Nghị định 77 - Bước ngoặt mới cho Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 77/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF). Với 5 chương và 21 điều, văn bản này chính thức xác lập một hành lang pháp lý thông thoáng, hiện đại, đưa Quỹ trở thành "bà đỡ" thực thụ cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên kinh tế số.

Kiện toàn bộ máy và định danh vị thế pháp lý mới

Điểm nhấn quan trọng nhất của Nghị định 77 chính là việc xác lập rõ ràng địa vị pháp lý của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Việc định danh này không chỉ giúp Quỹ có tư cách pháp nhân độc lập, con dấu và tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước cũng như ngân hàng thương mại, mà còn cho phép Quỹ vận hành theo cơ chế tự chủ cao.

Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ. Ảnh minh họa

Sự thay đổi này tháo gỡ triệt để những vướng mắc về mô hình quản lý vốn nhà nước trước đây. Với bộ máy tinh gọn gồm Hội đồng quản lý, Ban điều hành và Kiểm soát viên, Quỹ được kỳ vọng sẽ giảm bớt các tầng nấc trung gian, giúp quy trình xét duyệt hồ sơ trở nên chuyên nghiệp và nhanh chóng hơn. Đây là tiền đề quan trọng để nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách sớm tiếp cận được những dự án công nghệ đang "khát" vốn trên thị trường.

Đa dạng hóa nguồn lực hỗ trợ qua cơ chế "Voucher" và lãi suất

Nghị định 77/2026/NĐ-CP không chỉ bó hẹp hoạt động của Quỹ trong việc cho vay trực tiếp mà đã mở rộng ra 4 nhóm chức năng cốt lõi mang tính đột phá. Đáng chú ý nhất là sự xuất hiện của Phiếu hỗ trợ tài chính (Voucher). Đây là công cụ linh hoạt cho phép doanh nghiệp thanh toán các chi phí tư vấn, đo lường, thử nghiệm và giám định công nghệ mà không phải trải qua quy trình giải ngân phức tạp.

Bên cạnh đó, cơ chế hỗ trợ lãi suất vay vốn tại các ngân hàng thương mại giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí tài chính khi triển khai các dự án đổi mới công nghệ quy mô lớn. Quỹ cũng đóng vai trò là bên bảo lãnh tín dụng, giúp các doanh nghiệp khoa học công nghệ hoặc doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) vốn thiếu tài sản thế chấp có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng.

Sự đa dạng trong hình thức hỗ trợ này cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ "cho những gì Nhà nước có" sang "hỗ trợ những gì doanh nghiệp cần".

Đột phá tư duy: Chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo

Một trong những rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp và nhà khoa học e ngại khi tiếp cận vốn ngân sách là trách nhiệm hoàn trả khi nghiên cứu không thành công. Nghị định 77 đã dũng cảm tháo gỡ "nút thắt" này tại Điều 19 bằng nguyên tắc chấp nhận rủi ro.

Theo đó, nếu tổ chức hoặc cá nhân thực hiện dự án đã tuân thủ đầy đủ quy trình, trung thực trong báo cáo nhưng kết quả không đạt mục tiêu do yếu tố khách quan hoặc đặc thù rủi ro của công nghệ, Quỹ sẽ xem xét không thu hồi kinh phí. Đây là bước đi mang tính lịch sử, tiệm cận với các tiêu chuẩn đầu tư mạo hiểm quốc tế, giúp khơi dậy tinh thần dấn thân của cộng đồng khoa học.

Song hành với sự thông thoáng là cơ chế Hậu kiểm nghiêm ngặt. Nghị định nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục đầu vào nhưng tăng cường giám sát quá trình sử dụng vốn. Mọi hành vi trục lợi hoặc sử dụng vốn sai mục đích sẽ bị xử lý nghiêm và công khai. Cách tiếp cận "tin cậy trước, kiểm tra sau" này không chỉ thúc đẩy tốc độ đổi mới mà còn đề cao đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của doanh nghiệp trước nguồn lực quốc gia.

Nghị định 77/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo công bằng, minh bạch và đầy sức sống, góp phần quan trọng vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có nền công nghiệp hiện đại vào năm 2030.

Nam Phong