Người Mông ở Lâm Đồng giữ gìn văn hóa truyền thống

Thiếu nữ Mông với trang phục truyền thống rực rỡ đi trẩy hội

Di sản văn hóa phong phú, đặc sắc

Văn hóa dân tộc Mông là sự kết tinh của nhiều giá trị vật thể và phi vật thể phong phú, được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ. Những giá trị ấy hòa quyện trong dòng chảy chung của nền văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Lâm Đồng là tỉnh có 49 dân tộc anh em cùng sinh sống với gần 3.873.000 người. Trong đó, đồng bào dân tộc Mông có khoảng 7.871 hộ với 47.860 nhân khẩu, tập trung chủ yếu tại các xã Quảng Hòa, Quảng Phú, Tà Đùng, Tuy Đức, Quảng Tân, Bảo Lâm 2, Bảo Lâm 3 và các phường Bắc Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa.

Nhắc đến người Mông, nhiều người nghĩ ngay đến bộ trang phục truyền thống, đặc biệt là trang phục phụ nữ với màu sắc rực rỡ, hoa văn tinh xảo, nổi bật các gam màu xanh, đỏ, đen, trắng.

Trước đây, trang phục Mông được làm hoàn toàn thủ công từ trồng lanh, dệt vải, thêu hoa văn đến may vá. Mỗi bộ váy áo là kết quả của sự khéo léo, kiên nhẫn và sáng tạo của người phụ nữ Mông.

Các tràng chai, cô gái Mông ở xã Tà Đùng ném pao trong ngày Hội xuân

Ngày nay, trang phục truyền thống đã có sự cải tiến về chất liệu và kỹ thuật may, phù hợp với đời sống hiện đại. Tuy nhiên, các yếu tố cốt lõi như màu sắc, họa tiết và kiểu dáng đặc trưng vẫn được giữ gìn, góp phần tôn vinh bản sắc riêng của dân tộc Mông.

Đời sống tinh thần của đồng bào Mông thể hiện rõ qua phong tục, tập quán, tín ngưỡng và quan niệm về con người, trời đất, vạn vật. Người Mông coi trọng việc thờ cúng tổ tiên như một cách thể hiện lòng biết ơn đối với ông bà, cha mẹ.

Nghệ nhân Sùng A Vổng, phường Đông Gia Nghĩa hướng dẫn thổi và biểu diễn múa khèn cho thế hệ trẻ

Vào các dịp lễ, tết hoặc sau mùa vụ, con cháu trong gia đình chuẩn bị lễ vật dâng cúng tổ tiên, cầu mong sức khỏe, mùa màng bội thu, cuộc sống bình an. Việc thờ cúng tổ tiên góp phần gắn kết các thế hệ, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, kho tàng văn học dân gian của người Mông rất phong phú với thần thoại, truyện cổ tích, truyện thơ, sử thi, tục ngữ, dân ca. Dân ca Mông có nhiều loại hình như dân ca giao duyên, dân ca than thân, dân ca nghi lễ, phản ánh chân thực đời sống, tâm tư, tình cảm và khát vọng của đồng bào qua các thời kỳ.

Nghệ nhân Hạng A Dê, hướng dẫn thổi và biểu diễn múa khèn cho thế hệ trẻ phường Đông Gia Nghĩa

Âm nhạc giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của người Mông. Các nhạc cụ truyền thống như đàn môi, kèn lá, sáo trúc, khèn Mông gắn bó mật thiết với sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt là với thanh niên.

Trong các dịp lễ hội, chợ phiên hay ngày xuân, tiếng khèn vang lên rộn ràng cùng những điệu múa uyển chuyển, tạo nên không gian văn hóa đậm đà bản sắc. Khèn Mông không chỉ là nhạc cụ mà còn là biểu tượng văn hóa, thể hiện tâm hồn, bản lĩnh và khát vọng của người Mông.

Âm nhạc dân gian người Mông mang nét rất riêng, giai điệu mộc mạc nhưng sâu lắng, khi rộn ràng, khi da diết, phản ánh vẻ đẹp trong tâm hồn người Mông – yêu lao động, yêu cuộc sống và gắn bó với cộng đồng.

Nghi lễ thờ cúng tổ tiên đầu Xuân năm mới 2025 của người Mông, phường Đông Gia Nghĩa

Người Mông có nhiều lễ hội truyền thống như Hội Xuân, Lễ Gầu tào, Lễ Tu su, Lễ cầu mưa, Lễ mừng lúa mới, Lễ cúng đầu xuân năm mới… Mỗi lễ hội đều gắn với các nghi lễ mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no.

Lễ Tu su của người Mông, một Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Trong ảnh: Lễ Tu su được Người Mông phường Bắc Gia Nghĩa giữ gìn, phát huy

Những năm gần đây, nhiều lễ hội truyền thống được khôi phục và tổ chức quy mô, bài bản hơn. Các hoạt động như thi múa khèn, trình diễn trang phục dân tộc, hát dân ca, trò chơi dân gian, giới thiệu ẩm thực Mông… góp phần bảo tồn văn hóa, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh, nâng cao đời sống tinh thần cho người dân.

Đặc biệt, việc giới thiệu các món ăn truyền thống như mèn mén, thắng cố, bánh ngô, bánh giầy… giúp quảng bá văn hóa ẩm thực Mông và mở ra hướng phát triển du lịch gắn với bản sắc dân tộc.

Bắn nỏ vừa là môn thể thao truyền thống, vừa là nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Mông ở Lâm Đồng

Chung tay giữ gìn bản sắc văn hóa

Để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Mông, các cấp chính quyền tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực như sưu tầm, ghi chép, ghi hình, ghi âm, chụp ảnh, lưu giữ hiện vật tại Bảo tàng, Thư viện tỉnh.

Chọi bò, nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông trong Lễ hội Lồng Tồng đầu xuân năm mới

Việc biên soạn, dịch thuật, thống kê, phân loại các di sản văn hóa giúp lưu giữ tri thức dân gian và phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục. Đồng thời, tỉnh khuyến khích các hoạt động giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, quảng bá hình ảnh văn hóa Mông đến đông đảo công chúng.

Nhiều chương trình văn hóa, văn nghệ quần chúng được tổ chức tại cơ sở, chú trọng khôi phục các làn điệu dân ca, thổi - múa khèn Mông và trò chơi dân gian, đưa văn hóa truyền thống trở lại gần hơn với thế hệ trẻ.

Phụ nữ người Mông, xã Tà Đùng sử dụng máy móc thêu hoa văn, may trang phục truyền thống thay cho cách làm thủ công trước đây

Phụ nữ Mông đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn trang phục truyền thống. Họ không chỉ trực tiếp may, thêu mà còn truyền dạy kỹ năng, giá trị văn hóa cho con cháu.

Nhiều địa phương đã mở các lớp dạy nghề may, thêu trang phục truyền thống, vừa tạo sinh kế, vừa góp phần gìn giữ nghề thủ công. Tại chợ phiên Đắk R’măng, Cư K’nia mở vào ngày thứ 7 và Chủ nhật hàng tuần cùng với các sản phẩm nông cụ, trang phục Mông được bày bán phục vụ nhu cầu người dân và du khách đến tham quan, trải nghiệm. Việc gắn bảo tồn trang phục với phát triển du lịch cộng đồng giúp văn hóa Mông trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Thiếu nữ người Mông với trang phục rực rỡ sắc màu tham gia Ngày Hội Văn hóa thể thao các Dân tộc thiểu số xã Tuy Đức

Thông qua các hội thi, trình diễn trang phục dân tộc, nét đẹp văn hóa Mông được quảng bá rộng rãi, khơi dậy niềm tự hào trong mỗi người dân.

Bên cạnh việc giữ gìn giá trị truyền thống tốt đẹp, công tác tuyên truyền loại bỏ các hủ tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, sinh đẻ không kế hoạch cũng được chú trọng.

Những người có uy tín như trưởng bản, già làng, trưởng họ, thầy cúng phát huy vai trò vận động người dân thay đổi nhận thức, thực hiện nếp sống văn minh, tiến bộ. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” góp phần xây dựng cộng đồng người Mông đoàn kết, ấm no, hạnh phúc.

Thanh niên Mông xã Tà Đùng thi đánh cù quay mừng xuân mới

Văn hóa là tinh thần và động lực cho sự phát triển. Việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mông ở Lâm Đồng không chỉ giữ gìn giá trị truyền thống mà còn nâng cao đời sống tinh thần, củng cố khối đại đoàn kết 49 dân tộc anh em trên địa bàn tỉnh.

Chợ Phiên được tổ chức vào thứ 7 và Chủ Nhật hàng tuần, nét văn hóa độc đáo của đồng bào Mông được mang vào tỉnh Lâm Đồng

Với sự quan tâm của chính quyền, sự đồng lòng của cộng đồng và vai trò nòng cốt của những người tâm huyết, văn hóa Mông ở Lâm Đồng sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và tỏa sáng trong đời sống hôm nay và mai sau.

A Trư