Nghệ sĩ Hải Điệp phim 'Chuyện nhà Mộc' qua đời

Nghệ sĩ Hải Điệp trong phim "Chuyện nhà Mộc". Ảnh: Tư liệu

Sáng ngày 27.1, thông tin NSƯT Hải Điệp qua đời vì tuổi cao sức yếu khiến nhiều người hâm mộ bàng hoàng, thương tiếc. Sinh thời, ông là một cây đại thụ của làng chèo, một diễn viên điện ảnh được mến mộ, nhưng có lẽ với công chúng, hình ảnh ông Mộc - người cha hết lòng vì con trong bộ phim truyền hình kinh điển Chuyện nhà Mộc năm 1998 - là dấu ấn khó phai nhất.

Cuộc đời và sự nghiệp của nghệ sĩ Hải Điệp là một hành trình đẹp đẽ, gắn bó trọn vẹn với nghệ thuật dân tộc. Ông sinh năm 1942 tại vùng đất Thái Bình cũ (nay là xã Diên Hà, tỉnh Hưng Yên), cái nôi của nghệ thuật chèo.

Con đường đến với nghề của ông cũng giản dị và thuần khiết như chính con người ông. Năm 17 tuổi, ông được nhận về công tác tại Đoàn chèo Tổng cục Chính trị. Không qua trường lớp đào tạo bài bản, ông học nghề từ chính những nghệ nhân tài hoa trong đoàn, vừa làm vừa học, từng bước trưởng thành bằng niềm đam mê và sự lao động nghệ thuật nghiêm túc.

Khi đoàn sáp nhập thành Nhà hát Chèo Việt Nam, ông tiếp tục gắn bó và cống hiến hết mình cho đến khi nghỉ hưu. Những vai diễn chèo đầu tay như trong Mối tình Điện Biên, Cuộc đời chị Tâm, Quan Âm Thị Kính đã sớm cho thấy một tài năng diễn xuất chân phương, mộc mạc mà sâu lắng, dễ dàng chạm đến trái tim người xem.

Dù thành danh từ sân khấu chèo, nhưng cái duyên đưa nghệ sĩ Hải Điệp đến với đông đảo khán giả cả nước lại nhờ một vai diễn truyền hình. Năm 1998, đạo diễn Trần Lực, con trai cố nghệ sĩ Trần Bảng, đang loay hoay tìm diễn viên cho vai ông Mộc trong phim Chuyện nhà Mộc. Chính nghệ sĩ Trần Bảng đã gợi ý: "Vào mời chú Hải Điệp chứ ai". Thế là từ một nghệ sĩ sân khấu thuần túy, ông bước vào thế giới điện ảnh.

Sự nhanh nhạy và tinh thần cầu thị đã giúp ông tạo nên một nhân vật ông Mộc sống động, chân thật, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng khán giả bao thế hệ. Vai diễn ấy không chỉ là bước ngoặt trong sự nghiệp mà còn trở thành một phần ký ức đẹp của khán giả truyền hình Việt Nam những năm cuối thế kỷ 20.

Trở lại với đời thực, nghệ sĩ Hải Điệp là một người thầy, một đồng nghiệp đáng kính. NSND Lê Tuấn Cường, Phó giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, từng có thời gian dài làm việc dưới sự dẫn dắt của ông khi ông là trưởng đoàn Nhà hát Chèo Việt Nam (nay là Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam), chia sẻ ông là một người có chuyên môn cao, sống hiền lành, tình cảm và luôn được các thế hệ sau nể trọng.

Những năm tháng đi diễn cùng nhau trong giai đoạn đất nước còn nhiều khó khăn sau thời bao cấp là những kỷ niệm đẹp không thể phai mờ. Còn với đạo diễn Trần Lực, hình ảnh người nghệ sĩ già "chất phác, thuần hậu như một người nông dân thứ thiệt" và sự tận tâm với nghề trên sân khấu luôn in đậm trong ký ức anh.

Dù thử vai với nhiều loại hình diễn xuất, nhưng tình yêu lớn nhất của ông vẫn là nghệ thuật chèo. Dù tham gia hơn 20 bộ phim, chủ yếu là các vai hài trong Bụi vàng, Hai Bình làm thủy điện, nhưng với ông, chèo mới là lẽ sống, là đam mê trọn đời. Nghệ sĩ Thanh Ngoan, nguyên Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, người thân thiết với ông đã khẳng định điều đó: "Chú yêu nghề, một đời hết mực đau đáu với nghệ thuật chèo".

Nghệ sĩ Hải Điệp trong trích đoạn chèo ''Vu quy''. Ảnh: Hồ Gươm audio

Những năm cuối đời, sức khỏe của ông yếu dần, trí nhớ giảm sút, không còn nhớ hết đồng nghiệp cũ, và ông dần vắng bóng trong các hoạt động nghệ thuật. Lần cuối cùng công chúng thấy ông trên truyền hình là vào năm 2015, trong một cuộc hội ngộ hiếm hoi của dàn diễn viên Chuyện nhà Mộc.

NSƯT Hải Điệp đã ra đi vào ngày 26.1, hưởng thọ 84 tuổi. Lễ viếng ông được tổ chức chiều 27.1, và ông được an táng tại quê nhà Diên Hà, Hưng Yên. Ông để lại bốn người con, không ai theo nghiệp diễn của bố, nhưng di sản nghệ thuật ông để lại - những vai diễn chèo đậm chất dân gian, hình tượng ông bố Mộc nhân hậu - sẽ còn sống mãi trong lòng công chúng.

HOÀNG TÔN