Người dành cả đời gìn giữ nghề thêu ren Văn Lâm

Nghệ nhân Chu Văn Động - người dành cả đời để gìn giữ, phát huy và truyền dạy tinh hoa thêu ren Văn Lâm

Giữa không gian tấp nập, nhộn nhịp của Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động, ít ai ngờ rằng những con ngõ nhỏ nơi đây lại là cái nôi của làng nghề thêu ren Văn Lâm nổi tiếng ở Ninh Bình.

Trải qua hàng thế kỷ với biết bao biến cố của lịch sử, những nghệ nhân làng nghề thêu ren Văn Lâm vẫn ngày đêm miệt mài với từng đường kim, mũi chỉ, gìn giữ nghề thủ công truyền thống của cha ông. Họ bền bỉ bảo tồn, phát huy và truyền dạy tinh hoa văn hóa của làng nghề cho các thế hệ sau, đồng thời mang đến cho du khách quốc tế những tác phẩm thêu ren độc đáo được tạo nên từ những sợi chỉ mảnh mai.

Một trong số những nghệ nhân sinh ra, lớn lên và trưởng thành ở làng nghề thêu ren Văn Lâm là cụ Chu Văn Động (80 tuổi). Như bao đứa trẻ khác trong làng, từ khi mới 5 – 6 tuổi cụ đã được ông bà, bố mẹ chỉ dạy nghề thêu ren.

Mỗi bức tranh thêu qua bàn tay tài hoa của nghệ nhân Văn Lâm đều rất có hồn, sống động như khung cảnh ngoài đời thực

Đến nay, cụ Động đã có 75 năm trong nghề thêu ren và là truyền nhân đời thứ 10 của gia đình trong nghề này. Hàng chục năm qua, mỗi ngày cụ vẫn miệt mài se chỉ, luồn kim, gìn giữ nghề thêu ren và truyền dạy lại cho các con cháu của mình.

Theo cụ Động, nghề thêu ren gồm rất nhiều công đoạn, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo, từ chọn mẫu, vẽ mẫu lên giấy, châm kiểu, lựa chọn vải, in mẫu lên vải, chọn chỉ, căng khung đến thêu trên nền vải… Người thợ còn phải thành thạo nhiều kỹ thuật như thêu trong tối, ngoài sáng, thêu chính diện hay thêu xiên.

"Mỗi bức tranh đều được tạo nên từ sự sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú cùng đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân. Nhờ đó, những tác phẩm thêu trở nên có hồn, sống động như chính khung cảnh ngoài đời thực", cụ Động chia sẻ.

Theo cụ Động, thời gian hoàn thành một bức tranh thêu phụ thuộc vào kích thước và độ cầu kỳ của từng tác phẩm. Có bức chỉ mất vài ngày hoặc 2 – 3 tuần để hoàn thiện, nhưng cũng có những bức phải mất vài tháng, thậm chí gần một năm. Riêng bức hoành phi câu đối (bức đại tự), cụ đã miệt mài thực hiện suốt gần 2 năm mới hoàn thành.

Việc quan trọng nhất và khó nhất trong kỹ thuật thêu ren Văn Lâm truyền thống là cầm kim thêu, không chỉ cần có bàn tay khéo léo, trí óc sáng tạo mà còn đòi hỏi sự khổ luyện qua rất nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.

Không gian trải nghiệm tinh hoa thêu ren Văn Lâm kết hợp giới thiệu sản phẩm thủ công truyền thống địa phương của nghệ nhân Chu Văn Động

"Hiện nay có nhiều sản phẩm quà tặng, quà lưu niệm hiện đại, mẫu mã bắt mắt. Tuy nhiên, gia đình tôi vẫn quyết tâm gìn giữ nghề truyền thống, đồng thời phát triển các sản phẩm thêu tay độc đáo để giới thiệu nghề thêu ren Văn Lâm đến bạn bè năm châu. Chúng tôi cũng kết hợp hoạt động tham quan, trải nghiệm nghề thêu nhằm mang đến cho du khách quốc tế những cảm nhận chân thực về nghề thủ công truyền thống", cụ Động bộc bạch.

Với những đóng góp trong việc gìn giữ và phát huy nghề thêu ren truyền thống Văn Lâm, năm 2013, cụ Chu Văn Động vinh dự được trao tặng danh hiệu Nghệ nhân Thủ công mỹ nghệ tỉnh Ninh Bình.

Mặc dù công việc bận rộn nhưng chị Chu Thị Hồng Ninh vẫn truyền dạy cho con cháu học cách thêu ren truyền thống Văn Lâm, tiếp nối mạch nguồn của gia đình

Chị Chu Thị Hồng Ninh (46 tuổi, con gái cụ Động) chia sẻ: "Từ nhỏ tôi đã được tiếp xúc với nghề thêu ren của gia đình và biết thực hiện những công đoạn cơ bản khi mới chập chững vào tiểu học. Đến nay, dù công việc bận rộn, tôi vẫn dạy các con học nghề thêu ren truyền thống Văn Lâm, mong các cháu tiếp nối nghề và gìn giữ truyền thống của gia đình".

Được biết, năm 2007, làng nghề thêu ren Văn Lâm đã được công nhận là một trong 12 làng nghề tiêu biểu cấp quốc gia. Đến năm 2024 nghề thủ công truyền thống thêu ren Văn Lâm, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư (nay là phường Nam Hoa Lư, Ninh Bình) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

ANH TÚ