'Ngựa ô AI' toàn cầu gục ngã chỉ sau một đêm vì tranh cãi về nguồn gốc

Khi tung ra, IplanRIO quảng cáo sản phẩm RIO 3.5 của họ đã đánh bại Qwen 3.7. Ảnh: Toutiao.

Ngày 15/6, mô hình mã nguồn mở Rio-3.5-Open-397B do công ty công nghệ thông tin IplanRIO, ở thành phố Rio de Janeiro (Brazil) phát triển công bố bất ngờ, lập tức gây sốt trong cộng đồng AI quốc tế. Với các điểm nhấn như 397 tỷ tham số, mở trọng số (open weights, tức toàn bộ những tham số mà mô hình đã học được sau quá trình huấn luyện) và giấy phép MIT (hay “MIT License”, cho phép "dùng" và "cải tiến", nhưng không có nghĩa là được che giấu nguồn gốc của công nghệ); mô hình Rio-3.5-Open-397B được ca ngợi là "ngôi sao mới" của phong trào AI mã nguồn mở tại Mỹ Latinh.

Tuy nhiên, chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi nổi tiếng, "câu chuyện cổ tích AI" này đã nhanh chóng đảo chiều khi Rio-3.5-Open-397B bị cáo buộc thực chất chỉ là phiên bản trộn trọng số giữa mô hình Qwen 3.5 của Alibaba và Nex N2 Pro, chứ không phải sản phẩm tự phát triển như quảng bá ban đầu.

Theo truyền thông Trung Quốc, ngay sau khi mô hình được công bố trên nền tảng mã nguồn mở, nhiều nhà nghiên cứu AI đã bày tỏ nghi ngờ. Nhà nghiên cứu Vương Thiết Chấn của cộng đồng Hugging Face cho biết sau khi sử dụng công cụ AI để phân tích kho mã nguồn trên GitHub, kết quả cho thấy Rio-3.5-Open-397B có khả năng rất cao là sự kết hợp giữa hai mô hình mã nguồn mở Qwen3.5-397B-A17B và Nex-N2-Pro.

Giới nghiên cứu AI khẳng định mô hình RIO 3.5 sử dụng trọng số pha trộn từ Nex N2 Pro và Qwen3.5-397B-A17B. Ảnh: GifHub.

Sau đó, nhóm phát triển mô hình nguồn mở Nex-AGI cũng lên tiếng công khai chỉ trích. Theo nhóm này, không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy Rio-3.5-Open-397B được huấn luyện độc lập. Thay vào đó, mô hình được cho là chỉ sử dụng trọng số pha trộn từ Nex N2 Pro và Qwen3.5-397B-A17B.

Một số nhà phát triển AI nhận định việc lấy mô hình nguồn mở của người khác, gắn nhãn là sản phẩm "tự nghiên cứu phát triển" nhưng không hề đề cập đến mô hình gốc là hành vi đi ngược lại tinh thần kế thừa và phát triển của cộng đồng mã nguồn mở.

Trước làn sóng chỉ trích, IplanRIO đã phải đăng thư xin lỗi công khai trên Hugging Face. Công ty thừa nhận do "sai sót trong quá trình vận hành", nhóm phát triển đã “tải nhầm phiên bản mô hình dùng để đối chiếu thử nghiệm” - vốn là bản hợp nhất các mô hình nền tảng - thay vì phiên bản cuối cùng mà họ quảng bá là sản phẩm tự phát triển.

IplanRIO cho biết họ sẽ sớm công bố lại phiên bản chính thức sau khi hoàn tất quá trình chưng cất mô hình (distillation) và huấn luyện hậu kỳ (post-training).

Đáng chú ý, Qwen3.5-397B-A17B là một trong những mô hình nền tảng thuộc dòng Qwen (Thiên Vấn) do Alibaba phát triển. Đến thời điểm hiện tại, Alibaba vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức về vụ việc.

Vụ việc đang trở thành đề tài nóng trong giới AI toàn cầu, bởi nó một lần nữa làm dấy lên tranh cãi về ranh giới giữa "phát triển mới" và "đóng gói lại" các mô hình mã nguồn mở đang ngày càng phổ biến hiện nay.

Theo Sohu

Thu Thủy