Nga, Trung Quốc và nhiều nước lên tiếng về đại giáo chủ mới của Iran

Hội đồng Chuyên gia Iran ngày 7/3 đã bổ nhiệm giáo sĩ Mojtaba Khamenei (56 tuổi) làm lãnh tụ tối cao mới của nước này, chỉ hơn một tuần sau khi người tiền nhiệm là Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành.

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập năm 1979.

Tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei của Cộng hòa Hồi giáo Iran. Ảnh: Reuters.

Dù chưa từng giữ chức vụ chính thức trong bộ máy chính quyền, ông Mojtaba Khamenei từ lâu được cho là có ảnh hưởng đáng kể trong hệ thống quyền lực của Iran, đặc biệt thông qua mối quan hệ chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và văn phòng của người cha quá cố.

Nhiều nhà quan sát nhận định việc lựa chọn ông phản ánh nỗ lực duy trì tính liên tục trong hệ thống lãnh đạo của Tehran trong thời điểm đầy biến động, theo Al Jazeera.

Việc bổ nhiệm cũng diễn ra trong hoàn cảnh cá nhân đặc biệt đối với tân lãnh tụ, khi ông vừa mất cả cha và vợ trong các cuộc tấn công gần đây. Giới phân tích cho rằng điều này càng làm nổi bật tính biểu tượng của quyết định, khi ban lãnh đạo Iran muốn phát đi thông điệp về sự kiên định trước áp lực từ bên ngoài.

Các tiếng nói ủng hộ

Ngay sau khi quyết định bổ nhiệm được công bố, nhiều nhân vật chủ chốt trong bộ máy chính trị và an ninh Iran đã lên tiếng ủng hộ. Tổng thống Masoud Pezeshkian cùng các chỉ huy cấp cao của IRGC và Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Larijani đều bày tỏ sự ủng hộ đối với nhà lãnh đạo mới, nhấn mạnh sự cần thiết của đoàn kết trong bối cảnh đất nước đang đối mặt với chiến sự căng thẳng.

Trên bình diện quốc tế, một số quốc gia trong khu vực nhanh chóng gửi thông điệp chúc mừng. Quốc vương Oman Haitham bin Tariq Al Said đã gửi "điện chúc mừng" tới tân lãnh tụ, theo hãng thông tấn chính thức Oman News Agency. Trước đó, Oman từng đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ trước khi các cuộc xung đột quân sự bùng phát.

Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani cũng gửi lời chúc mừng, bày tỏ tin tưởng vào khả năng lãnh đạo của ông Mojtaba Khamenei trong giai đoạn nhạy cảm.

"Chúng tôi bày tỏ sự tin tưởng vào khả năng của ban lãnh đạo mới của Cộng hòa Hồi giáo Iran trong việc quản lý giai đoạn nhạy cảm này và tiếp tục củng cố sự đoàn kết của nhân dân Iran trước các thách thức hiện nay", ông al-Sudani nói trong một tuyên bố. Nhà lãnh đạo Iraq đồng thời tái khẳng định sự đoàn kết với Tehran và kêu gọi chấm dứt các hành động quân sự nhằm vào chủ quyền của Iran.

Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani. Ảnh: Reuters.

Một số cường quốc khác cũng thể hiện sự ủng hộ hoặc lập trường trung lập. Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định Moscow sẽ tiếp tục đứng về phía Tehran.

"Tôi muốn tái khẳng định sự ủng hộ vững chắc của chúng tôi đối với Tehran và sự đoàn kết với những người bạn Iran", người đứng đầu Điện Kremlin viết trong thông điệp gửi tới tân lãnh tụ Iran. Nhà lãnh đạo Nga cũng nhấn mạnh rằng nước này "đã và sẽ tiếp tục là đối tác đáng tin cậy" của Iran.

Trung Quốc cũng kêu gọi tôn trọng chủ quyền của Iran. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nói với các phóng viên rằng việc bổ nhiệm lãnh đạo mới là "dựa trên hiến pháp của Iran".

"Trung Quốc phản đối sự can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác dưới bất kỳ lý do nào, chủ quyền, an ninh cũng như toàn vẹn lãnh thổ của Iran cần được tôn trọng", ông Quách nói.

Bên cạnh đó, lực lượng Houthi tại Yemen, một đồng minh của Tehran, cũng hoan nghênh quyết định này. Trong tuyên bố đăng trên Telegram, nhóm này viết: "Chúng tôi chúc mừng Cộng hòa Hồi giáo Iran, ban lãnh đạo và nhân dân nước này về việc lựa chọn Sayyid Mojtaba Khamenei làm Lãnh tụ Tối cao của Cách mạng Hồi giáo vào thời điểm quan trọng và mang tính bước ngoặt".

Houthi cũng gọi đây là "một chiến thắng mới cho Cách mạng Hồi giáo và là đòn giáng mạnh vào các kẻ thù của Iran".

Mỹ, Israel phản ứng gay gắt

Tuy nhiên, phản ứng từ phương Tây và Israel lại mang tính chỉ trích mạnh mẽ. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó từng gọi ông Mojtaba Khamenei là "nhân vật tầm thường" và cho rằng bản thân nên có tiếng nói trong việc lựa chọn lãnh đạo mới của Iran, điều đã bị Tehran bác bỏ.

Sau khi quyết định được công bố, ông Trump nói với NBC News: “Tôi nghĩ họ đã mắc một sai lầm lớn. Tôi không biết điều đó có kéo dài hay không. Tôi nghĩ họ đã mắc sai lầm".

Khi được hỏi về thông điệp dành cho tân lãnh tụ Iran, người đứng đầu Nhà Trắng trả lời trên CBS News: "Tôi không có thông điệp nào cho ông ấy".

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Israel cũng phản ứng gay gắt trước quyết định bổ nhiệm lãnh tụ tối cao mới của Iran. Bộ Ngoại giao Israel gọi ông Mojtaba Khamenei là "một bạo chúa giống cha mình" và cho rằng ông sẽ tiếp tục duy trì điều mà Tel Aviv mô tả là "sự tàn bạo của chế độ Iran".

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X kèm hình ảnh hai cha con ông Khamenei cầm súng, Bộ Ngoại giao Israel viết: "Mojtaba Khamenei. Cha nào con nấy... Tay của Mojtaba Khamenei đã nhuốm máu từ sự định hình thời kỳ cầm quyền của cha ông. Một bạo chúa khác sẽ tiếp tục sự tàn bạo của chế độ Iran".

Đại Hoàng