Nan giải bài toán 'giao thông không khói thuốc'

Không thể phủ nhận, chiến dịch xây dựng môi trường giao thông công cộng văn minh, an toàn từ hướng dẫn của Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá và Bộ Y tế đã tạo ra những chuyển biến tích cực mang tính diện mạo. Nhìn vào bức tranh tổng thể, ngành hàng không dân dụng Việt Nam đang giữ vị thế tiên phong khi quy định cấm thuốc lá được thực thi gần như tuyệt đối. Để có được sự "sạch bóng" ấy, hàng không sở hữu một quy trình an ninh nghiêm ngặt, khép kín cùng chế tài nghiêm khắc gắn liền với an toàn bay.

Mô hình "bến xe, phương tiện không khói thuốc" vẫn đang gặp phải những khó khăn

Sự lan tỏa văn minh tiếp tục ghi dấu ấn rõ nét trên các tuyến xe buýt đô thị hiện đại tại Hà Nội và TP.HCM với hệ thống logo cấm trực quan cùng sự nhắc nhở nghiêm túc từ đội ngũ tài xế, phụ xe. Tại các đầu mối đường sắt lớn như Ga Hà Nội hay Ga Sài Gòn, các phòng chờ máy lạnh đều giữ được không gian sạch khói, xây dựng hình ảnh đẹp và thiện cảm sâu sắc cho cả hành khách trong nước lẫn quốc tế. Những kết quả này chứng minh: Khi có quy trình kiểm soát chặt chẽ và không gian khép kín, việc tuân thủ pháp luật hoàn toàn khả thi.

Tuy nhiên, trái ngược với quy củ của hàng không hay đường sắt, các bến xe khách liên tỉnh lại đang là "vùng trũng" phức tạp và khó kiểm soát nhất. Đặc thù kiến trúc "nửa kín nửa hở", không gian rộng lớn cùng lưu lượng hành khách ra vào liên tục, đa tầng lớp từ nhiều vùng miền khiến bến xe trở thành nơi dễ phát sinh vi phạm.

Nhiều người dân vẫn giữ nguyên nếp nghĩ tùy tiện, thản nhiên châm thuốc trong lúc chờ xe chạy hoặc ngồi tại các quán nước trà vỉa hè bủa vây ngay trong khuôn viên bến. Sự bất tuân này không chỉ đe dọa trực tiếp đến quyền được hít thở không khí trong lành của số đông hành khách, mà còn bị cộng hưởng bởi sự bùng nổ của các loại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng thế hệ mới trong giới trẻ. Các thiết bị này ngụy trang tinh vi dưới nhiều hình dáng, tạo ra "kẽ hở" lớn khiến lực lượng nhân viên bến xe rất khó nhận biết, lúng túng trong việc nhắc nhở và can thiệp.

Đi sâu vào thực tế, nguyên nhân khiến luật pháp bị "nhờn" tại các bến xe bắt nguồn từ nghịch lý về thẩm quyền và áp lực công việc của lực lượng thực thi. Đội ngũ bảo vệ bến bãi hiện nay đa phần phải kiêm nhiệm quá nhiều trách nhiệm: từ giữ gìn an ninh trật tự, điều tiết phân luồng xe cộ đến dọn dẹp vệ sinh môi trường. Họ không thể túc trực 24/7 chỉ để đi tìm và giám sát từng đốm lửa, làn khói.

Theo quy định hiện hành, mức phạt tiền đối với hành vi hút thuốc nơi công cộng dao động từ 200.000 đến 500.000 đồng.

Đáng nói hơn, theo quy định hiện hành, mức phạt tiền đối với hành vi hút thuốc nơi công cộng dao động từ 200.000 đến 500.000 đồng. Tuy nhiên, nhân viên bến xe lại hoàn toàn không có thẩm quyền xử phạt hành chính, họ chỉ dừng lại ở quyền nhắc nhở, ngăn chặn hoặc mời người vi phạm ra khỏi khu vực bến.

Trong bối cảnh đó, tâm lý ngại va chạm, sợ bị phản ứng tiêu cực hoặc thậm chí bị các đối tượng quá khích hành hung đã đẩy các điều luật vào thế khó. Việc thực thi pháp luật tại bến xe vô hình trung rơi vào trạng thái "đánh trống bỏ dùi", mang nặng tính hình thức.

Mô hình "bến xe không khói thuốc" không thể chỉ được xây dựng bằng những tấm biển cấm hay những đợt ra quân mang tính phong trào. Để xóa bỏ khoảng cách giữa văn bản pháp luật và thực tế đời sống, bên cạnh việc nâng cao ý thức tự giác của người dân, cần có một cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, trao quyền và công cụ giám sát phù hợp cho lực lượng quản lý bến bãi.

Chỉ khi chế tài được thực thi nghiêm minh và quyền lợi của người không hút thuốc được bảo vệ tuyệt đối, hành trình hướng tới giao thông xanh, văn minh mới thực sự chạm đích.

Thu Trang