Ngày Dân số Thế giới (11-7): Nâng chất lượng dân số

Ứng phó mức sinh thấp, tốc độ già hóa dân số tăng

PHÓNG VIÊN: Thưa ông, mức sinh thấp có phải là điểm đáng lưu tâm nhất trong bức tranh dân số TPHCM hiện nay?

TS-BS HUỲNH MINH CHÍN, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM

* TS-BS HUỲNH MINH CHÍN: Sau khi mở rộng địa giới hành chính, quy mô dân số TPHCM đạt gần 15 triệu người, lớn nhất cả nước, tạo dư địa phát triển nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong quản lý. Điểm đáng chú ý nhất là mức sinh thấp kéo dài, trong khi tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh, cùng với sự gia tăng dân số cơ học. Điều này đòi hỏi công tác dân số không dừng ở việc ổn định quy mô mà phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý và thích ứng với già hóa dân số.

Việc mở rộng địa giới giúp TPHCM có cơ cấu dân số đa dạng hơn, tạo điều kiện điều hòa nguồn nhân lực và mở rộng không gian phát triển. Tuy nhiên, công tác dân số đang đối mặt yêu cầu quản lý trên địa bàn rộng hơn, với sự khác biệt về mức sinh, già hóa, điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các khu vực. Do đó, thành phố sẽ xây dựng các chính sách dân số theo từng vùng, lấy dữ liệu dân cư và hồ sơ sức khỏe điện tử làm nền tảng để quản lý hiệu quả.

Thành phố đã và đang triển khai những giải pháp gì để khuyến khích người dân sinh đủ hai con?

* Năm 2025, tổng tỷ suất sinh của TPHCM chỉ khoảng 1,53 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế là 2,1 con. Nếu mức sinh thấp kéo dài, thành phố sẽ thiếu hụt lực lượng lao động trẻ, gia tăng tốc độ già hóa dân số, tăng gánh nặng an sinh xã hội và ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.

TPHCM đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, như truyền thông thay đổi nhận thức, tư vấn tiền hôn nhân, chăm sóc sức khỏe sinh sản, hỗ trợ điều trị vô sinh, đồng thời tham mưu nhiều chính sách hỗ trợ người sinh đủ hai con. Tuy nhiên, để người trẻ thực sự yên tâm sinh con, cần các chính sách mang tính đột phá: hỗ trợ tài chính khi sinh con, giảm chi phí giáo dục - giữ trẻ, phát triển nhà ở xã hội cho gia đình trẻ, mở rộng chế độ nghỉ thai sản và xây dựng môi trường làm việc thân thiện với gia đình...

Còn việc ứng phó với tốc độ già hóa dân số thì như thế nào?

* Hiện nay, người từ 60 tuổi trở lên chiếm khoảng 13%-14% dân số TPHCM, và tỷ lệ này sẽ tiếp tục tăng. Già hóa dân số là xu hướng tất yếu khi tuổi thọ người dân ngày càng tăng. Vấn đề không phải là già hóa nhanh hay chậm, mà là phải chuẩn bị như thế nào để người cao tuổi được sống khỏe, sống độc lập và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

TPHCM đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: phát triển mạng lưới chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngay từ y tế cơ sở; quản lý bệnh mạn tính, khám sức khỏe định kỳ, ứng dụng hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi sức khỏe suốt vòng đời; phát triển các mô hình chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại nhà và tăng cường phối hợp giữa y tế với an sinh xã hội. Mục tiêu không chỉ là người dân sống lâu, mà còn là sống khỏe, sống độc lập và sống có chất lượng.

Vợ chồng trẻ hạnh phúc đón con chào đời tại Bệnh viện Từ Dũ. Ảnh: THÀNH AN

Phát triển toàn diện để nâng chất lượng dân số

TPHCM đang chuyển trọng tâm công tác dân số theo hướng nào để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới?

* Quan điểm của thành phố hiện nay là chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang phát triển toàn diện chất lượng dân số. Các chương trình trọng tâm gồm: sàng lọc trước sinh và sơ sinh, khám sức khỏe tiền hôn nhân, nâng cao tầm vóc, dinh dưỡng trẻ em, phòng, chống bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Một thành phố muốn trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, đổi mới sáng tạo thì trước hết phải có nguồn nhân lực khỏe mạnh, chất lượng cao và cơ cấu dân số bền vững. Do đó, công tác dân số không còn đơn thuần là quản lý quy mô dân số mà là chiến lược đầu tư cho tương lai.

Hồ sơ sức khỏe điện tử và khám sức khỏe định kỳ toàn dân đang được TPHCM xác định là những nền tảng quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dân số như thế nào, thưa ông?

* Hồ sơ sức khỏe điện tử và chương trình khám sức khỏe định kỳ giúp mỗi người dân được quản lý sức khỏe suốt vòng đời, phát hiện sớm yếu tố nguy cơ, bệnh tật và can thiệp kịp thời. Thành phố đặt mục tiêu từng bước 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử, đồng thời mở rộng khám sức khỏe định kỳ để chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh. Giai đoạn 2026-2030, TPHCM sẽ tập trung vào 5 nhiệm vụ trọng tâm: duy trì mức sinh hợp lý; thích ứng già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; phát triển dữ liệu dân số số hóa; hoàn thiện chính sách dân số phù hợp với mô hình chính quyền đô thị và thành phố mở rộng.

THÀNH SƠN thực hiện