Người đánh thức ký ức hải đội Hoàng Sa

Những hiện vật như thẻ tre, chiếu cói được anh Đồng giới thiệu, gợi nhắc về sự hy sinh của cha ông

Những ai từng đặt chân đến Lý Sơn, bước vào không gian nhà trưng bày này, hẳn sẽ khó quên giọng thuyết minh trầm ấm, rõ ràng của anh Đặng Kim Đồng. Không phô trương, không kịch tính hóa, anh kể về Hải đội Hoàng Sa như kể lại câu chuyện của chính gia đình mình, gần gũi, chân thực mà thấm đẫm tự hào.

Lịch sử được kể bằng cảm xúc

Hơn 11 năm gắn bó với công việc, anh không chỉ đơn thuần là người “giới thiệu hiện vật”. Với anh, mỗi tấm bản đồ, mỗi sắc phong, mỗi thẻ tre hay chiếc chiếu cói đều mang một đời sống riêng, chứa đựng những lát cắt ký ức của cha ông. Và nhiệm vụ của anh là “đánh thức” những ký ức ấy trong lòng người nghe.

Trong dòng khách tham quan nối dài qua từng gian trưng bày, có người là học sinh, sinh viên, có người là du khách quốc tế, cũng có những người đã nhiều lần quay lại. Nhưng điểm chung là họ đều dừng lại, lắng nghe, rồi lặng đi khi câu chuyện về những người lính Hoàng Sa năm xưa được anh kể lại.

Trong lời kể của anh Đồng, hình ảnh Hải đội Hoàng Sa hiện lên không phải bằng những chiến công hào nhoáng, mà bằng sự hy sinh lặng thầm. Đó là những trai tráng được tuyển chọn từ các làng chài ven biển, chủ yếu ở Lý Sơn. Họ ra đi mỗi năm vào tháng ba âm lịch, mang theo nhiệm vụ đo đạc thủy trình, khai thác sản vật, cắm mốc chủ quyền. Nhưng điều khiến du khách không khỏi nghẹn ngào chính là những vật dụng họ mang theo.

Anh Đồng kể chậm rãi: Ngày xưa, mỗi người lính đều mang theo chiếc chiếu để khâm liệm, nẹp tre và dây mây để bó xác, thẻ tre ghi tên tuổi để nhận diện nếu không thể trở về. Câu chuyện không cần thêm lời bình, nhưng đủ khiến nhiều du khách lặng đi. “Đó không chỉ là lịch sử mà là sự hy sinh rất thật”, anh Đồng nói.

Câu chuyện ấy không cần thêm bất kỳ lời bình nào. Chính sự giản dị lại tạo nên sức nặng. Không ít du khách đã lặng người, có người quay đi lau nước mắt.

Ký ức lớn lên cùng biển

Một chi tiết nhỏ nhưng luôn khiến người nghe suy ngẫm là quy định của các chúa Nguyễn: Không tuyển con trưởng, con một vào Hải đội Hoàng Sa. Đó là cách để tránh nguy cơ tuyệt tự cho mỗi gia đình. Trong bối cảnh nhiệm vụ đầy rủi ro, quy định ấy cho thấy sự nhân văn sâu sắc của triều đình xưa. Nhưng đồng thời, nó cũng nhấn mạnh mức độ hiểm nguy mà những người lính phải đối mặt.

Anh Đồng thường giải thích cặn kẽ điều này cho du khách, không chỉ để cung cấp thông tin mà còn để họ hiểu thêm về cách mà lịch sử vận hành, nơi nghĩa vụ, hy sinh và tình người luôn đan xen. Sinh ra và lớn lên trên đảo, trong một gia đình có truyền thống làm nghề biển, ký ức về Hoàng Sa và Trường Sa với anh Đồng không phải là điều gì xa vời. Nó hiện diện trong những câu chuyện của người lớn, trong những chuyến ra khơi, trong cả nỗi lo và niềm tự hào của mỗi gia đình.

Với người dân Lý Sơn, Hoàng Sa không chỉ là một địa danh. Đó là ngư trường, là không gian sinh tồn, là phần máu thịt gắn bó qua nhiều thế hệ. Chính môi trường ấy đã nuôi dưỡng trong anh tình yêu đặc biệt với biển đảo. Và khi trở thành thuyết minh viên, anh không chỉ truyền tải kiến thức, mà còn chia sẻ chính ký ức, cảm xúc của mình. “Dù không trực tiếp ra khơi, tôi thấy mình có trách nhiệm kể lại những gì cha ông đã làm”, anh Đồng nói.

Anh Vũ Gia Lộc, hướng dẫn viên du lịch tự do tại TP.HCM cho biết, dù đã nắm khá rõ thông tin về Lý Sơn, mỗi lần đưa khách ra đảo, anh vẫn chủ động đưa đoàn đến nghe thuyết minh trực tiếp. Theo anh Lộc, chính giọng kể mang đậm hơi thở địa phương đã góp phần khơi gợi sinh động ký ức lịch sử về đội hùng binh Hoàng Sa, tạo cảm xúc cho du khách.

“Ngay cả tôi cũng cảm thấy xúc động và tự hào về cha ông Lý Sơn đã vươn ra Hoàng Sa để góp phần khẳng định chủ quyền biển đảo của Tổ quốc”, anh Lộc nói. Trong khi đó, ông Ngô Đăng Thu, du khách đến từ TP.HCM, cho biết: “Đến Lý Sơn mà không nghe thuyết minh tại Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa Bắc Hải thì khó có thể hiểu đầy đủ về lịch sử và những hùng binh Hoàng Sa”.

Qua giọng kể của anh Đồng không chỉ cung cấp thông tin, mà còn khơi dậy cảm xúc. Nó giúp lịch sử thoát khỏi sự khô cứng, trở nên sống động và gần gũi hơn. Với nhiều du khách, chuyến đi Lý Sơn trở nên trọn vẹn hơn khi họ hiểu được vì sao nơi đây được xem là “đất tiền tiêu” của Tổ quốc.

Anh Đặng Kim Đồng thuyết minh cho du khách tại Nhà trưng bày

Gìn giữ chủ quyền bằng tri thức và niềm tin

Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa Bắc Hải không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà còn là không gian kết nối quá khứ và hiện tại. Tại đây, những tấm bản đồ cổ, sắc phong, châu bản được trưng bày như những bằng chứng rõ ràng về chủ quyền biển đảo. Những hình ảnh, mô hình, vật dụng đời thường giúp tái hiện hành trình gian nan của Hải đội Hoàng Sa. Không gian ấy trở thành “địa chỉ đỏ” cho người dân cả nước tìm hiểu, học tập. Và trong không gian đó, những người như anh Đồng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ bảo quản hiện vật, mà còn “giữ lửa” cho ký ức.

Trong bối cảnh Biển Đông còn nhiều diễn biến phức tạp, công việc của những thuyết minh viên như anh Đồng mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một nghề nghiệp. Mỗi câu chuyện được kể, mỗi tư liệu được giới thiệu là một lần lịch sử được nhắc lại, được củng cố trong nhận thức của người nghe. Nếu những ngư dân hôm nay tiếp tục vươn khơi để khẳng định sự hiện diện trên biển, thì những người làm công tác thuyết minh đang góp phần bảo vệ chủ quyền bằng tri thức, bằng ký ức và bằng niềm tin. Giữa dòng người đến rồi đi, giọng nói của anh Đồng vẫn đều đặn vang lên trong không gian nhà trưng bày. Không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ.

“Là một trong những người làm công tác giới thiệu cho du khách đến tham quan hiểu về lịch sử và câu chuyện bi hùng của đội hùng binh năm xưa, chúng tôi thật hạnh phúc khi cảm nhận được lòng biết ơn, tự hào đối với những tiền nhân của mỗi du khách khi nghĩ đến biển đảo quê hương. Tinh thần yêu nước cùng với quyết tâm bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc như được kích thích mạnh mẽ hơn trong mỗi người dân khi đến Lý Sơn, đến với những hiện vật tại nhà trưng bày mang tên Hoàng Sa, Trường Sa”, anh Đồng bộc bạch.

Những câu chuyện về Hải đội Hoàng Sa, về những con người đã ra đi với tâm thế không trở về, vẫn được kể lại mỗi ngày. Và mỗi lần kể là một lần ký ức được hồi sinh. Có lẽ, giá trị lớn nhất của công việc này không nằm ở số lượng du khách hay những lời khen ngợi, mà ở khoảnh khắc người nghe lặng đi, rồi chợt hiểu, hiểu về lịch sử, về sự hy sinh, và về trách nhiệm của mình hôm nay.

Trong dòng chảy của thời gian, ký ức có thể phai nhạt nếu không được nhắc lại. Nhưng ở Lý Sơn, nhờ những “người kể chuyện” như anh Đặng Kim Đồng, ký ức Hoàng Sa vẫn luôn hiện hữu sống động, chân thực và đầy tự hào. Ông Trương Đình Thuận, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Văn hóa - Thể thao, đơn vị quản lý Nhà trưng bày cho biết: “Anh Đặng Kim Đồng là một trong những thuyết minh viên có kinh nghiệm, nắm vững hệ thống tư liệu tại nhà trưng bày. Đặc biệt, anh có khả năng truyền đạt tốt, không chỉ thuộc nội dung mà còn biết cách kể chuyện, tạo cảm xúc và kết nối người nghe với lịch sử. Sự tâm huyết, trách nhiệm của anh đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền về chủ quyền biển đảo tại Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa Bắc Hải”.

NHƯ ĐỒNG - ĐÌNH NHỰT