Nghệ nhân ưu tú Đặng Ngọc Anh 'giữ lửa' di sản tín ngưỡng thờ Mẫu và hành trình thiện nguyện

Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh đã dành hơn 40 năm cuộc đời để phụng sự, bảo tồn và lan tỏa nét đẹp của đạo Mẫu

Nhân duyên và hành trình gắn kết với Đạo Mẫu

Sinh ra và lớn lên tại vùng đất Phúc Thọ, thành phố Hà Nội, cái duyên với tín ngưỡng thờ Mẫu đến với nghệ nhân Đặng Ngọc Anh từ khá sớm. 12 tuổi ông đã chạm ngõ với thế giới tâm linh đầy huyền bí và thiêng liêng. Suốt hơn bốn thập kỷ miệt mài thực hành, từ một người có “duyên” với đạo, ông đã trở thành một nghệ nhân có sức ảnh hưởng sâu rộng trong cộng đồng thanh đồng và những người yêu văn hóa tín ngưỡng.

Đối với NNƯT Đặng Ngọc Anh, mỗi giá hầu không đơn thuần là một nghi thức, mà là một câu chuyện lịch sử, một cuốn sách sống động về những bậc tiền nhân có công với đất nước. Mỗi vị Thánh, vị thần trong hệ thống Tín ngưỡng thờ Mẫu đều mang trong mình đức độ, tài năng và tấm lòng cứu dân độ thế. Vì thế, khi thực hiện nghi lễ, ông luôn coi đó là niềm vinh dự, là trách nhiệm thiêng liêng để tái hiện lại những phẩm hạnh cao đẹp của các ngài. Chính thái độ làm việc nghiêm cẩn, tôn trọng tín ngưỡng và tính thiêng của đạo Mẫu đã giúp ông giữ vững sự mực thước với đạo, tạo nên sức hút riêng biệt trong mỗi giá hầu mà ông thực hành.

“Người giữ lửa” truyền thống giữa bối cảnh đương đại

Nghệ nhân Đặng Ngọc Anh không chỉ dừng lại ở việc thực hành nghi lễ, những đóng góp của ông còn trải dài ở nhiều lĩnh vực. Với cương vị Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam – Hội Di sản văn hóa Việt Nam, nghệ nhân Đặng Ngọc Anh đã lan tỏa giá trị đạo Mẫu thông qua các kỳ hội thảo khoa học, tổ chức các lễ hội thực hành tín ngưỡng. Tư vấn, góp ý, chỉnh sửa để các nghi lễ hầu đồng được thực hiện chuẩn mực, đúng quy định, phòng tránh sự lệch lạc, biến tướng.

Ông từng thẳng thắn lên tiếng trước những sự việc gây bức xúc trong cộng đồng, như trường hợp một số thanh đồng quay lưng vào ban công đồng – một điều tối kỵ trong phép tắc hầu Thánh. Với ông: “Các cụ xưa đã dạy: Làm lính có công, làm đồng có phép. Cung thỉnh Mẫu phải quay mặt vào Mẫu để cầu xin mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an”. Sự thẳng thắn bảo vệ những giá trị cốt lõi của ông không chỉ bảo vệ sự thiêng liêng của đạo Mẫu mà còn là lời nhắc nhở đến các thanh đồng trẻ rằng: muốn lan tỏa di sản, trước hết phải hiểu và tôn trọng phép tắc của tiền nhân.

Ông cũng mong các thanh đồng cần không ngừng trau dồi kiến thức, hiểu biết và tôn trọng các phép tắc, nghi lễ của đạo Mẫu, không nên thực hành tùy tiện, biến tướng, gây ảnh hưởng đến cộng đồng đạo Mẫu.

Sự tận tâm ấy còn thể hiện rõ qua việc ông truyền dạy, bồi dưỡng thế hệ kế cận. Ông luôn mong muốn thế hệ trẻ không chỉ biết lên đồng, mà phải hiểu rõ gốc tích, lịch sử của các vị Thánh để thực sự trân trọng giá trị di sản mà cha ông đã để lại.

Lan tỏa giá trị Việt ra thế giới

Một trong những dấu ấn đậm nét nhất trong hành trình bảo tồn văn hóa của nghệ nhân Đặng Ngọc Anh là việc kết nối tín ngưỡng Mẫu với bạn bè quốc tế. Năm 2025, ông là nghệ nhân tiên phong tổ chức sự kiện "Bảo vệ và phát huy giá trị thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" tại đền Mẫu Phố Cò (Thái Nguyên).

Sự kiện không chỉ có sự tham gia của đông đảo người dân mà còn quy tụ 6 Đại sứ các nước: Ukraine, Phần Lan, Ba Lan, CH Séc, Maroc và Tây Ban Nha. Việc đưa các nhà ngoại giao quốc tế đến gần hơn với văn hóa thờ Mẫu, từ việc giới thiệu Tam Tòa Thánh Mẫu đến trải nghiệm nghi lễ hầu đồng, là nỗ lực rất lớn để tín ngưỡng này vượt ra khỏi biên giới quốc gia.

Chia sẻ về điều này, nghệ nhân tâm niệm: "Tôi mong rằng tín ngưỡng thờ Mẫu được lan tỏa tới các nước để kiều bào Việt Nam và nhân dân các nước hiểu về những giá trị đặc sắc của văn hóa Việt Nam".

Với phương châm “Tốt đời đẹp đạo”, nghệ nhân Đặng Ngọc Anh luôn đi đầu trong các công tác an sinh xã hội

Tấm lòng thiện nguyện: Sống đẹp giữa đời thường

Nếu đạo Mẫu dạy ông sống có tâm, có đức thì cuộc đời là nơi ông hiện thực hóa tình yêu đó qua các hoạt động thiện nguyện. Với phương châm “Tốt đời đẹp đạo”, nghệ nhân Đặng Ngọc Anh luôn là người đi đầu trong các công tác an sinh xã hội.

Nghệ nhân Đặng Ngọc Anh cùng nhiều đoàn từ thiện đến những vùng sâu, vùng xa, những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai, lũ lụt

Trong những năm qua, ông đã dẫn dắt nhiều đoàn từ thiện đến những vùng sâu, vùng xa, những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai, lũ lụt. Không chỉ là số tiền hỗ trợ hàng trăm triệu đồng, đó còn là những nhu yếu phẩm, những món quà tinh thần mang đậm tình người. Dù là lúc hỗ trợ đồng bào lũ lụt ở Hà Nội, Thái Nguyên, Lào Cai, Yên Bái, cho đến Phú Yên... hay các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chung tay cùng chính quyền đẩy lùi đại dịch Covid-19, ông đều xuất hiện với tâm thế của một người phụng sự cộng đồng thực thụ.

Những năm qua, nghệ nhân Đặng Ngọc Anh còn đóng góp không nhỏ cho công tác tu bổ, tôn tạo các đền, như đền Mẫu Đông Cuông (Văn Yên-Yên Bái), đền Mẫu Phố Cò (Thái Nguyên)... để lại dấu ấn đậm nét với văn hóa tín ngưỡng và người dân địa phương.

Ông quan niệm rằng, thành công của một người không chỉ được đo bằng danh vị, mà bằng việc mình đã giúp đỡ được bao nhiêu người, đã truyền cảm hứng được cho bao nhiêu tâm hồn. Chính sự gương mẫu này đã khiến ông trở thành hình mẫu tiêu biểu cho giới thanh đồng, đồng đền thời hiện đại: một người sống trọn vẹn với di sản nhưng cũng hòa nhịp, sẻ chia với những mảnh đời khó khăn, mất mát.

Với hơn 40 năm phụng sự, những danh hiệu cao quý như "Nghệ nhân Dân gian" (2015) và "Nghệ nhân Ưu tú" (2019) là sự ghi nhận xứng đáng cho những cống hiến không mệt mỏi của ông. Tuy nhiên, với nghệ nhân Đặng Ngọc Anh, phần thưởng lớn nhất vẫn là việc nhìn thấy nét đẹp của tín ngưỡng Mẫu được giữ gìn, được xã hội trân trọng và được thế hệ trẻ tiếp nối.

Mộc Miên