Nghề Công tác xã hội trong bệnh viện: Những 'mắt xích' nhân văn trong hệ thống y tế hiện đại

Kỷ niệm 10 năm Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3/2016 - 25/3/2026) là dịp nhìn lại những nỗ lực tự thân của đội ngũ này trong việc "kết nối yêu thương", bảo vệ quyền lợi người bệnh và lan tỏa những giá trị tốt đẹp giữa đời thường.

"Lá chắn" bảo vệ quyền lợi và an toàn người bệnh

Nghề Công tác xã hội y tế tại Việt Nam đang bước sang một chương mới với những định hướng mang tầm chiến lược. Trong bức thư gửi đội ngũ nhân viên công tác xã hội nhân kỷ niệm 10 năm ngày truyền thống, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh: Năm 2026 là năm khởi đầu của nhiệm kỳ mới, đặc biệt là việc triển khai Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá nhằm nâng cao sức khỏe nhân dân. Công tác xã hội là một nghề cao quý, đóng vai trò then chốt để đổi mới, hoàn thiện chính sách xã hội theo hướng bền vững, toàn diện và bao trùm.

Một hoạt động công tác xã hội ý nghĩa của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Ảnh: BV108

Thực tế tại các bệnh viện tuyến đầu tại Hà Nội cho thấy, tinh thần làm "lá chắn" bảo vệ quyền lợi và an toàn người bệnh của nghề Công tác xã hội đã được cụ thể hóa bằng những mô hình can thiệp đa chiều, từ hỗ trợ khẩn cấp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp đến đồng hành trong các kỹ thuật y sinh phức tạp.

Một trong những vai trò cốt yếu nhất của công tác xã hội hiện nay là tham gia vào các quy trình hỗ trợ khẩn cấp và bảo vệ pháp lý cho người yếu thế. Tại Bệnh viện Bạch Mai, việc triển khai Bộ phận trợ giúp khẩn cấp theo Thông tư 51/2024/TT-BYT đã chứng minh hiệu quả thiết thực thông qua sự phối hợp đa chuyên ngành.

TS.BS Hoàng Thị Phú Bằng (Bệnh viện Bạch Mai) chia sẻ về trường hợp một bệnh nhi dân tộc thiểu số bị rắn cắn trong tình trạng hoại tử chi đã được nhân viên công tác xã hội hỗ trợ kịp thời. Giữa bối cảnh trẻ không có người thân hợp pháp đi cùng và bị các nhóm "nhà hảo tâm tự xưng" lợi dụng hình ảnh để trục lợi, nhân viên công tác xã hội đã đóng vai trò là người bảo vệ pháp lý, không chỉ đấu tranh để ngăn chặn hành vi trục lợi mà còn chủ động liên hệ với chính quyền địa phương, thuyết phục người thân thực sự của bệnh nhi đứng ra bảo hộ, giúp trẻ được phẫu thuật đúng hạn.

Lan tỏa thông điệp nhân văn tại Trung tâm Huyết học và Tuyền máu - Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BVBM

Sự quyết liệt này cũng được thể hiện trong các tình huống cứu hộ tâm lý, như việc phối hợp nhân viên công tác xã hội Bệnh viện Bạch Mai cùng lực lượng công an giải cứu cháu bé 15 tuổi có ý định tự tử trên sân thượng tầng 10. TS.BS Hoàng Thị Phú Bằng cho biết: Sau khi ngăn chặn thành công vụ tự tử, nhân viên công tác xã hội lại tiếp tục là người duy trì "không gian an toàn", đánh giá nguy cơ và hỗ trợ trị liệu tâm lý lâu dài cho bạn nhỏ vị thành viên này. Theo TS.BS Hoàng Thị Phú Bằng, từ thực tiễn công việc, có thể thấy phối hợp đa chuyên ngành là điều kiện tiên quyết để triển khai dịch vụ công tác xã hội hiệu quả.

"Cầu nối" trong những quyết định sinh tử

Hiện nay, nhân viên công tác xã hội ngày càng tham gia sâu vào các quy trình chuyên môn y tế phức tạp như hiến ghép tạng hay chăm sóc cuối đời. Đơn cử, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, nghề Công tác xã hội đã trở thành "mắt xích" then chốt trong hoạt động vận động hiến tạng từ người cho chết não.

Khẩn trương thực hiện một số khâu trong quy trình vận chuyển, phục vụ công tác ghép tạng cứu người của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Ảnh: BV108

Theo Ths. Nguyễn Thị Thùy Linh (Ban Vận động hiến tạng), nhân viên công tác xã hội là cầu nối giữa nhân viên y tế và gia đình, giúp họ vượt qua rào cản tâm lý "toàn thây" để thực hiện nghĩa cử cao đẹp. Nhờ kỹ năng giao tiếp trong khủng hoảng, đội ngũ này đã góp phần mang lại những con số ấn tượng trong năm 2026 với 183 ca ghép thận, 65 ca ghép gan và hàng chục ca hiến đa tạng từ người chết não.

Trong khi đó, tại Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, mô hình công tác xã hội lâm sàng lại mang đến sự an ủi cho những bệnh nhân mắc bệnh máu ác tính. Ths. Lý Thị Hảo (Phòng Công tác xã hội) chia sẻ về một ca bệnh đặc biệt: Một người mẹ 45 tuổi bị ung thư giai đoạn cuối, từng bị bạo hành và kiệt quệ tài chính. Ở đây, nhân viên công tác xã hội không chỉ kết nối nguồn lực điều trị mà còn hỗ trợ mạng lưới chăm sóc cuối đời (Hospice) tại nhà, giúp bệnh nhân ra đi trong bình yên khi biết con gái mình đã có sự cam kết hỗ trợ từ người thân.

Thực tiễn tại các đơn vị y tế cho thấy, nghề Công tác xã hội đang dần thoát ly khỏi khái niệm "làm từ thiện" thuần túy để tiến tới sự chuyên nghiệp hóa. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó khi nhân lực còn mỏng và sự phối hợp liên ngành đôi khi còn chậm. Kỷ niệm Ngày Công tác xã hội Việt Nam, Bộ trưởng Đào Hồng Lan đặt kỳ vọng: "Với truyền thống nhân ái, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến, đội ngũ làm công tác xã hội cần tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao tính chuyên nghiệp để bảo đảm quyền con người, công bằng và hạnh phúc của nhân dân".

Có thể nói, mỗi câu chuyện cứu người, mỗi ca ghép tạng thành công hay mỗi nụ cười của bệnh nhân khi ra viện chính là những đóa hoa đẹp nhất dâng tặng cho nghề. Những "mắt xích" nhân văn ấy đang hằng ngày, hằng giờ góp phần làm sáng thêm y đức, xây dựng hình ảnh người thầy thuốc và nhân viên y tế tận tụy, trách nhiệm và đầy lòng vị tha.

Mai Hoa