Nghịch lý địa điểm cấm hút thuốc: Khi xử phạt nằm trên giấy

Những tấm biển cấm hút thuốc “vô hình”

Tại hành lang một bệnh viện lớn ở Hà Nội, dòng chữ "Bệnh viện không khói thuốc" được dán dọc các lối đi. Thế nhưng, chỉ cần bước chân ra khu vực giếng trời hoặc ghế đá khuôn viên, mùi thuốc lá lập tức bủa vây. Đủ mọi tầng lớp, từ người nhà bệnh nhân đến khách thăm nuôi, thản nhiên bấm bật lửa, rít những hơi dài rồi nhả khói thẳng vào không gian chung.

Khi được hỏi có nhìn thấy biển cấm cách đó vài bước chân không, một người đàn ông ngoài 40 tuổi thản nhiên phân trần: "Tôi thấy ai cũng hút ở đây nên hút theo. Có thấy ai phạt đâu!"

Bất chấp quy định, nhiều người vẫn thản nhiên hút thuốc lá tại các nhà chờ, bến xe, nhà ga...

Nghịch lý này không chỉ diễn ra ở bệnh viện. Tại các trạm xe buýt, công viên công cộng, hay thậm chí là sảnh hành lang của một số trường đại học, khói thuốc vẫn bủa vây không gian sinh hoạt chung.

Những tấm biển cấm màu đỏ nổi bật dường như chỉ đóng vai trò trang trí hoặc để phục vụ cho các đợt kiểm tra, công nhận "đơn vị văn hóa". Thực tế, người hút cứ hút, người không hút cứ phải ngậm ngùi hít khói thuốc thụ động trong sự bất lực. Nguyên nhân chính là do ý thức của mỗi người và cả những khó khăn trong thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Luật nghiêm, phạt nặng nhưng chỉ trên văn bản?

Xét về mặt pháp lý, chúng ta không hề thiếu chế tài. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định danh mục địa điểm cấm hoàn toàn rất chi tiết. Các nghị định xử phạt vi phạm hành chính cũng đưa ra mức phạt tiền từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng đối với hành vi hút thuốc lá tại nơi có lệnh cấm.

Tuy nhiên, có một thực tế phũ phàng: Số biên bản xử phạt được lập trên cả nước mỗi năm chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Lý do đầu tiên nằm ở lực lượng chức năng quá mỏng. Lực lượng thanh tra y tế hay chính quyền địa phương không thể túc trực 24/7 tại các điểm công cộng để "bắt quả tang". Trong khi đó, hành vi hút thuốc diễn ra rất nhanh. Người vi phạm chỉ cần vài phút để hút xong một điếu thuốc, hoặc lập tức tẩu tán tang vật bằng cách dụi tàn khi thấy bóng dáng người quản lý.

Đã đến lúc ngừng xem "nói không với thuốc lá" là phong trào thi đua

Mặt khác, quyền hạn xử phạt của quản lý các địa điểm này lại là một dấu hỏi lớn. Bảo vệ bệnh viện, nhân viên quán ăn hay bảo vệ công viên cùng lắm chỉ có quyền nhắc nhở. Họ không có thẩm quyền giữ người, không có quyền lập biên bản hay phạt tiền. Khi người hút thuốc cố tình lờ đi hoặc phản ứng gay gắt, người nhắc nhở cũng đành tặc lưỡi bỏ qua để tránh rắc rối.

Bao giờ luật mới "thôi nằm giấy"?

Việc các quy định xử phạt chỉ tồn tại trên giấy không chỉ làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật, mà còn trực tiếp đe dọa đến quyền được hít thở không khí trong lành của hàng triệu người, đặc biệt là trẻ em và người già.

Nhiều chuyên gia xã hội học cho rằng, để xóa bỏ nghịch lý này, đã đến lúc phải thay đổi cách tiếp cận: Phạt nguội qua camera: Áp dụng công nghệ giám sát tại các khu vực công cộng, bệnh viện, nhà ga để trích xuất hình ảnh và xử phạt nguội; Gắn trách nhiệm người đứng đầu: Nếu một bệnh viện, trường học hay cơ quan để xảy ra tình trạng hút thuốc tràn lan, người đứng đầu đơn vị đó phải bị xử lý kỷ luật hoặc hạ bậc thi đua; Trao quyền lập biên bản: Cần có cơ chế đặc thù, giao quyền lập biên bản hành chính cho lực lượng bảo vệ hoặc ban quản lý tòa nhà, địa điểm cấm.

Nếu không có những biện pháp quyết liệt và thực chất hơn, những chiến dịch truyền thông "Vì môi trường không khói thuốc" sẽ mãi chỉ dừng lại ở khẩu hiệu. Và người dân, hằng ngày, vẫn phải tiếp tục đánh cược sức khỏe của mình dưới những tấm biển cấm vô hình.

Thu Trang