Người Mạ âm thầm giữ nghề dệt thổ cẩm

Nhiều người trẻ tuổi được truyền dạy kỹ thuật dệt thổ cẩm để giữ gìn nghề truyền thống của dân tộc Mạ

Hơn nửa đời người gắn bó bên khung cửi, Nghệ nhân Ưu tú H’Nir ở bon Ka La Dơng, xã Quảng Khê được xem như “người giữ lửa” nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Mạ phía Tây tỉnh Lâm Đồng. Sự vinh danh dành cho bà không chỉ bởi đôi tay khéo léo, mà còn bởi tâm huyết bền bỉ trong gìn giữ và truyền dạy nghề. Với bà H’Nir, dệt không đơn thuần là nghề truyền thống mà còn là không gian văn hóa riêng; còn thổ cẩm chính là linh hồn văn hóa, gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Mạ. Mỗi dịp sum vầy, sinh hoạt cộng đồng, những chiếc váy, cái áo, khăn, túi hay khố được chính người Mạ sử dụng đã tạo nên sắc màu văn hóa phong phú, đặc sắc.

Gắn bó với dệt thổ cẩm nhiều năm, bà H’Nir am hiểu sâu sắc từng kỹ thuật dệt, từng hoa văn cổ, từng gam màu nhuộm. Theo bà, để dệt được một tấm thổ cẩm hoàn chỉnh không đơn giản, có tấm mất cả tuần, có tấm kéo dài hàng tháng.

Do đó, mỗi sản phẩm không chỉ là kết tinh của thời gian, công sức mà còn là tri thức dân gian, có giá trị cao và được người Mạ gìn giữ như báu vật. Để nghề dệt thổ cẩm được bảo tồn, lưu truyền, Nghệ nhân Ưu tú H’Nir đã dành nhiều thời gian truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ. Nghệ nhân H’Nir chia sẻ: “Tôi rất vui khi được Đảng, Nhà nước quan tâm, hỗ trợ để dạy dệt thổ cẩm cho con cháu, để các em biết nghề, giữ nghề và không bỏ bản sắc dân tộc mình”.

Nếu như nghệ nhân H’Nir gìn giữ nghề bằng tri thức và ký ức của người đi trước, thì ở phường Đông Gia Nghĩa, nhiều phụ nữ Mạ lại đang viết tiếp câu chuyện thổ cẩm theo một hướng đi mới - gắn nghề truyền thống với sinh kế và nhu cầu thị trường. Việc thành lập Tổ hợp tác dệt thổ cẩm không chỉ giúp chị em có thêm thu nhập ổn định, mà còn tạo không gian để nghề truyền thống hòa nhập cùng cuộc sống hiện đại.

Chị H’Bình ở tổ dân phố N’Jriêng, Tổ trưởng Tổ hợp tác cùng các thành viên không chỉ dệt những sản phẩm phục vụ sinh hoạt gia đình, mà còn sáng tạo ra nhiều mẫu váy, túi, khăn phù hợp với thị hiếu của du khách. Từ 8 thành viên ban đầu, tổ hợp tác nay đã có 13 chị em cùng tham gia, với thu nhập bình quân hơn 7 triệu đồng mỗi người mỗi tháng. “Chúng tôi vừa giữ hoa văn truyền thống, vừa sáng tạo thêm chi tiết mới để sản phẩm đẹp hơn, hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được bản sắc. Tôi mong nghề dệt thổ cẩm sẽ được lưu truyền và quảng bá sản phẩm đến du khách gần xa”, chị H’Bình bày tỏ.

Dù tiếp cận nghề muộn, nhưng chỉ sau 2 năm kiên trì học hỏi, chị H’Jang, tổ dân phố Bu Sốp, phường Đông Gia Nghĩa đã có thể dệt thuần thục và tạo ra nhiều sản phẩm từ thổ cẩm. Với chị, mỗi lớp tập huấn, chia sẻ, trao đổi chính là cơ hội học nghề, hiểu thêm về nghề và nuôi dưỡng đam mê với dệt thổ cẩm. “Chính sự đam mê nghề dệt và các hoa văn thổ cẩm dân tộc đã tiếp thêm động lực để tôi quyết tâm giữ gìn bản sắc của dân tộc mình”, chị H’Jang chia sẻ.

Theo bà Lê Thị Trúc Linh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, khi nghề dệt thổ cẩm gắn với thị trường, sắc màu văn hóa các dân tộc thiểu số nói chung, dân tộc Mạ nói riêng sẽ có cơ hội lan tỏa xa hơn, trở thành sản phẩm kinh tế đặc trưng của địa phương.

Do đó, việc bảo tồn thổ cẩm người Mạ không chỉ là giữ một nghề truyền thống mà là hướng phát triển bền vững, gắn văn hóa với sinh kế, du lịch cộng đồng. Những lớp tập huấn, sự đồng hành của ngành văn hóa cùng tâm huyết của nghệ nhân và sự sáng tạo của thế hệ trẻ đang từng bước tạo nền tảng vững chắc để nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Mạ tiếp tục hiện diện, bền bỉ và đầy sức sống trong đời sống hôm nay.

Hoàng Hoài .