Nghị quyết 57-NQ/TW sau một năm triển khai thực hiện: Từ đi đúng hướng đến bứt tốc để phát triển

Những đạo luật về khoa học - công nghệ - đòn bẩy thể chế của Nghị quyết 57

Tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhận định, sau một năm triển khai, Nghị quyết 57 đã đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng. Đây không còn là những lĩnh vực chuyên ngành hay những “mảng việc kỹ thuật”, mà đã trở thành động lực xuyên suốt của phát triển kinh tế - xã hội. Giá trị lớn nhất và có ý nghĩa lâu dài nhất của Nghị quyết 57 chính là sự thay đổi căn bản về tư duy phát triển: từ dựa vào các yếu tố truyền thống sang dựa vào tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo.

Những chuyển động đầu tiên đã diễn ra tương đối đồng bộ, rõ nét nhất ở tầng chính sách và thể chế. Bởi lẽ, như Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhiều lần nhấn mạnh, nếu không đổi mới thể chế thì không thể có đổi mới sáng tạo. Sau một năm, hệ thống thể chế về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam đã tiệm cận trình độ các nước phát triển; thậm chí, một số lĩnh vực thuộc nhóm đi đầu thế giới. Luật Chuyển đổi số là luật đầu tiên trên thế giới; Luật Trí tuệ nhân tạo thuộc nhóm bốn nước sớm nhất; Luật Công nghiệp công nghệ số nằm trong nhóm năm quốc gia tiên phong. Đây là những nền móng quan trọng để tạo không gian phát triển dài hạn.

Cùng với thể chế, một số sản phẩm chiến lược trong nhóm công nghệ chiến lược đã đạt kết quả khả quan, góp phần củng cố niềm tin vào năng lực tự chủ công nghệ lõi của Việt Nam. Tên lửa hành trình, UAV, camera AI đã làm chủ cơ bản các công nghệ then chốt với tỷ lệ nội địa hóa cao. Trong lĩnh vực y sinh, Việt Nam đã làm chủ một số giống lúa, vắc xin. Đặc biệt, các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt đã được phát triển và đưa vào ứng dụng, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, như Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng thẳng thắn nhìn nhận, tất cả mới dừng ở mức “đúng hướng, chuyển động mạnh”, nhưng chưa bứt tốc. Nghị quyết 57 đã mở đường, song con đường phía trước đòi hỏi tốc độ, quyết tâm và cách làm mới.

Cần giải những bài toán lớn từ cuộc sống

Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo, năm 2026 là năm hành động đột phá, năm lan tỏa kết quả. Trên tinh thần đó, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định năm 2026 là năm tăng tốc triển khai Nghị quyết 57, chuyển mạnh từ xây dựng thể chế sáng tạo ra kết quả thực chất, có thể đo đếm và tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế cũng như chất lượng cuộc sống của người dân.

Một trong những định hướng then chốt là tập trung nguồn lực cho một số trọng điểm quốc gia, thay vì dàn trải. Mỗi lĩnh vực sẽ xác định một số nhiệm vụ mũi nhọn, gắn với bài toán tăng trưởng hai con số của đất nước, có sản phẩm đầu ra rõ ràng và có cá nhân cụ thể chịu trách nhiệm. Đi cùng với đó là sự thay đổi căn bản trong cách tổ chức thực hiện: xác định “kiến trúc sư trưởng” cho từng lĩnh vực; phân cấp, giao quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu; mở rộng không gian thí điểm và sandbox. Với cái mới, điều quan trọng nhất là cho làm, cho ứng dụng. Từ ứng dụng, từ sản phẩm mà tiến tới làm chủ công nghệ, con đường mà Trung Quốc đã đi và thành công.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, lực đẩy quan trọng nhất để tạo bứt phá trong năm 2026 chính là hình thành thị trường đầu ra thông qua cơ chế Nhà nước mua kết quả. Thay vì chủ yếu tài trợ quá trình nghiên cứu, cần chuyển mạnh sang đặt hàng sản phẩm, giải pháp và thanh toán theo kết quả đầu ra đo đếm được. Đây chính là cơ chế từng được áp dụng thành công từ năm 2014, khi Nhà nước đặt hàng Tập đoàn Viettel sản phẩm tên lửa hành trình đối hải. Khi có nhu cầu thật và đơn đặt hàng thật, doanh nghiệp công nghệ, viện trường và nguồn lực xã hội sẽ cùng tham gia mạnh mẽ, buộc hệ thống quản lý chuyển từ “đúng quy trình” sang “đúng mục tiêu”.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng nêu rõ vấn đề sắp xếp khoa học công nghệ trong cấu trúc phát triển quốc gia. Phần lớn các nước phát triển đều đặt khoa học công nghệ trong khối kinh tế - công nghiệp - công nghệ, bởi đây là động lực tăng trưởng, năng suất và công nghiệp hóa. Trong khi đó, việc xếp khoa học công nghệ vào khối văn hóa - xã hội tuy có ưu điểm là gắn với giáo dục và khoa học nền tảng, nhưng lại khiến khoa học công nghệ khó trở thành lực kéo sản xuất, dễ bị nhìn như lĩnh vực chi ngân sách. Do vậy, Bộ sẽ đề xuất Chính phủ chuyển khoa học công nghệ về khối kinh tế - công nghiệp - công nghệ, như một sự thay đổi căn bản về tư duy phát triển.

Nguyệt Thương