'Nghĩa tình - Năng động - Sáng tạo' của người Đồng Tháp

Trong dòng chảy ấy, câu chuyện về xây dựng con người Đồng Tháp mới không thể chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu. Đó trước hết là câu chuyện của văn hóa và sâu xa hơn là câu chuyện của văn học nghệ thuật - nơi con người được soi chiếu, được đặt câu hỏi, được bồi đắp và được thử thách trong chiều sâu nhân bản của mình.

KHI CON NGƯỜI TRỞ THÀNH TRUNG TÂM CỦA PHÁT TRIỂN

Nghị quyết của Đảng trong nhiều năm qua đều thống nhất ở một điểm cốt lõi: Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển.

Nhà thơ Trương Trọng Nghĩa trao giải cho các tác giả đoạt giải Cuộc thi ảnh thời sự, nghệ thuật “Chuyện tình xứ hoa”.

Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh rằng, văn hóa phải “đi trước, soi đường”, phải thấm sâu vào mọi quyết sách, mọi hành động phát triển, để con người không bị bỏ lại phía sau trong hành trình đi lên.

Trong định hướng đó, con người không chỉ được hiểu là lực lượng lao động hay đối tượng thụ hưởng chính sách mà là chủ thể sáng tạo văn hóa, mang trong mình hệ giá trị, nhân cách, bản lĩnh và khát vọng cống hiến.

Với Đồng Tháp, vùng đất giàu truyền thống nghĩa tình, giàu truyền thống cách mạng thì việc đặt con người ở vị trí trung tâm càng mang ý nghĩa chiến lược.

Sáp nhập không chỉ là một phép cộng gộp địa giới, mà là quá trình hòa trộn các tầng văn hóa. Trong quá trình ấy, nếu thiếu một nền tảng văn hóa đủ sâu với đầy đủ bản lĩnh, con người rất dễ rơi vào tâm thế chông chênh: Mất phương hướng, lẫn lộn giá trị, hoặc thụ động trước những đổi thay.

Nói đến Đồng Tháp, người ta thường nhắc đến sen, đến phù sa nuôi ruộng vườn cây trái, đến những dòng sông hiền hòa…

Nhưng sâu hơn những hình ảnh quen thuộc ấy là một phẩm chất đã bồi tụ qua nhiều thế hệ, đó là nghĩa tình.

Nghĩa trong cách người ta đối đãi với nhau, nghĩa trong sự thủy chung với đất và người, nghĩa trong lối sống “trước sau như một”.

Chính vì vậy, xây dựng con người Đồng Tháp mới không phải là tạo ra một “mẫu người lý tưởng” cứng nhắc, mà là làm giàu và làm sâu những phẩm chất vốn đã hình thành qua lịch sử: Nghĩa tình - năng động - sáng tạo.

Trong đời sống hiện đại, khi nhịp sống gấp gáp, lợi ích vật chất lên ngôi, không ít giá trị truyền thống có nguy cơ bị bào mòn. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã thẳng thắn chỉ ra thực trạng: Môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh, đạo đức xã hội có biểu hiện xuống cấp, sự xâm nhập của các yếu tố phản văn hóa ngày càng tinh vi.

Trong bối cảnh ấy, văn học nghệ thuật giữ vai trò như một “vùng đệm nhân văn”, nơi con người được nhắc nhớ về lòng trắc ẩn, về sự tử tế, về trách nhiệm với cộng đồng.

Một truyện ngắn hay, một bài thơ chạm tới nỗi đau, những niềm vui trong cuộc sống đời thường, một bức ảnh đời sống mộc mạc… đôi khi có sức lay động hơn hàng chục bài diễn văn.

Nếu nghĩa tình là gốc rễ, thì năng động là sức bật. Đồng Tháp mới không thể phát triển nếu thiếu tinh thần dấn thân, dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm.

Nhưng năng động không đồng nghĩa với vội vã, càng không phải là chạy theo trào lưu một cách mù quáng. Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, năng động thể hiện trước hết ở tư duy sáng tạo: Không lặp lại mình, không bằng lòng với lối mòn cũ, không né tránh những vấn đề gai góc của đời sống.

Kết luận 84 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 23 đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức sáng tạo và tổ chức hoạt động văn học nghệ thuật, gắn với thực tiễn đời sống đương đại.

Chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh đã mở ra một không gian sáng tác mới, với nhiều chất liệu mới từ đời sống đô thị đến nông thôn, từ ký ức chiến tranh đến những va đập của kinh tế thị trường, từ không gian làng xã truyền thống đến thế giới số.

Vấn đề là văn nghệ sĩ có đủ năng động để đi vào những không gian ấy, lắng nghe, quan sát và chuyển hóa thành tác phẩm có chiều sâu hay không.

Sáng tạo là phẩm chất làm nên sức sống của văn học nghệ thuật. Không có sáng tạo, văn hóa sẽ trở thành bảo tàng tĩnh tại. Nhưng sáng tạo cũng không phải là sự phá bỏ vô nguyên tắc. Đó là quá trình tìm kiếm cái mới trên nền tảng giá trị bền vững.

Các văn bản định hướng phát triển văn hóa đều thống nhất rằng cần khuyến khích tự do sáng tạo; đồng thời bảo đảm định hướng giá trị, tính nhân văn và trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ.

Với Đồng Tháp, sáng tạo còn là khả năng kể lại câu chuyện của chính mình theo cách mới mẻ, hấp dẫn hơn, sâu sắc hơn. Không chỉ kể cho người Đồng Tháp nghe, mà kể cho bạn bè trong nước và quốc tế nghe, bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, của cảm xúc, của sự thấu hiểu.

VĂN HỌC NGHỆ THUẬT GIEO HẠT CHO TƯƠNG LAI

Một trong những điểm nhấn quan trọng của các chương trình hành động về văn hóa là giáo dục thẩm mỹ cho thế hệ trẻ.

Không phải ngẫu nhiên mà các văn bản đều nhấn mạnh vai trò của văn học nghệ thuật trong nhà trường, trong không gian công cộng, trong đời sống tinh thần hằng ngày.

Các văn nghệ sĩ Đồng Tháp tham dự Ngày thơ Việt Nam năm 2026.

Giáo dục thẩm mỹ không chỉ đơn thuần là dạy vẽ, dạy hát, dạy đọc thơ… Đó là quá trình hình thành khả năng cảm thụ cái đẹp, phân biệt cái đẹp, nuôi dưỡng đời sống nội tâm phong phú.

Một con người có đời sống thẩm mỹ lành mạnh sẽ khó bị cuốn theo bạo lực, giả dối, dung tục. Trong bối cảnh Đồng Tháp mới, giáo dục thẩm mỹ càng có ý nghĩa như một sợi dây mềm gắn kết các cộng đồng khác nhau, giúp con người tìm thấy tiếng nói chung trong sự đa dạng.

Đến đây, không thể không nói đến trách nhiệm của đội ngũ văn nghệ sĩ - những người đứng ở tuyến đầu của sáng tạo văn hóa.

Đảng và Nhà nước đã nhiều lần khẳng định vai trò quan trọng, thậm chí là tiên phong của văn nghệ sĩ trong xây dựng con người và môi trường văn hóa.

Nhưng trách nhiệm ấy không đến từ mệnh lệnh hành chính, mà đến từ lương tâm nghề nghiệp. Văn nghệ sĩ không nhất thiết phải viết những tác phẩm “to tát”, nhưng mỗi tác phẩm cần trung thực với đời sống, tử tế với con người và có ý thức bồi đắp giá trị chung.

Ở tỉnh Đồng Tháp mới, văn nghệ sĩ càng cần đi nhiều hơn, sống sâu hơn, lắng nghe nhiều hơn. Không phải để minh họa cho chính sách, mà để chạm tới mạch ngầm đời sống, nơi con người đang âm thầm thay đổi từng ngày.

Trong bối cảnh Đồng Tháp mới, cần xây dựng một không gian đối thoại văn hóa giữa các thế hệ, các vùng văn hóa khác nhau, góp phần tạo nên sự đồng thuận mềm trong xã hội.

Những cuộc tọa đàm, trại sáng tác, hoạt động giao lưu… không chỉ nhằm tạo cú huých để văn nghệ sĩ cho ra đời tác phẩm, mà còn để hình thành một cộng đồng sáng tạo biết lắng nghe, biết tranh luận và biết tôn trọng những khác biệt.

Văn học nghệ thuật sẽ không đứng ngoài tiến trình phát triển, mà trở thành nguồn lực tinh thần âm thầm nhưng bền bỉ, góp phần xây dựng con người Đồng Tháp nghĩa tình hơn trong ứng xử, năng động hơn trong hành động và sáng tạo hơn trong tư duy.

Đó cũng chính là cách văn nghệ sĩ đồng hành cùng tỉnh trong việc kiến tạo một nền phát triển không chỉ mạnh về kinh tế, mà sâu về văn hóa và vững về con người.

Xây dựng con người Đồng Tháp mới là công việc dài lâu, đòi hỏi sự kiên nhẫn, bền bỉ và đồng lòng của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trong hành trình ấy, văn học nghệ thuật không đứng bên lề mà phải đi cùng, thậm chí đi trước, bằng cách làm giàu nghĩa tình, khơi dậy năng động và nuôi dưỡng sáng tạo trong mỗi con người. Và có lẽ, đó cũng chính là những tiền đề để Đồng Tháp cất cánh bước vào tương lai…

TRƯƠNG TRỌNG NGHĨA