Nghịch lý ưu đãi công nghiệp hỗ trợ: Chính sách 'mở' nhưng thủ tục lại 'thắt'

Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV, thuộc Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) vừa có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ sau khi tổng hợp kiến nghị của các hiệp hội, doanh nghiệp về khó khăn liên quan đến các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp hỗ trợ.

Tổng hợp phản ánh từ doanh nghiệp, Ban IV cho biết, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ hiện vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các chính sách ưu đãi của Nhà nước. Mặc dù Nghị định số 111/2015/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 205/2025/NĐ-CP) đã quy định tương đối rõ về khái niệm “công nghiệp hỗ trợ” cũng như các hoạt động phát triển công nghiệp hỗ trợ, song trên thực tế việc xác định và chứng minh doanh nghiệp thuộc lĩnh vực này vẫn còn nhiều vướng mắc.

Nhiều doanh nghiệp sản xuất linh kiện, phụ tùng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thậm chí có giá trị xuất khẩu hàng phụ trợ lên tới hàng chục triệu USD mỗi năm, nhưng khi làm hồ sơ xin hưởng các chính sách ưu đãi lại gặp khó khăn trong việc chứng minh sản phẩm của mình thuộc danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển hoặc chứng minh doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.

Theo Ban IV, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ hiện vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các chính sách ưu đãi của Nhà nước.

"Điều này dẫn đến tình trạng doanh nghiệp khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ về tín dụng, thuế, đất đai hoặc chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, làm giảm hiệu quả thực thi của chính sách", Ban IV nêu.

Bên cạnh đó, các điều kiện hồ sơ để được hưởng ưu đãi theo quy định tại Điều 11 của Nghị định 205/2025/NĐ-CP vẫn còn một số điểm chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

Nêu trường hợp cụ thể, Ban IV cho biết, có trường hợp một doanh nghiệp đã thành lập và được cấp giấy chứng nhận đầu tư hơn 12 năm, khi xin hưởng ưu đãi theo cơ chế dành cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thì phải chứng minh dự án mở rộng tối thiểu 20% so với quy mô trước đó. Điều này buộc doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận đầu tư để bổ sung ngành nghề hoặc mở rộng sản xuất.

Tuy nhiên, trong quá trình thẩm định, doanh nghiệp lại phải giải trình nhiều vấn đề như: Tại sao dự án cũ chưa kết thúc lại mở thêm hạng mục sản xuất mới, liệu việc mở rộng có nhằm mục đích hưởng ưu đãi hay không? Ngoài ra, trong một số trường hợp, nếu trên cùng một khu đất có hai nội dung sản xuất công nghiệp hỗ trợ khác nhau thì doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc xin áp dụng ưu đãi cho cả hai hoạt động.

Sau khi hoàn tất thủ tục điều chỉnh dự án, doanh nghiệp tiếp tục phải thực hiện các thủ tục liên quan như đánh giá tác động môi trường (ĐTM), thường kéo dài gần một năm và phát sinh chi phí đáng kể.

Bên cạnh đó, một số yêu cầu kỹ thuật để chứng minh sản phẩm thuộc danh mục công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển cũng chưa phù hợp với thực tiễn. Theo quy định tại Điểm 4, Điều 11 của Nghị định, doanh nghiệp cần có giấy chứng nhận phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật của Ủy ban Tiêu chuẩn hóa châu Âu (CEN) hoặc tương đương. Tuy nhiên, trong thực tế có nhiều doanh nghiệp chỉ xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản và họ không bị yêu cầu chứng nhận tiêu chuẩn CEN. Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, bộ phận - vốn là đầu vào cho các doanh nghiệp sản xuất khác - việc đạt chứng nhận CEN thường không cần thiết, trong khi chi phí để đạt các tiêu chuẩn này lại rất cao và thường phù hợp hơn với các doanh nghiệp sản xuất thành phẩm.

Do đó, mặc dù hệ thống văn bản đã đưa ra nhiều chính sách nhằm hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhưng trên thực tế nhiều doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận được các ưu đãi này do các điều kiện và thủ tục thực hiện còn phức tạp, chưa sát với thực tiễn sản xuất. Thậm chí, một số doanh nghiệp đã được cấp Giấy xác nhận doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ bởi cơ quan chuyên ngành, nhưng khi thực hiện thủ tục hưởng ưu đãi về thuế đối với phần sản xuất mở rộng thì vẫn gặp vướng mắc trong quá trình thẩm định của cơ quan thuế.

Minh Thu