Ngành logistics Kiến nghị gói hỗ trợ ứng phó với tác động của xung đột Trung Đông

Gần 90% doanh nghiệp chịu tác động

Cuộc khảo sát mới nhất được Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) thực hiện từ ngày 3 - 11/3/2026 trên 49 doanh nghiệp trong ngành đã phác thảo một "bức tranh màu xám". Theo đó, cuộc xung đột tại Trung Đông đang tạo ra áp lực đáng kể đối với chuỗi cung ứng và hoạt động vận tải quốc tế. Chi phí cước vận tải tăng đột biến, thời gian vận chuyển kéo dài và nguy cơ đơn hàng bị trì hoãn đang trở thành những thách thức lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Đáng chú ý, có tới 89,8% doanh nghiệp logistics khẳng định hoạt động kinh doanh đang chịu tác động từ mức trung bình đến đặc biệt nghiêm trọng. Đặc biệt, hơn một nửa doanh nghiệp được hỏi (51%) cho biết đang ở ngưỡng nghiêm trọng và khủng hoảng. Thực tế này cho thấy tầm quan trọng của các biện pháp hỗ trợ kịp thời từ cơ quan quản lý để giúp cộng đồng doanh nghiệp duy trì sự ổn định, tránh những gián đoạn không đáng có trong chuỗi cung ứng.

Cụ thể, 38,8% doanh nghiệp đánh giá mức độ ảnh hưởng trung bình, chủ yếu là suy giảm biên lợi nhuận do chi phí đầu vào tăng nhưng chưa thể điều chỉnh giá hợp đồng ngay lập tức; 34,7% doanh nghiệp cho rằng tác động ở mức nặng nề, gây gián đoạn hoạt động và sụt giảm doanh thu; 16,3% doanh nghiệp đánh giá tình hình ở mức đặc biệt nghiêm trọng, đối mặt với nguy cơ khủng hoảng hoặc đình trệ hoạt động. Chỉ có 10,2% doanh nghiệp “gần như không bị ảnh hưởng”, chủ yếu là các đơn vị tập trung khai thác thị trường nội địa hoặc không liên quan đến tuyến hàng hải quốc tế do những bất ổn tại Trung Đông.

Kho bãi chứa container tại cảng Tân Vũ, Hải Phòng. Ảnh: Tuấn Anh

Trong danh sách các thách thức mà doanh nghiệp logistics đang gặp phải, chi phí cước vận tải tăng đột biến là thách thức lớn nhất với 42,9% doanh nghiệp bình chọn. Khi các hãng tàu buộc phải thay đổi lộ trình để tránh khu vực rủi ro an ninh (như khu vực biển Đỏ), hành trình bị kéo dài thêm. Điều này không chỉ khiến lịch tàu bị xáo trộn mà còn đẩy chi phí vận tải tăng cao bởi còn kéo theo các phụ phí liên quan đến chiến tranh và rủi ro an ninh hàng hải. Doanh nghiệp xác nhận chi phí bảo hiểm hàng hóa tăng thêm khoảng 2%, một con số tưởng nhỏ nhưng lại cực lớn khi tính trên giá trị những lô hàng hàng triệu USD.

Trong báo cáo gửi Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn về giá cước vận tải khi giá xăng dầu tăng cao do xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông mới đây, Bộ Xây dựng cũng cho biết, đối với vận tải biển quốc tế, các tuyến đi qua khu vực Trung Đông phải tăng hành trình, thời gian thêm khoảng 14 - 20 ngày (do phải đi vòng tránh xa vùng chiến sự) và tăng phụ phí rủi ro chiến tranh khoảng 2.000 - 4.000 USD/container; ghi nhận nhanh cho thấy giá dịch vụ vận tải quốc tế tăng tại một số tuyến, chẳng hạn tuyến TP. Hồ Chí Minh đi UAE, Mỹ và EU đã tăng khoảng 2 - 3 lần.

Không dừng ở đó, kết quả khảo sát của VLA cũng chỉ ra, việc thời gian vận chuyển kéo dài dẫn đến hệ quả là 14,3% doanh nghiệp cho biết khách hàng đã bắt đầu trì hoãn hoặc hủy đơn hàng. Ngoài ra, việc đặt chỗ trên các chuyến tàu trở nên khó khăn hơn (chiếm 4,1%). “Sự gia tăng chi phí logistics đang tạo ra áp lực trực tiếp lên chuỗi cung ứng, buộc nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải điều chỉnh kế hoạch vận chuyển hoặc trì hoãn đơn hàng”, VLA thông tin.

Bình ổn thị trường năng lượng là ưu tiên hàng đầu

Trước những biến động địa chính trị khó lường, cộng đồng doanh nghiệp logistics đưa ra nhiều đề xuất nhằm giảm thiểu rủi ro và ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trước hết, theo các doanh nghiệp, cần bình ổn thị trường năng lượng, đặc biệt là việc theo dõi và kiểm soát nguồn cung cũng như giá xăng dầu trong nước nhằm tránh các biến động đột biến ảnh hưởng đến chi phí vận tải. Bởi lẽ, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30 - 40% chi phí vận hành, giá nhiên liệu tăng 20% thì giá vận tải hàng hải sẽ tăng khoảng 15%.

Tiếp đến, các doanh nghiệp mong muốn cần có các chính sách hỗ trợ về thuế và phí, như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng hoặc một số loại phí chuyên ngành trong giai đoạn khó khăn, giúp tăng thêm dư địa tài chính cho doanh nghiệp chống chọi với bão giá. Đồng thời, cơ quan quản lý cần có biện pháp kiểm soát các loại phụ phí và chi phí dịch vụ trong chuỗi vận tải, bao gồm giá cước vận tải quốc tế, phụ phí chiến tranh, phụ phí tắc nghẽn cũng như chi phí dịch vụ tại cảng, depot và kho bãi.

Khi các tuyến hàng hải quốc tế bị kéo dài, việc tối ưu hóa hiệu suất ở các khâu nội địa trở thành giải pháp then chốt để bù đắp sự thiếu hụt về mặt thời gian cho toàn chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp kiến nghị cần tiếp tục cải cách thủ tục hải quan, mở rộng áp dụng chứng từ điện tử, tối ưu hóa quy trình thông quan và giảm chi phí logistics trong bối cảnh chuỗi cung ứng đang chịu nhiều áp lực.

VLA nhận định, Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở thương mại cao nên chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các biến động trên các tuyến vận tải quốc tế, trong khi nhiều tuyến vận chuyển từ châu Á sang châu Âu, Trung Đông và châu Phi đi qua các khu vực đang đối mặt với rủi ro an ninh gia tăng. “Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng khó lường, việc tăng cường khả năng thích ứng và quản trị rủi ro trong chuỗi cung ứng sẽ trở thành yếu tố then chốt đối với doanh nghiệp logistics trong thời gian tới”.

Đan Thanh