Ngoại giao Việt Nam - từ mở đường đến kiến tạo nguồn lực phát triển trong kỷ nguyên mới

Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng trả lời phỏng vấn TTXVN. Ảnh: Hồng Nguyên/PV TTXVN tại Hoa Kỳ.

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, gần 40 năm qua, cùng với sự phát triển của đất nước, tư duy và thước đo hiệu quả của công tác đối ngoại cũng thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây nhiệm vụ trọng tâm của ngoại giao là góp phần phá thế bao vây, cấm vận, bình thường hóa và mở rộng quan hệ quốc tế, tạo môi trường thuận lợi cho công cuộc Đổi mới, hiện nay yêu cầu đặt ra là phải chuyển hóa các thành quả đối ngoại thành năng lực phát triển, sức cạnh tranh, khả năng tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế.

Ông nhấn mạnh ngoại giao trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở việc mở rộng quan hệ và củng cố lòng tin chính trị mà còn phải đưa được nguồn lực về công nghệ, vốn, tri thức, quản trị và thị trường phục vụ trực tiếp cho quá trình phát triển đất nước. Tuy nhiên, những nguyên tắc cốt lõi của ngoại giao Việt Nam vẫn không thay đổi, đó là kiên định đường lối độc lập, tự chủ, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và chủ động thích ứng với những biến động của thế giới.

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cho rằng trong bối cảnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành động lực tăng trưởng mới, ngoại giao phục vụ phát triển cần được đặt ở vị trí trung tâm. Ngoại giao kinh tế, ngoại giao khoa học - công nghệ và ngoại giao đổi mới sáng tạo phải trở thành những hướng đột phá, góp phần thu hút các dự án, công nghệ, thị trường và nguồn lực mới cho đất nước.

Theo ông, việc đánh giá hiệu quả đối ngoại cũng cần thay đổi, không chỉ dừng ở số lượng khuôn khổ hợp tác hay chuyến thăm cấp cao, mà phải trả lời được câu hỏi những hoạt động đó đã tạo thêm nguồn lực, điều kiện hay năng lực gì cho sự phát triển của Việt Nam, đồng thời xem xét khả năng hấp thụ các lợi ích này của nền kinh tế trong nước.

Đề cập tới quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng nhận định Hoa Kỳ tiếp tục là đối tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, các vấn đề thương mại, thuế quan, an ninh kinh tế, công nghệ cao và chuỗi cung ứng được đặt lên hàng đầu, tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với Việt Nam.

Theo Đại sứ, điều đó đòi hỏi Đại sứ quán Việt Nam tại Hoa Kỳ phải theo sát địa bàn hơn, nâng cao năng lực dự báo, tham mưu và kết nối, không chỉ theo dõi diễn biến chính sách mà còn đánh giá tác động đối với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp trong nước để kịp thời đề xuất giải pháp ứng phó và mở rộng hợp tác.

Ông cho rằng ngoại giao phục vụ phát triển không chỉ là tìm kiếm đối tác bên ngoài mà còn phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị của các cơ quan trong nước, từ việc xác định rõ nhu cầu về công nghệ, đầu tư, nhân lực cho tới khả năng tiếp nhận và triển khai các dự án hợp tác.

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cũng đánh giá cộng đồng người Việt Nam tại Hoa Kỳ, đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia và doanh nhân, là nguồn lực quan trọng đối với quá trình phát triển đất nước. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả hơn nguồn lực này, Việt Nam cần xây dựng các chương trình hợp tác cụ thể, có đầu mối tiếp nhận và cơ chế phối hợp, theo dõi rõ ràng nhằm biến những sáng kiến và kết nối của kiều bào thành kết quả thực chất.

Đối với hoạt động của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, Đại sứ cho rằng cần tiếp tục đổi mới phương thức làm việc theo hướng nâng cao hiệu quả triển khai các thỏa thuận cấp cao, chuyển từ kết nối rộng sang kết nối có mục tiêu, tăng cường năng lực nghiên cứu địa bàn, dự báo chiến lược và cảnh báo sớm.

Đại sứ nhấn mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan đại diện với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong nước cần trở thành cơ chế thường xuyên thay vì chỉ diễn ra khi có sự kiện hoặc chuyến thăm cấp cao. Các cơ quan đại diện cũng cần được trao quyền chủ động hơn trong việc đề xuất sáng kiến, lựa chọn đối tác và xử lý các cơ hội phát sinh tại địa bàn, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình về hiệu quả công việc.

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao cũng đòi hỏi phải tiếp tục đầu tư cho nguồn nhân lực ngành ngoại giao, coi đây là đầu tư cho năng lực tranh thủ nguồn lực bên ngoài, bảo vệ lợi ích quốc gia và thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và 2045. Nhìn lại gần 40 năm công tác, Đại sứ bày tỏ kỳ vọng thế hệ cán bộ ngoại giao trẻ sẽ tiếp tục giữ vững bản lĩnh, tinh thần đổi mới và ý thức đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, đồng thời chủ động thích ứng với những yêu cầu mới của thời đại. Theo ông, nếu thế hệ đi trước đã góp phần mở thêm nhiều cánh cửa cho đất nước thì nhiệm vụ của ngành ngoại giao hôm nay là tiếp tục giữ những cánh cửa đó rộng mở, đồng thời đưa được nhiều hơn các nguồn lực, tri thức, công nghệ và cơ hội hợp tác về phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ngọc Quang (TTXVN)