đình năm mới sức khỏe, bình an, công việc thuận lợi, phát đạt, chăn nuôi phát triển.

Con gà trống đẹp được mang đến cửa cúng với ý nghĩa xua đuổi những điều xui xẻo, rủi ro để mang đến những điều ấm no, hạnh phúc trong năm mới

Cùng với các nghi lễ thờ cúng, các gia đình người Mông sẽ cắt giấy bản thành từng tờ để dán lên cột nhà và dụng cụ lao động như: dao, cuốc, xẻng… rồi đặt ngay ngắn vào sát vách ở gian giữa nhà.

Đồng bào Mông quan niệm rằng, ngày Tết thì những công cụ cũng phải được nghỉ ngơi sau một năm làm việc.

Việc dán giấy dó thể hiện lòng biết ơn đối với các công cụ lao động sản xuất trong nhà như cuốc, dao, liềm…

Năm mới thay diện mạo mới cho ngôi nhà, gia chủ nghỉ ngơi đi chơi Tết, 3 ngày sau mới được sử dụng các dụng cụ lao động.

HUY AN