Ngộ độc Botulinum rình rập trong món cá ủ chua

Từ những món ăn quen thuộc như cá muối chua, dưa cải, măng chua… nguy cơ ngộ độc Botulinum đang hiện hữu với những ca bệnh nguy hiểm nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời. Trong khi đó, thuốc giải độc hiếm và chưa có sẵn trong nước.

Món ăn quen thuộc tiềm ẩn nguy cơ

Món cá ủ chua tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc Botulinum. (Ảnh minh họa)

Trong khoảng 9 tháng qua, các cơ sở y tế tại Quảng Ngãi đã ghi nhận 5 trường hợp ngộ độc Botulinum đều liên quan đến cá muối chua tự làm. Đây là loại ngộ độc hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và tử vong.

Mới đây, ngày 7-3, sau khi ăn cá ủ chua, 3 bệnh nhi HNT (15 tuổi), HQB (11 tuổi) và HQN (7 tuổi, cùng trú xã Phước Năng, TP Đà Nẵng) xuất hiện các triệu chứng mệt mỏi, yếu cơ, khó nuốt và nhanh chóng chuyển biến nặng.

Đến sáng 8-3, các bệnh nhi được đưa vào viện cấp cứu, điều trị tích cực. Từ các dấu hiệu lâm sàng điển hình, bác sĩ xác định các bệnh nhi bị ngộ độc Botulinum. Tuy nhiên, do nguồn thuốc giải độc trong nước đã cạn, tối 11-3, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã phải chuyển khẩn cấp 5 lọ thuốc giải độc từ Geneva (Thụy Sĩ) qua Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) về Hà Nội và đưa vào Đà Nẵng để kịp thời hỗ trợ điều trị.

Bệnh nhi ngộ độc được điều trị tại bệnh viện năm 2023.

Trước đó, năm 2020, ngành y tế Việt Nam cũng từng phải phối hợp với WHO để huy động thuốc giải độc từ kho dự trữ quốc tế nhằm cứu các bệnh nhân bị ngộ độc Botulinum liên quan đến sản phẩm pate Minh Chay.

Thuốc hiếm, phụ thuộc nguồn hỗ trợ

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Quảng Ngãi Phan Minh Đan, ngộ độc Botulinum là dạng ngộ độc hiếm nhưng đặc biệt nguy hiểm do độc tố tấn công hệ thần kinh, gây liệt cơ, suy hô hấp.

Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Clostridium botulinum, tạo ra độc tố thần kinh cực mạnh. Với các trường hợp nặng, bệnh nhân cần sử dụng thuốc giải độc kết hợp hồi sức tích cực như thở máy, lọc máu; các ca nhẹ có thể điều trị hồi sức đơn thuần.

Một bệnh nhân ngộ độc Botulinum điều trị tại bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi 2.

“Thuốc giải độc Botulinum rất đắt tiền trong khi thi thoảng mới có ca ngộ độc. Đây là loại thuốc cần phải có kho dự trữ riêng. Song, kho dự trữ thuốc hiếm của Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn xây dựng, chưa hoàn thành. Vì vậy, thời gian qua, ngành y tế phải điều phối thuốc giải độc từ WHO để cứu các bệnh nhân ngộ độc Botulinum”, ông Đan thông tin.

Thực tế tại Quảng Ngãi cho thấy, từ tháng 7-2025 đến nay, Bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi 2 (phường Kon Tum) đã tiếp nhận và điều trị 5 trường hợp ngộ độc Botulinum.

Trong đó, từ tháng 7 đến tháng 8-2025, bệnh viện tiếp nhận 3 bệnh nhân (trú xã Kon Plông) bị ngộ độc sau khi ăn cá muối chua. Các trường hợp này đều ở mức nhẹ và được điều trị thành công không cần dùng thuốc giải độc.

Các ca bệnh diễn tiến phức tạp, mỗi lọ thuốc giải độc lên đến hàng ngàn USD.

Đến ngày 6-3-2026, bệnh viện tiếp nhận thêm 2 bệnh nhân là vợ chồng (trú xã Đăk Pék) nhập viện với biểu hiện nôn ói, mệt mỏi, yếu tứ chi sau khi ăn cá muối chua tự làm. Trong đó, người chồng diễn biến nặng, liệt tứ chi và phải thở máy. Hiện sức khỏe đã có tiến triển nhưng vẫn đang được theo dõi, điều trị.

Trước tình trạng này, ngành y tế Quảng Ngãi khuyến cáo người dân cần thận trọng khi sử dụng các thực phẩm lên men truyền thống như cá muối chua, dưa muối, măng chua... Ngoài ra, thực phẩm đóng hộp bảo quản không đúng cách cũng có thể tạo ra độc tố Botulinum.

Người dân cần đảm bảo vệ sinh trong chế biến, không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bất thường như mùi lạ, phồng hộp, đổi màu. Đặc biệt, không nên chủ quan với các sản phẩm tự chế biến khi chưa đảm bảo quy trình an toàn.

NGUYỄN YÊN