Nghệ sĩ múa rối nước Phan Thanh Liêm: Đưa di sản khỏi 'tủ kính' bằng tư duy mới

Với gần 30 năm làm nghề, đưa mô hình “sân khấu rối nước thu nhỏ” đi biểu diễn khắp đất nước và đến với nhiều khán giả quốc tế, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm nhận thấy thực tế đáng buồn. Giới trẻ hầu như coi nghệ thuật truyền thống dành cho những người cổ, người già. Những hàng ghế kín khán giả phần lớn là khách quốc tế. Sự quay lưng lại của giới trẻ với vốn quý của cha ông tạo nên sự trăn trở rất lớn với những người làm nghề. Mong muốn về sự bảo tồn và phục hưng nghệ thuật rối nước trong dòng chảy của đời sống hiện đại luôn là mong mỏi không chỉ riêng cá nhân anh mà còn của bất cứ nghệ sĩ nào.

200 ghế ngồi xem biểu diễn rối nước đã kín chỗ

Khi nhận được lời mời tham dự dự án “Tễu Rối nhờ” được dẫn dắt bởi TS. Nguyễn Thu Huệ cùng 5 sinh viên Đại học FPT Hà Nội là Hoàng Quốc Đạt, Nguyễn Lan Phương, Mai Lan Phương, Phạm Bùi Thảo Vy và Nguyễn Quang Trường, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm nhận lời ngay. Theo ông, sự quan tâm của thế hệ gen Z cho nghệ thuật rối nước là điều đáng mừng và cần phải khích lệ, động viên các em quan tâm nhiều hơn tới nghệ thuật truyền thống của cha ông.

Ở dự án này, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm trực tiếp tham gia biểu diễn mô hình sân khấu rối nước thu nhỏ tại Vincom Mega Mall (Hưng Yên). Ở buổi biểu diễn đó, gần 200 ghế ngồi kín chỗ, hàng trăm khán giả đứng kín khu vực sảnh chính, thậm chí tràn ra các hành lang tầng trên để theo dõi.

Nghệ sĩ múa rối Phan Thanh chụp ảnh lưu niệm cùng các thành viên dự án "Rối Tễu nhờ".

Bên cạnh sân khấu, không gian sự kiện được thiết kế thành nhiều khu trải nghiệm: Khu trưng bày infographic cung cấp kiến thức trực quan về lịch sử và kỹ thuật rối nước; các “trạm” trò chơi dân gian như ô ăn quan, tô màu tranh rối, giải đố ca dao tục ngữ; khu workshop sáng tạo cùng các tiết mục nhạc cụ truyền thống từ CLB FTIC (Đại học FPT), góp phần tạo nên một không gian văn hóa đa giác quan.

Nghệ sĩ Phan Thanh Liêm nhận xét, các sinh viên rất nhiệt tình, chăm chỉ. Để thực hiện dự án này, các cháu đã đi xe máy từ Hòa Lạc tới nhà riêng của nghệ sĩ để lấy tư liệu và hình ảnh. Làm việc với họ mang lại cho anh niềm vui, sự trẻ trung và niềm tin rằng nghệ thuật truyền thống sẽ như mạch nguồn không ngừng chảy.

Không gian trưng bày các nhân vật trong nghệ thuật rối nước.

Và qua dự án này, nghệ sĩ cũng đặt ra cách tiếp cận nghệ thuật truyền thống với giới trẻ cần sáng tạo, gần gũi hơn, đặc biệt là công tác tuyên truyền giáo dục nghệ thuật truyền thống cần đẩy mạnh hơn, tới với độ tuổi còn rất nhỏ như lứa tuổi mầm non mẫu giáo. Ngay từ bé, các cháu đã được biết tới các làn điệu dân ca, biết tới chú Tễu hồn nhiên, đáng yêu của nghệ thuật múa rối nước… thì lúc lớn lên, các cháu sẽ không có định kiến về vốn cổ của cha ông là già nua, cũ kỹ.

Mong muốn này của nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã được dự án “Tễu Rối nhờ” biến thành hiện thực. Không chỉ biểu diễn nghệ thuật rối nước trong không gian của trung tâm thương mại, nơi có nhiều người dân tới mua sắm và vui chơi, “Tễu Rối nhờ” còn chuyển tải ngôn ngữ truyền thống sang cách kể chuyện phù hợp với thế hệ trẻ. Nhân vật chú Tễu quen thuộc của sân khấu rối nước được “tái sinh” thành một VJ, một “admin” mạng xã hội hài hước, gần gũi với giới trẻ. Song song, các nội dung đa nền tảng như series “Tễu tỉ tê” (giải trí) hay “Tễu tâm tình” (kiến thức chuyên sâu) được triển khai trên TikTok và Facebook, giúp di sản tiếp cận công chúng theo cách tự nhiên hơn.

Không dừng lại ở không gian số, dự án còn mang thủy đình di động tới trường học và trung tâm thương mại, tạo cơ hội để người trẻ không chỉ “xem” mà còn “chạm” - trực tiếp điều khiển rối, tương tác với nghệ nhân.

Sinh viên Nguyễn Lan Phương, thành viên của dự án “Rối Tễu nhờ” chia sẻ, là người hoạt động nghệ thuật truyền thống, nhưng nghệ sĩ Phan Thanh Liêm lại có những tư duy và quan điểm rất tân tiến.

“Khi được tiếp xúc và nói chuyện cùng chú, bài học sâu sắc nhất chúng tôi học được từ "cha đẻ" của sân khấu rối nước thu nhỏ chính là sự chủ động. Chú đã phá vỡ rào cản về không gian của thủy đình truyền thống để mang quân rối đến tận trường học, gia đình và đi khắp thế giới. Tinh thần dám thay đổi đó giúp chúng tôi hiểu rằng bảo tồn không phải là đóng khung di sản trong tủ kính. Muốn người trẻ yêu văn hóa, chúng ta phải "khoác áo mới" cho nó và đưa nó hòa nhập vào đời sống hiện đại”, Nguyễn Lan Phương nói.

Sau dự án “Tễu Rối nhờ”, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm sẽ tiếp tục có chương trình biểu diễn tại Vincom Mega Mall vào dịp nghỉ lễ 30/4.

Hương Thủy