Nghị quyết 09: Bệ phóng đưa siêu đô thị TP.HCM bứt phá, vươn tầm châu Á

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đã khẳng định mạnh mẽ vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng trọng điểm của TP.HCM.

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường ĐH Kinh tế - Luật, nhìn nhận Nghị quyết 09 không chỉ đặt ra tầm nhìn dài hạn đến năm 2075 mà còn là định hướng cốt lõi để vận hành một siêu đô thị mang tính lịch sử, sẵn sàng gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế.

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường ĐH Kinh tế - Luật.

Tầm nhìn thế kỷ

. Phóng viên: Việc Bộ Chính trị ban hành nghị quyết mới cho TP.HCM vào thời điểm này mang thông điệp chính trị như thế nào trong việc khẳng định lại vai trò, vị trí đầu tàu, cực tăng trưởng trọng điểm của TP, thưa ông?

+ PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình: Nghị quyết 09-NQ/TW ra đời mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt sâu sắc, khẳng định mạnh mẽ vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng trọng điểm và vị thế không thể thay thế của TP.HCM trong chiến lược phát triển quốc gia thời kỳ mới.

Trong bối cảnh mới, Nghị quyết 09 cho thấy Trung ương tiếp tục đặt kỳ vọng rất lớn vào TP.HCM với vai trò “đi trước, mở đường”, tiên phong thử nghiệm các mô hình quản trị hiện đại, cải cách thể chế và kiến tạo động lực tăng trưởng mới cho cả nước.

Ý nghĩa của nghị quyết càng trở nên đặc biệt khi gắn với quá trình tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia theo Nghị quyết 202/2025 của Quốc hội. Việc hợp nhất TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu tạo ra bước chuyển mang tính lịch sử, mở rộng không gian phát triển cho siêu đô thị tích hợp. Đồng thời giúp TP hội tụ sức mạnh của trung tâm tài chính - dịch vụ lớn nhất nước, hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao hàng đầu và cửa ngõ hàng hải quốc tế với cụm cảng nước sâu chiến lược.

Nghị quyết 09 chính là kim chỉ nam chiến lược nhằm định hướng vận hành và phát huy tối đa tiềm năng của siêu đô thị mới, hiện thực hóa phương châm “TP.HCM vì cả nước, cả nước vì TP.HCM”, đưa TP vươn lên trở thành biểu tượng phát triển năng động, hiện đại và có sức cạnh tranh mang tầm vóc khu vực, quốc tế trong thế kỷ 21.

. Điểm nhấn chiến lược của nghị quyết là đặt ra tầm nhìn 100 năm. Ông nghĩ sao?

+ Trong lịch sử phát triển các đô thị lớn trên thế giới, những TP có thể vươn lên trở thành trung tâm kinh tế và tài chính toàn cầu đều được định hình bởi các chiến lược mang tầm nhìn thế kỷ. Nghị quyết 09 lần đầu tiên đặt TP.HCM trong tầm nhìn phát triển đến năm 2075, thể hiện rõ tư duy kiến tạo tương lai và kỳ vọng đưa TP trở thành siêu đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu.

Nếu trước đây nhiều cơ chế đặc thù được ban hành chủ yếu giải quyết những yêu cầu cấp bách trước mắt thì nay TP.HCM phải xây dựng chiến lược phát triển tổng thể với tầm nhìn hàng chục năm, theo mô hình đa cực, đa trung tâm, bảo đảm kết nối hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Quy hoạch TP.HCM trong giai đoạn mới sẽ không giới hạn ở không gian mặt đất mà phải tích hợp đồng bộ không gian ngầm, xanh, sông nước, biển cùng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, qua đó hình thành cấu trúc đô thị thông minh và mở rộng dư địa phát triển kinh tế.

Quan trọng hơn là sự thay đổi tư duy thể chế. TP.HCM từng bước chuyển từ mô hình cơ chế đặc thù, thí điểm sang thể chế vượt trội ổn định và lâu dài thông qua Luật Đô thị đặc biệt, chuyển từ cơ chế “xin-cho” sang trao quyền, chịu trách nhiệm. Qua đó, tạo ra không gian thể chế đủ lớn để TP chủ động đổi mới, phát huy tối đa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh với các siêu đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới.

Sự cộng hưởng hệ sinh thái công nghiệp - logistics - tài chính của siêu đô thị mới tạo điều kiện để TP.HCM chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang công nghiệp công nghệ cao, logistics quốc tế, tài chính và kinh tế số. Ảnh: THUẬN VĂN

Chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng

. Nghị quyết 09 đặt ra những chỉ tiêu kinh tế rất cao cho từng giai đoạn, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng kinh tế chung và GRDP bình quân đầu người?

+ Có thể nói, hệ thống chỉ tiêu kinh tế mà Nghị quyết 09 đặt ra cho TP.HCM là rất cao và mang tính thách thức chưa từng có nhưng cũng thể hiện rõ khát vọng đưa TP bứt phá mạnh mẽ.

Theo đó, TP.HCM được yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP tối thiểu khoảng 10% mỗi năm trong nhiều giai đoạn liên tiếp; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 14.000 USD vào năm 2030, 25.000 USD vào năm 2035 và hướng tới mốc 100.000 USD vào năm 2075.

Nếu nhìn từ thực trạng những năm gần đây, khi đà tăng trưởng có dấu hiệu chững lại do hạ tầng quá tải, điểm nghẽn thể chế kéo dài, chi phí logistics gia tăng và mô hình tăng trưởng truyền thống dần đã tới hạn thì đây rõ ràng là áp lực tái cơ cấu kinh tế vô cùng lớn. Tuy nhiên, tính khả thi của các mục tiêu này đã được củng cố đáng kể nhờ mở rộng không gian phát triển thông qua việc hợp nhất.

Siêu đô thị mới đang sở hữu hệ sinh thái công nghiệp - logistics - tài chính quy mô và năng lực cạnh tranh hàng đầu cả nước, với 61 khu công nghiệp, khu chế xuất rộng khoảng 24.800 ha cùng cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải mang tầm quốc tế. Sự cộng hưởng này tạo điều kiện để TP.HCM chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang công nghiệp công nghệ cao, logistics quốc tế, tài chính và kinh tế số.

Dù vậy, để hiện thực hóa các mục tiêu đầy tham vọng đó, TP buộc phải tái cơ cấu toàn diện từ thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực cho đến mô hình quản trị công; đồng thời nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng môi trường đầu tư đủ sức cạnh tranh với các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.

. Vậy để hiện thực hóa các chỉ tiêu nêu trên, chìa khóa quyết định nằm ở đâu, thưa ông?

+ Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng chìa khóa quyết định nằm ở việc chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng của TP.HCM từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, TP không thể tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ mà phải tập trung hình thành các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao và năng lực dẫn dắt công nghệ.

Nghị quyết 09 đã xác định rõ bốn lĩnh vực công nghệ lõi cần ưu tiên gồm AI, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng sạch, đây đều là những lĩnh vực nền tảng của nền kinh tế tương lai.

Việc hình thành các định chế tài chính và thương mại mang tầm quốc tế cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khu thương mại tự do gắn với cụm cảng và hệ thống sân bay hàng hóa sẽ tạo ra dòng chảy tự do về vốn, hàng hóa và dịch vụ, giúp TP.HCM trở thành trung tâm logistics và thương mại quốc tế của khu vực.

Bên cạnh đó, Trung tâm tài chính quốc tế thế hệ mới tại khu vực trung tâm Sài Gòn sẽ tạo điều kiện để TP tham gia sâu vào mạng lưới tài chính toàn cầu, thu hút các dòng vốn chất lượng cao và các tập đoàn đa quốc gia.

Nghị quyết 09 đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành một đô thị toàn cầu phát triển bền vững, hiện đại, văn minh và nghĩa tình. Ảnh: NGUYỆT NHI

Xây dựng thể chế đột phá, vượt trội

. Trong tám nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu để TP.HCM hiện thực hóa các mục tiêu, chỉ tiêu, theo ông, đâu là điểm mấu chốt?

+ Hệ thống nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu được Nghị quyết 09 xác lập không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn trải rộng trên nhiều trụ cột quan trọng. Gồm hoàn thiện thể chế, quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng, thúc đẩy kinh tế số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển văn hóa - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh.

Điều đặc biệt là nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành một đô thị toàn cầu phát triển bền vững, hiện đại, văn minh và nghĩa tình. Trong đó chất lượng sống của người dân, chỉ số phát triển con người (HDI), công bằng xã hội và bảo vệ môi trường được đặt ngang tầm với các chỉ tiêu kinh tế.

Tôi cho rằng nhiệm vụ mang tính mấu chốt và có ý nghĩa quyết định nhất chính là xây dựng thể chế đột phá, vượt trội. Bởi trong nhiều năm qua, điểm nghẽn lớn nhất của TP.HCM không nằm ở thiếu tiềm năng hay nguồn lực phát triển, mà chủ yếu xuất phát từ giới hạn của cơ chế quản lý và mức độ phân quyền còn chưa tương xứng với vai trò đầu tàu của TP.

Luật Đô thị đặc biệt được Quốc hội thông qua sẽ tạo ra bước chuyển rất lớn khi trao gần 300 thẩm quyền cho chính quyền TP.HCM. Khi “chiếc áo thể chế” được tháo gỡ, sức sáng tạo của người dân, doanh nghiệp và cả bộ máy quản trị sẽ được giải phóng mạnh mẽ, tạo động lực để TP.HCM bứt phá và phát huy vai trò dẫn dắt phát triển của cả nước.

. Có ý kiến cho rằng từ nay đến năm 2030 là giai đoạn bản lề để tạo đà cho các mục tiêu dài hạn của kỷ nguyên mới?

+ Để tinh thần của Nghị quyết 09 nhanh chóng chuyển hóa thành những kết quả tăng trưởng thực chất, TP.HCM cần ưu tiên tập trung tháo gỡ ba nhóm nút thắt cốt lõi về kinh tế - xã hội trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.

Trước hết, nút thắt lớn nhất hiện nay là hạ tầng giao thông và kết nối liên vùng. TP.HCM cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến vành đai, cao tốc và mạng lưới giao thông kết nối giữa lõi đô thị trung tâm với Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu cũng như toàn vùng động lực phía Nam nhằm mở rộng không gian phát triển và giảm áp lực quá tải hạ tầng hiện hữu.

TP cũng phải giải quyết đồng bộ các vấn đề hạ tầng đô thị để nâng cao chất lượng sống của người dân và cải thiện diện mạo đô thị hiện đại, văn minh. Bên cạnh hạ tầng, cơ chế huy động vốn và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai cũng cần được quan tâm, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các siêu dự án hạ tầng là vô cùng lớn.

TP.HCM không thể chỉ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước mà cần chủ động đa dạng hóa nguồn lực thông qua phát hành trái phiếu đô thị, mở rộng mô hình hợp tác công tư (PPP), đấu giá quỹ đất theo mô hình TOD và thúc đẩy xã hội hóa đầu tư.

. Xin cảm ơn ông.

*****

LÊ THOA thực hiện